Kết nối dữ liệu, ứng dụng AI phục vụ người dân và doanh nghiệp

Các sản phẩm Make in Vietnam trình diễn tại Khai mạc tuần lễ số quốc tế Việt Nam năm 2025. (Ảnh: MST)

Hạ tầng phát triển, dữ liệu còn điểm nghẽn

Thông tin tại phiên chất vấn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết sau gần hai năm triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã đạt nhiều kết quả. Trong viễn thông, tốc độ Internet di động của Việt Nam tăng 50 bậc, lên thứ tám thế giới. Mạng 5G phủ sóng 93,4% dân số, với 27,2 triệu thuê bao.

Ngành viễn thông đã phủ sóng thêm 483 thôn, bản thuộc vùng lõm sóng và triển khai Internet vệ tinh tại 196 điểm đặc biệt khó khăn. Theo Bộ trưởng, đến nay cơ bản toàn bộ thôn, bản trên cả nước đã được phủ sóng viễn thông. Việt Nam cũng được Hiệp hội Thông tin di động toàn cầu trao Giải thưởng Lãnh đạo Chính phủ năm 2026.

Cùng với hạ tầng kết nối, các nền tảng và dữ liệu phục vụ chuyển đổi số tiếp tục được xây dựng. Việt Nam đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số và danh mục 79 nền tảng dùng chung. Đến nay, 70 trong số 104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành và tám trong số 12 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã được đồng bộ với Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Cả nước có hơn 36 triệu chứng thư chữ ký số được cấp.

Tuy nhiên, số lượng cơ sở dữ liệu đã kết nối chưa phản ánh đầy đủ khả năng chia sẻ và tái sử dụng thông tin khi xử lý thủ tục. Đại biểu Nguyễn Văn Huy, đoàn Hưng Yên, cho biết nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia đã ghi nhận gần năm tỷ giao dịch, nhưng vẫn còn 34 trong số 104 cơ sở dữ liệu chưa được đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Đại biểu đồng thời nêu trong tám cơ sở dữ liệu trọng yếu đã kết nối, bảy cơ sở dữ liệu vẫn đồng bộ ngoại tuyến. Người dân vẫn phải cung cấp lại những thông tin cơ quan nhà nước đã có. Từ thực tế này, đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ trách nhiệm bảo đảm các hệ thống thực sự liên thông, dữ liệu được chia sẻ, tái sử dụng, giảm phiền hà cho người dân.

Trả lời, Bộ trưởng cho biết dữ liệu được lưu trữ tại nhiều cơ quan, đơn vị trong thời gian dài, cho nên việc tập hợp, đồng bộ và xây dựng cơ sở dữ liệu mới cần thời gian. Việc xác định chi phí số hóa cũng phức tạp, bởi mỗi loại tài liệu có yêu cầu xử lý khác nhau, trong khi nhân lực còn hạn chế.

Gỡ vướng từ công việc hằng ngày ở cấp xã

Theo Bộ trưởng, tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần để giải quyết thủ tục hành chính, cán bộ cấp xã phải sử dụng nhiều phần mềm xuất phát từ năm nguyên nhân. Trước hết là các hệ thống chưa kết nối, đồng bộ. Tiếp đến là quy trình, biểu mẫu chưa thống nhất và dữ liệu chưa đầy đủ. Những hạn chế này tác động trực tiếp đến việc tiếp nhận, xử lý và sử dụng lại thông tin.

Hai nguyên nhân còn lại thuộc điều kiện triển khai và năng lực sử dụng. Thiết bị, đường truyền, hỗ trợ kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu; kỹ năng số của một bộ phận người dân và cán bộ cơ sở còn hạn chế. Như vậy, việc khắc phục tình trạng phần mềm thiếu đồng bộ cần được thực hiện cùng với xử lý quy trình, dữ liệu, điều kiện kỹ thuật và kỹ năng của người sử dụng.

Để khắc phục, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, đồng thời khảo sát thực tế tại một số xã, xác định những vướng mắc cụ thể trong công việc hằng ngày của cán bộ. Việc đi vào từng quy trình xử lý là cách Bộ lựa chọn để nhận diện khó khăn ở cơ sở và xây dựng hướng dẫn phù hợp với nhu cầu thực hiện.

“Từ những bài toán này, chúng tôi đang hình thành các lời giải, hướng dẫn trực tiếp cho cán bộ ở từng địa bàn, sau đó tổng quát hóa để có thể nhân rộng”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết. Bộ sẽ tiếp tục khảo sát quy trình xử lý công việc, chế độ báo cáo tại cấp xã để xây dựng hướng dẫn, tài liệu đào tạo và cập nhật kiến thức.

Các công việc được Bộ trưởng nêu hướng tới hỗ trợ cán bộ cơ sở nâng cao kỹ năng số, từng bước khắc phục phần mềm thiếu đồng bộ và giảm việc người dân phải khai báo lại thông tin. Từ kết nối hạ tầng đến giải quyết thủ tục hành chính, yêu cầu đặt ra là dữ liệu có thể được sử dụng trong công việc thực tế, giúp giảm những lần cung cấp thông tin và đi lại không cần thiết.

Phát triển AI gắn với bảo vệ dữ liệu

Cùng với liên thông dữ liệu, quản lý và ứng dụng AI là nội dung được đại biểu quan tâm. Đại biểu Ma Thị Thúy, đoàn Tuyên Quang, cho rằng AI mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, nhưng cũng đặt ra thách thức về bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin và trách nhiệm pháp lý.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ giải pháp để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro. Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trong đó chú trọng bảo đảm an toàn dữ liệu và quản lý rủi ro. Những yêu cầu này gắn trực tiếp với việc khai thác dữ liệu trên các nền tảng AI.

Một ví dụ được Bộ trưởng nêu là cán bộ, công chức, viên chức không được đưa dữ liệu mật lên các nền tảng AI để khai thác. Dữ liệu có yêu cầu bảo mật cao phải được kiểm soát chặt chẽ. Trong khi đó, một số loại dữ liệu phục vụ nghiên cứu, không vì mục đích thương mại, có thể được sử dụng khi đáp ứng các điều kiện nhất định. Các trường hợp sử dụng cần được phân biệt theo yêu cầu bảo vệ dữ liệu.

Theo Bộ trưởng, bài toán khó nhất là cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu và tận dụng cơ hội phát triển AI. Ông lấy ví dụ một tờ báo điện tử: nếu cho phép AI tiếp cận nội dung, lượng truy cập có thể tăng, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ mất quyền kiểm soát dữ liệu. Ngược lại, hạn chế AI tiếp cận có thể ảnh hưởng đến lượng truy cập. Doanh nghiệp phải cân nhắc lợi ích khai thác công nghệ với bảo vệ dữ liệu và quyền lợi của mình.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng khung đạo đức AI, phân loại mức độ rủi ro và đưa ra khuyến nghị để doanh nghiệp, nhà phát triển ứng dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm, đồng thời tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo. Trong phát biểu mở đầu, Bộ trưởng cũng thừa nhận năng lực kiểm chứng AI, bảo vệ dữ liệu và ứng phó với nội dung giả mạo cần tiếp tục được nâng cao.

Những nội dung chất vấn cho thấy kết nối dữ liệu và ứng dụng AI đều đặt ra yêu cầu về năng lực tổ chức thực hiện. Hạ tầng, nền tảng, quy trình và kỹ năng số cần được triển khai đồng bộ, hiệu quả hơn; khai thác dữ liệu phải đi cùng bảo vệ dữ liệu. Bộ trưởng khẳng định sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu, cử tri, khắc phục hạn chế để chuyển đổi số đóng góp thiết thực hơn cho phát triển kinh tế-xã hội.