Lấy mức độ thụ hưởng của người dân làm thước đo

Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung điều hành phiên thảo luận Tổ 7

Rõ cấu phần nguồn lực, đánh giá bằng kết quả chính sách

Tán thành chủ trương tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia nhằm giảm đầu mối, tăng phân cấp và khắc phục tình trạng quản lý phân mảnh, chồng lấn, ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) cho rằng, 4 chương trình đều hướng tới phát triển con người, cung cấp dịch vụ cơ bản và hỗ trợ địa bàn khó khăn nên việc thống nhất có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Về tổng nguồn lực, dự thảo Nghị quyết của Quốc hội mới nêu mức dự kiến 808.558 tỷ đồng và giao Chính phủ quyết định cơ cấu từng nguồn. Đại biểu đề nghị ghi trực tiếp trong Nghị quyết 5 cấu phần, gồm: ngân sách trung ương 345.000 tỷ đồng, trong đó vốn đầu tư công 244.200 tỷ đồng và kinh phí thường xuyên 100.800 tỷ đồng; ngân sách địa phương 395.392 tỷ đồng; vốn ngân sách nhà nước cấp để thực hiện tín dụng chính sách 23.000 tỷ đồng; vốn đối ứng của các cơ sở giáo dục đại học, trường cao đẳng 20.429 tỷ đồng và nguồn huy động hợp pháp khác 24.737 tỷ đồng.

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) phát biểu .

Số vốn đã bố trí năm 2026 cho 4 chương trình được tính trong tổng nguồn lực và không bố trí trùng. Chính phủ phân bổ chi tiết trong từng cấu phần; những điều chỉnh làm thay đổi mục tiêu, đối tượng, tổng vốn đầu tư công, tổng mức hỗ trợ của ngân sách trung ương hoặc làm thay đổi lớn cơ cấu nguồn lực phải thực hiện theo Điều 37 Luật Đầu tư công và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ quan hệ giữa 4 nhóm nhiệm vụ trong dự thảo Nghị quyết của Quốc hội với 7 nhóm nhiệm vụ trong dự thảo Nghị quyết của Chính phủ. Để tránh bố trí trùng vốn, bỏ sót nhiệm vụ hoặc không xác định được cơ quan chịu trách nhiệm, cần tổ chức lại theo 7 nhóm, bảo đảm mỗi nhiệm vụ có một nhóm chủ trì, một sản phẩm chính và một nguồn vốn chủ trì.

Chính sách đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi cần vừa được xác định thành nhóm riêng, vừa là ưu tiên xuyên suốt trong 6 nhóm còn lại. Nhóm nông thôn mới, giảm nghèo và vùng đồng bào DTTS, miền núi cũng cần phân định giữa hạ tầng - môi trường; sản xuất - sinh kế - việc làm - thu nhập và chính sách đặc thù; không bỏ sót các vấn đề thiết yếu như đất ở, đất sản xuất, nhà ở, nước sinh hoạt, bố trí dân cư và bảo vệ rừng.

ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) phát biểu .

Về đánh giá kết quả đầu ra, đại biểu đề nghị tách kết quả chính sách với tiến độ, giải ngân và tuân thủ. Địa phương giải ngân nhanh không thể được xếp hạng cao nếu chất lượng dịch vụ hoặc mức thụ hưởng của người dân thấp. Các chỉ số về tiến độ, tuân thủ không được bù trừ cho việc không đạt mục tiêu chính sách. Dữ liệu đánh giá phải được phân tách theo nhiệm vụ, nguồn vốn, địa bàn và nhóm thụ hưởng, trong đó có giới tính, dân tộc, nhóm tuổi, tình trạng khuyết tật và mức sống.

Đối với Điều 7 dự thảo Nghị quyết của Chính phủ, đại biểu đề nghị chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang hỗ trợ để tạo kết quả. Các dự án phải gắn với sản phẩm đầu ra, khả năng tiêu thụ, tạo việc làm hoặc tăng thu nhập; không coi việc cấp giống, vật tư, thiết bị là đã hoàn thành khi chưa đo được thu nhập của người dân.

Phần đối ứng của hộ nghèo, người DTTS và nhóm yếu thế cần được thực hiện linh hoạt bằng tiền, ngày công, vật tư, đất đai hoặc tài sản hợp pháp khác; trường hợp đặc biệt, HĐND cấp tỉnh được quyết định giảm hoặc không yêu cầu đối ứng. Đồng thời, cần ưu tiên sản phẩm bản địa, dược liệu quý, kinh tế nông - lâm nghiệp dưới tán rừng và sinh kế gắn với bảo vệ rừng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận tổ

Về bảo tồn và phát triển văn hóa, đại biểu cho rằng, dự thảo đã bao quát 9 nhóm nội dung nhưng còn thiếu cơ chế chi cho công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số, phát triển nhân lực và hội nhập quốc tế. Do đó, cần làm rõ đối tượng, phương thức và căn cứ xác định mức hỗ trợ; tránh trùng với các ưu đãi theo Nghị quyết số 28/2026/QH16 và pháp luật có liên quan.

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú cũng đề nghị bảo lưu hoặc giao lại thẩm quyền cho HĐND cấp tỉnh quy định cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã, cộng đồng, nghệ nhân và người thực hành di sản; bổ sung định mức cho bảo tồn di sản phi vật thể, truyền dạy, số hóa dữ liệu và quảng bá văn hóa ở nước ngoài. Việc bảo tồn phải gắn với phát huy giá trị, phát triển kinh tế - xã hội và vai trò chủ thể của cộng đồng; chuyển đổi số phải sử dụng cơ sở dữ liệu, nền tảng dùng chung, tránh đầu tư trùng lặp.

Tránh phân bổ cào bằng, bảo đảm nguồn lực cho địa bàn khó khăn

ĐBQH Cil Bri (Lâm Đồng) đánh giá, việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia sẽ khắc phục tình trạng nguồn lực manh mún, phân tán qua nhiều đầu mối, có chương trình liên quan từ 8 đến 20 đầu mối và gần 250 văn bản hướng dẫn; đồng thời tăng quyền chủ động cho địa phương. Tuy nhiên, phân cấp mạnh hơn có thể khiến nguồn lực tập trung vào những công trình hạ tầng dễ thực hiện, dễ giải ngân tại địa bàn thuận lợi, làm giảm mức độ ưu tiên dành cho khu vực khó khăn.

Đại biểu Cil Bri (Lâm Đồng) phát biểu

Vì vậy, đại biểu đề nghị dành khoảng 35 - 40% tổng nguồn vốn ngân sách trung ương của chương trình để thực hiện các chính sách đặc thù đối với vùng đồng bào DTTS và miền núi; đồng thời quy định tỷ lệ tối thiểu bắt buộc cho hỗ trợ phát triển sản xuất, sinh kế trực tiếp đối với hộ gia đình.

Đối với cơ cấu 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên, đại biểu đề nghị làm rõ đây là định hướng chung hay áp dụng thống nhất cho mọi địa phương. Nhiều nhiệm vụ về giảm nghèo, đào tạo nghề, y tế cơ sở, trợ giúp pháp lý, bảo tồn văn hóa phi vật thể và hỗ trợ sinh kế phụ thuộc chủ yếu vào kinh phí thường xuyên. Do đó, cần giao HĐND cấp tỉnh căn cứ thực tế để điều chỉnh linh hoạt cơ cấu hai nguồn vốn trong một biên độ phù hợp.

Tính đến tháng 7/2026, tỷ lệ giải ngân nguồn vốn năm 2025 kéo dài sang năm 2026 mới đạt 31% đối với vốn đầu tư công và 19,4% đối với kinh phí thường xuyên. Đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế xử lý tình trạng “vốn chờ thủ tục”, thành lập một ban điều phối chung có đủ thẩm quyền và phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ Tài chính với các bộ quản lý chuyên ngành.

Các ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tại phiên thảo luận tổ

Theo đại biểu Cil Bri, phân cấp theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” phải gắn với năng lực thực hiện. Các tỉnh nghèo, miền núi cần được cung cấp quy trình hướng dẫn mẫu và có cơ chế bảo vệ cán bộ, tránh tâm lý sợ sai, không dám làm.

Đại biểu cũng đề nghị nâng hạn mức dự án đặc thù giao cộng đồng tự thực hiện tại xã đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào DTTS từ dưới 500 triệu đồng lên dưới 1 tỷ đồng; áp dụng thanh toán khoán theo sản phẩm đầu ra đối với mô hình sinh kế quy mô hộ gia đình; bổ sung chức sắc, chức việc, nhà tu hành vào nhóm đối tượng thụ hưởng một số chính sách. Những dự án chậm giải ngân do thiên tai, địa hình hoặc vướng mắc về thủ tục đất đai không bị cắt giảm trần vốn trung hạn.

Cùng quan tâm đến hiệu quả phân bổ nguồn lực, ĐBQH Huỳnh Ngọc Liêm (Lâm Đồng) cho rằng, việc thống nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia là cần thiết để khắc phục tình trạng nguồn lực phân tán qua nhiều đầu mối, cấp quản lý, gây khó khăn cho kiểm soát và điều phối. Đại biểu nêu thực tế có nơi chú trọng đẩy nhanh giải ngân nhưng người dân chưa được thụ hưởng tương xứng, như đường điện đi qua địa bàn nhưng chưa được đấu nối đến từng hộ.

ĐBQH Huỳnh Ngọc Liêm (Lâm Đồng) phát biểu

Từ hơn 25 năm công tác trong lĩnh vực nông nghiệp, nông dân, nông thôn và vùng đồng bào DTTS, đại biểu đề nghị cơ chế mới phải tránh phân bổ cào bằng, không sát điều kiện thực tế. Chủ thể thụ hưởng cuối cùng phải là người dân, nhất là tại vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào DTTS. Đối với các địa bàn chiến lược như Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ, việc thực hiện chương trình còn phải gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Về phân cấp, đại biểu tán thành định hướng địa phương quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả; đồng thời chủ động lựa chọn danh mục, thứ tự ưu tiên, phân bổ và điều chỉnh nguồn lực trong khuôn khổ mục tiêu của chương trình. Trung ương tập trung quản lý mục tiêu, tiêu chuẩn, tiêu chí, định mức, kiểm tra và đánh giá.

Tuy nhiên, phân cấp phải giúp chính sách đến gần người dân hơn, chứ không chỉ chuyển hồ sơ từ cấp trên xuống cấp dưới. Những nhiệm vụ kỹ thuật đơn giản, sát cộng đồng có thể giao cho cấp xã; còn vấn đề phức tạp, liên ngành, tác động lớn đến đất đai, môi trường, dân cư và dữ liệu phải được thẩm định, kiểm soát phù hợp.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An tại phiên thảo luận tổ

Đối với phân bổ nguồn lực, bên cạnh các tiêu chí về dân số, diện tích, tỷ lệ hộ nghèo, tỷ lệ đồng bào DTTS, khả năng cân đối ngân sách, mức độ hoàn thành mục tiêu và kết quả giải ngân, cần xác định trước nhu cầu, mức độ cần thiết của người dân rồi mới tính toán nguồn lực; tránh phân bổ bình quân từ trên xuống mà không làm rõ người dân thực tế được thụ hưởng những gì.

Về điều phối, đại biểu lưu ý, nhu cầu của người dân không chia theo lĩnh vực quản lý của từng bộ, ngành. Vì vậy, dự thảo phải xác định rõ quy trình xử lý, cơ quan chịu trách nhiệm khi mục tiêu, nguồn lực và nhu cầu địa phương không thống nhất; đồng thời bổ sung cơ chế phối hợp liên vùng, nhất là giữa các địa phương trong cùng không gian phát triển như Lâm Đồng, Đắk Lắk và Gia Lai.