Không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh điện sang Nhà nước, bên mua hoặc người sử dụng

Sáng 21/9, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực số 61/2024/QH15.

Liên quan đến cơ chế giá điện, dự thảo luật bổ sung quy định về việc áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép. Dự thảo cũng đồng thời bổ sung thẩm quyền của Bộ trưởng Bộ Công thương trong việc phê duyệt khung giá bán buôn điện; bổ sung điều khoản chuyển tiếp về cơ cấu biểu giá bán lẻ điện đối với khách hàng là cơ sở lưu trú du lịch.

Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Việt Sơn trình bày tờ trình.

Một nội dung đáng chú ý là dự thảo bám sát hơn định hướng xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng theo Nghị quyết số 70-NQ/TW, theo hướng xây dựng lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện.

Đại diện Cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban KHCN&MT Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành nguyên tắc giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, từng bước xóa bỏ bù chéo và phát triển thị trường điện cạnh tranh. Tuy nhiên, cách quy định như dự thảo về giá hợp đồng mua bán điện phải "bảo đảm thu hồi đầy đủ" chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể được hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư.

Thường trực Ủy ban đề nghị thể hiện rõ giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường. Theo Cơ quan thẩm tra, không nên chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu tại cuộc họp.

Đối với việc xác định giá điện và thời hạn hợp đồng mua bán điện theo hồ sơ dự thầu của nhà đầu tư trúng thầu, Cơ quan thẩm tra cho rằng, cách làm này có thể góp phần hạn chế việc đàm phán lại sau đấu thầu, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư và nâng cao tính minh bạch. Thường trực Ủy ban KHCN&MT đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa kết quả đấu thầu và việc đàm phán hợp đồng sau đấu thầu.

Một vấn đề quan trọng khác được nhắc đến là quy định về trường hợp giá bán điện chưa kịp điều chỉnh để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, an sinh xã hội và Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý. Vấn đề này phải làm rõ nguồn, phương thức, thời điểm xác nhận và xử lý chi phí, tránh cách hiểu mặc nhiên phát sinh nghĩa vụ của ngân sách nhà nước.

"Việc xóa bỏ bù chéo phải làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình; tách bạch với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và các địa bàn khó khăn, bảo đảm nguồn lực công khai, minh bạch", bà nhấn mạnh.

Quang cảnh phiên họp.

Đối với các cơ chế đặc thù trong đầu tư dự án điện lực, Thường trực Ủy ban KHCN&MT cơ bản tán thành chủ trương tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư và đẩy nhanh tiến độ các dự án điện lực. Tuy nhiên, dự thảo luật mở rộng cơ chế không thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư từ dự án lưới điện theo Nghị quyết số 253/2025/QH15 sang nhiều dự án điện lực khác.

Chủ nhiệm Uỷ ban KHCN&MT Nguyễn Thanh Hải đề nghị làm rõ căn cứ, phạm vi, cơ chế thay thế để kiểm soát đất đai, rừng, khu vực biển, môi trường, năng lực nhà đầu tư, quốc phòng, an ninh.

"Quy định chặt chẽ ngay trong luật về đối tượng, điều kiện, tiêu chí, thẩm quyền, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra, hậu kiểm, bảo đảm việc đơn giản hóa thủ tục không tạo khoảng trống quản lý hoặc làm phát sinh lợi ích nhóm, cơ chế "xin - cho". Trường hợp vẫn giữ nguyên phạm vi đề xuất thì cần báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định", bà lưu ý.

Đối với dự án, công trình điện lực cấp bách tại Điều 15, dự thảo chuyển từ "khẩn cấp" sang "cấp bách" nhưng vẫn cho chủ đầu tư "tự quyết định toàn bộ công việc trong hoạt động đầu tư xây dựng", rộng hơn cơ chế tại Luật Xây dựng. Thường trực Uỷ ban đề nghị rà soát, chỉ giữ các cơ chế thực sự cần thiết, quy định chặt chẽ tiêu chí xác định dự án cấp bách, trách nhiệm kiểm soát chất lượng, an toàn, môi trường; trường hợp mở rộng cơ chế đặc thù so với pháp luật hiện hành thì báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.