iPhone 18 và loạt thiết bị điện tử 'luồn lách' vào Iran

Dù Apple không kinh doanh chính thức tại Iran do các lệnh trừng phạt, iPhone 18 vẫn xuất hiện tại Tehran chỉ vài ngày sau khi ra mắt ở Mỹ hôm 18/9. Tuy nhiên, xung đột và gián đoạn thương mại qua eo biển Hormuz khiến việc nhập khẩu thiết bị điện tử ngày càng khó khăn, tốn kém.

Trước đây, hàng hóa chủ yếu được đưa vào Iran qua Dubai (UAE), nhưng tuyến đường này bị ảnh hưởng bởi căng thẳng khu vực. Sau khi các chuyến bay đến Iran giảm mạnh, thương nhân chuyển sang đưa điện thoại qua các kênh buôn lậu, thường vận chuyển từ miền bắc Iraq bằng đường bộ. Tình trạng tương tự cũng xảy ra với máy tính xách tay, GPU, máy chơi game PlayStation và thiết bị Starlink.

Người dân Iran vẫn có thể mua được những chiếc điện thoại di động mới nhất tại các địa điểm như trung tâm thương mại Charsou ở Tehran, nhưng họ phải trả giá cao hơn. Ảnh: Maziar Motamedi/Al Jazeera.

Giá thiết bị điện tử cao hơn thị trường quốc tế

Chi phí vận chuyển, các rào cản thương mại và nhiều khoản phí trong nước đang khiến thiết bị điện tử tại Iran có giá cao hơn nhiều so với thị trường khác.

Tại Tehran trong tuần này, một chiếc MacBook Air 15 inch sử dụng chip M4 được bán với giá quy đổi hơn 1.450 USD, cao hơn khoảng 6% so với mức giá bán lẻ trung bình tại UAE.

Trong khi đó, máy chơi game PlayStation 5 Slim phiên bản có ổ đĩa, dung lượng 1 TB, được bán với giá khoảng 730 USD, cao hơn khoảng 11% so với giá tại một số nhà bán lẻ ở Mỹ.

Đối với điện thoại di động, gánh nặng chi phí còn lớn hơn do chính sách đăng ký thiết bị của chính phủ Iran.

Theo quy định, điện thoại nhập khẩu chỉ có thể sử dụng dịch vụ viễn thông trong 30 ngày nếu chưa hoàn tất thủ tục đăng ký và nộp phí theo quy định. Chính sách này được áp dụng từ gần một thập kỷ trước, với mục tiêu được công bố là ngăn chặn buôn lậu và tham nhũng.

Mức phí phụ thuộc vào giá trị thiết bị. Điện thoại có giá dưới 600 euro chịu thuế nhập khẩu lên tới 6%; thiết bị có giá từ 600 đến 900 euro chịu mức thuế lên tới 15%; trong khi điện thoại có giá trên 900 euro có thể chịu thuế lên tới 30%.

Khi cộng thêm các loại thuế, phí khác và chi phí bảo hành từ doanh nghiệp trong nước, tổng phụ phí đối với một số mẫu điện thoại có thể vượt quá một nửa giá bán cuối cùng.

Dù đã hoàn tất đăng ký, người dùng vẫn phải đối mặt với những hạn chế về khả năng tiếp cận Internet do chính sách kiểm duyệt và các biện pháp hạn chế truy cập của chính phủ. Các lệnh trừng phạt cũng khiến người dân Iran khó sử dụng dịch vụ thanh toán quốc tế, trong khi nhiều công ty nước ngoài từ chối cung cấp dịch vụ tại nước này.

Nhập khẩu điện thoại sụt giảm mạnh

Các số liệu chính thức cho thấy hoạt động nhập khẩu điện thoại tại Iran đang suy giảm đáng kể.

Theo hãng tin Tasnim, trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2026, giá trị điện thoại di động nhập khẩu theo đường thương mại đạt khoảng 1,6 tỷ USD. Trong đó, các thiết bị có giá trên 600 USD chiếm khoảng 20%.

Ngoài ra, điện thoại trị giá khoảng 470 triệu USD được hành khách mang vào Iran qua đường hàng không, phần lớn là các dòng máy cao cấp. Tuy nhiên, hiện chưa có số liệu đầy đủ về lượng điện thoại được đưa vào nước này qua các kênh buôn lậu.

Giữa tháng 8, người đứng đầu cơ quan hải quan Iran Foroud Asgari cho biết nước này nhập khẩu khoảng 1 triệu điện thoại trong 5 tháng đầu năm tài chính hiện tại, thấp hơn đáng kể so với mức 3,16 triệu chiếc trong cùng kỳ năm trước. Giá trị nhập khẩu điện thoại cũng giảm khoảng 70%.

Bên cạnh những khó khăn về vận chuyển và thanh toán, chính sách quản lý nhập khẩu của chính phủ tiếp tục tạo thêm áp lực lên thị trường. Trong giai đoạn 2023–2024, Iran từng ngừng đăng ký các mẫu iPhone đời mới. Giới chức giải thích rằng quyết định này nhằm hạn chế việc sử dụng ngoại tệ cho hàng nhập khẩu từ một công ty Mỹ. Trong khi đó, một số điện thoại cao cấp khác có mức giá tương đương vẫn được phép đăng ký.

Những hạn chế này khiến nguồn cung điện thoại chính hãng và khả năng tiếp cận các mẫu máy mới của người tiêu dùng càng bị thu hẹp.

Người tiêu dùng khó nâng cấp thiết bị

Giá điện tử tăng cao diễn ra trong bối cảnh sức mua của người dân Iran suy yếu vì đồng nội tệ mất giá và chi phí sinh hoạt leo thang.

Theo tỷ giá tại Tehran hôm thứ Hai, 1 USD đổi được khoảng 2,64 triệu rial. Đồng rial đã phục hồi nhẹ so với mức thấp kỷ lục ghi nhận hồi đầu tháng, nhưng vẫn chịu áp lực lớn.

Trong khi đó, mức lương tối thiểu hằng tháng cộng với các khoản trợ cấp cơ bản dành cho một lao động đã kết hôn chỉ tương đương khoảng 83 USD. Với mức thu nhập này, việc mua một chiếc điện thoại cao cấp có giá hàng trăm hoặc hàng nghìn USD nằm ngoài khả năng của phần lớn người lao động.

Afsaneh, một giáo viên 27 tuổi tại Tehran, cho biết cô từng cân nhắc đổi chiếc iPhone 13 đang sử dụng sang mẫu iPhone mới ra mắt năm ngoái. Tuy nhiên, giá bán quá cao khiến cô phải từ bỏ kế hoạch.

Theo cô, để mua điện thoại mới, người dùng có thể phải bán thiết bị hiện tại, sử dụng toàn bộ tiền tiết kiệm và vay thêm từ gia đình.

Nhiều người quen của Afsaneh cũng lựa chọn tiếp tục sử dụng điện thoại cũ, cố gắng sửa chữa hoặc thay thế linh kiện khi thiết bị hỏng, thay vì mua máy mới.

Đối với những người có thu nhập thấp, ngay cả việc sửa chữa thiết bị điện tử cũng có thể tạo ra gánh nặng tài chính đáng kể.

Tình trạng giá cả tăng cao không chỉ giới hạn ở lĩnh vực điện tử mà còn lan rộng sang thực phẩm và các mặt hàng thiết yếu. Sự kết hợp giữa những yếu kém trong quản lý kinh tế, hậu quả của chiến tranh, các lệnh trừng phạt và gián đoạn thương mại đang tiếp tục gây sức ép lên nền kinh tế Iran.

Trong bối cảnh đó, thị trường điện tử nước này phải đối mặt với hai vấn đề cùng lúc: nguồn cung hàng hóa ngày càng khó khăn và khả năng chi trả của người tiêu dùng suy giảm. Ngay cả khi điện thoại và các thiết bị mới vẫn tìm được đường vào thị trường, mức giá cao cũng khiến ngày càng nhiều người Iran phải trì hoãn việc mua sắm và kéo dài thời gian sử dụng thiết bị cũ.