Khoảng trống mùa hè và những nỗi lo sức khỏe giới tính tuổi mới lớn

Nỗi lo từ “khoảng trời tự do” của trẻ

Mùa hè là giai đoạn trẻ có “khoảng trời tự do”, dành nhiều thời gian nghỉ ngơi sau 1 năm học, trong khi hầu như không còn sự giám sát từ nhà trường, phụ huynh thì vẫn phải bận rộn với công việc mưu sinh hàng ngày. Đây cũng là thời điểm trẻ ở tuổi dậy thì có nhiều biến đổi mạnh về tâm sinh lý và các mối quan hệ. Vì vậy, khoảng thời gian 3 tháng hè, nếu cha mẹ không có hình thức giám sát, định hướng, đồng hành phù hợp, trẻ rất có thể sẽ “đi lạc đường”.

Thạc sĩ Hà Thị Thu Quỳnh, Trưởng bộ môn Hộ sinh, Trường cao đẳng Y tế Đồng Nai trò chuyện với học sinh Trường THCS Trịnh Hoài Đức (xã An Viễn, thành phố Đồng Nai).

Theo Thạc sĩ Hà Thị Thu Quỳnh, Trưởng bộ môn Hộ sinh, Trường cao đẳng Y tế Đồng Nai, giai đoạn vị thành niên là giai đoạn phát triển tâm sinh lý, cơ thể và đặc điểm cá nhân từ một đứa trẻ dần trở thành người trưởng thành, sự chuyển tiếp dần từ giai đoạn phụ thuộc đến giai đoạn độc lập về kinh tế, xã hội. Việc thiếu kiến thức về SKSS làm cho trẻ vị thành niên trở thành nhóm có nguy cơ, dễ bị tổn thương và có thể đối mặt với nhiều vấn đề như: có thai ngoài ý muốn, nạo phá thai, nhiễm khuẩn đường sinh sản.

Bên cạnh đó, trẻ rất dễ tiếp cận những thông tin lệch lạc liên quan đến giới tính thông qua các hiện tượng, trào lưu trên mạng xã hội. Từ đó, một số trẻ tự gán nhãn hoặc tự ngộ nhận về giới tính của bản thân và xu hướng tính dục (tự cho rằng bản thân thuộc “giới tính thứ ba”).

Trong khi đó, các nền tảng mạng xã hội thường sử dụng thuật toán để đề xuất nội dung liên tục nếu trẻ lỡ tò mò tìm hiểu về các nội dung này. Điều này đồng nghĩa với việc nếu thời gian sử dụng mạng xã hội càng nhiều thì trẻ sẽ càng bị cuốn vào các video có tính kích thích, câu view hoặc cực đoan, tiêu cực liên quan đến giới tính.

“Điều này có thể làm trẻ hiểu sai rằng tình dục là hành vi dễ dãi, bản năng bình thường. Hậu quả là các em sẽ thiếu trách nhiệm đối với bản thân, giới tính của mình. Nguy hiểm hơn, trẻ có thể hình thành nhận thức méo mó về các mối quan hệ, bắt chước hành vi trên mạng mà hoàn toàn không đủ khả năng lường trước hệ lụy sau đó. Đặc biệt, việc tiếp xúc quá nhiều với nội dung nhạy cảm có thể khiến trẻ dậy thì sớm về mặt tâm lý nhưng lại thiếu trưởng thành về cảm xúc và kỹ năng tự bảo vệ bản thân” - Thạc sĩ Thu Quỳnh giải thích.

Trang bị kiến thức, kỹ năng cho trẻ

Thạc sĩ Thu Quỳnh cho biết: Ở tuổi dậy thì, não bộ và cảm xúc của trẻ đang phát triển nên các hình ảnh, video có nội dung đồi trụy có thể tạo tác động rất nhanh. Nếu tiếp xúc thường xuyên, trẻ có những nguy cơ như: hình thành nhận thức sai lệch, méo mó về giới tính, đặc biệt là tình dục; bị kích thích tò mò quá mức và có xu hướng thử nghiệm sớm; nguy cơ nghiện nội dung đồi trụy, ảnh hưởng đến học tập, giấc ngủ và sức khỏe tinh thần cũng như tâm lý khi trưởng thành; có tâm lý mặc cảm, lo âu, ám ảnh, căng thẳng quá mức nếu tiếp cận những nội dung quá mức chịu đựng của lứa tuổi…

Bên cạnh đó, trẻ có thể bị dụ dỗ gửi hình ảnh/clip nhạy cảm của bản thân, “chat sex”, gặp gỡ người lạ hoặc bị tống tiền qua mạng. Trên thực tế, một số trẻ đã rơi vào tình huống này. Không ít vụ việc đã được lực lượng chức năng vào cuộc và công bố thông tin nhằm cảnh báo các bậc cha mẹ trong việc giáo dục trẻ; đồng thời cảnh báo trẻ phải cảnh giác, tránh bị đối tượng xấu lợi dụng.

Thạc sĩ Thu Quỳnh đã thực hiện khảo sát về các chủ đề giới tính, SKSS, phòng ngừa nhiễm khuẩn đường sinh sản, các biện pháp ngừa thai an toàn ở lứa tuổi vị thành niên và thanh niên trên địa bàn thành phố Đồng Nai. Kết quả cho thấy, 70-75% các em đều đã từng được nghe, tiếp cận với các thông tin này. Khoảng 60% nguồn thông tin đến từ mạng xã hội; trong khi đó, các nguồn thông tin chính thống, uy tín như: từ thầy cô, cha mẹ, nhân viên y tế lại chiếm tỷ lệ rất thấp. Khảo sát đánh giá kiến thức về các chủ đề này cũng cho thấy một thực tế đáng lo ngại là khi kiến thức của các học sinh tham gia khảo sát chỉ ở mức yếu.

Xuất phát từ thực tế trên và căn cứ theo Đề án Chăm sóc SKSS, sức khỏe tình dục vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026-2030 do Bộ Y tế ban hành, Thạc sĩ Thu Quỳnh cho rằng: Nên triển khai đồng bộ chương trình truyền thông - giáo dục sức khỏe về các chủ đề: giới tính, SKSS, phòng ngừa nhiễm khuẩn đường sinh sản, các biện pháp ngừa thai an toàn tại các trường THCS, THPT, cao đẳng, đại học trên địa bàn toàn thành phố để các em học sinh, sinh viên được tiếp cận với các thông tin chính thống.

“Về phía phụ huynh, cần đồng hành, lắng nghe và giúp trẻ hiểu rằng quá trình khám phá bản thân cần có thời gian, kiến thức khoa học và sự hỗ trợ chuyên môn nếu cần thiết. Cha mẹ không nên phản ứng bằng cách la mắng hay kiểm soát cực đoan. Khi trẻ cảm thấy bị phán xét, trẻ sẽ càng giấu kín vấn đề. Điều trẻ cần là một người lớn đủ bình tĩnh để lắng nghe và hỗ trợ” - Thạc sĩ Thu Quỳnh bày tỏ.