Linh Sơn mùa hội

Đỉnh Pù Rinh có độ cao 1.200m so với mực nước biển. Dòng suối đổ dài từ núi cao xuống, đã tạo nên một “kỳ quan thác” với rất nhiều tầng bậc đá, mang tên gọi là thác Ma Hao (thác Chó Ngáp), vì gắn liền với sự tích một con chó hy sinh thân mình cứu nghĩa quân Lam Sơn khỏi sự truy lùng gắt gao của địch. Nếu vào mùa mưa, sẽ thấy khung cảnh nơi đây hùng vĩ đến choáng ngợp.

Phụ nữ Thái biểu diễn chiêng trống tại Lễ hội Chí Linh Sơn.

Ngày nay, thác Ma Hao thuộc bản Năng Cát, xã Linh Sơn, một xã miền tây của tỉnh Thanh Hóa. Đến với Linh Sơn giờ đây không chỉ thấy núi rừng thâm u hiểm trở, mà vùng đất này đã ngời lên sức sống mới, khi có bàn tay con người tác tạo cùng thiên nhiên.

Xưa kia vùng đất này vốn được xem là chốn “Lam Sơn chướng khí”. Đúng như Nguyễn Mộng Tuân, người cùng đỗ Thái học sinh với Nguyễn Trãi và cùng tham gia khởi nghĩa Lam Sơn, đã viết: "Nghìn trượng đá cao, kể cũng kim thang chốn hiểm; lưng trời vách đứng, xem tày bách nhị cửa quan; núi bày ngọn giáo, cây dựng cờ phan”. Địa danh này gắn bó mật thiết với cuộc khởi nghĩa Lam Sơn ở thế kỷ 15.

Rừng già Pù Rinh vẫn còn mang trong mình những dấu tích về cuộc kháng chiến thần thánh gắn với vị “anh hùng áo vải” Bình Định vương Lê Lợi. Ở nhiều bản làng nơi đây vẫn còn lưu truyền nhiều truyền thuyết về Lê Lợi và nghĩa quân Lam Sơn.

Bản Năng Cát có di tích đền thờ Vua Lê Thái Tổ và nghĩa quân Lam Sơn, tên gọi của bản cũng bắt nguồn từ câu chuyện nghĩa quân Lam Sơn hạ trại nơi này, nấu cơm trong cảnh gió bụi, có cát lẫn vào năng (niêu), nên Lê Lợi đặt tên là Năng Cát.

Nhằm tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân đã giành lại chủ quyền dân tộc, đồng thời quảng bá, kích cầu du lịch thác Ma Hao, từ năm 2023, Lễ hội Chí Linh Sơn được nâng cấp và duy trì hàng năm. Lễ hội là dịp quy tụ những sắc màu truyền thống của cư dân bản địa Thái, Mường sinh sống lâu đời trên địa bàn.

Thiên nhiên không chỉ ưu ái tác tạo cho vùng đất này cảnh quan kỳ thú, tài nguyên rừng đa dạng, khí hậu mát lành, mà còn ban tặng cho con người nơi đây nhiều món “lộc rừng” như măng tre, mật ong và nhiều sản vật khác... Và con người cũng tự sáng tạo ra nhiều đặc sản từ các nguyên liệu do núi rừng cung cấp để phục vụ đời sống và làm phong phú bản sắc văn hóa truyền thống.

Đến Linh Sơn vào mùa hội, du khách được hòa mình vào khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, được trải nghiệm sinh hoạt văn hóa của đồng bào dân tộc ở các bản làng. Mọi người có thể rủ nhau tắm dưới dòng thác trong mát, đi bộ vào rừng khám phá thiên nhiên hoang dã; ngắm những ngôi nhà sàn cổ, nơi có sắc màu trang phục thổ cẩm của các cô gái Thái; thưởng thức cơm lam, thịt nướng, cá suối và các loại rau rừng, rượu siêu men lá... Hòa vào không khí lễ hội, du khách sẽ được tận hưởng những khoảnh khắc lý thú khi tham gia các trò chơi dân gian như tung còn, bắn nỏ, tó mắc lẹ, nhảy sạp, khua luống...

Gian hàng OCOP của xã Linh Sơn.

Người dân bản Năng Cát làm món nướng phục vụ du khách

Lang thang trong lễ hội Chí Linh Sơn, chúng tôi đến thăm từng gian hàng trưng bày và bán các sản vật địa phương. Những gian hàng thổ cẩm do các cô gái Thái từ Pù Luông, Cổ Lũng mang đến, thu hút nhiều chị em đến mua sắm. Những ống cơm lam còn tỏa mùi khói bếp, cùng nhiều món ăn mang hương vị núi rừng do bà con tự chế biến được gọi tên bằng tiếng Thái đựng trong ống tre, lá chuối, lá dong rừng, làm chúng tôi tò mò, muốn nếm thử.

Chàng trai trẻ người Mông Giàng A Páo ở Mộc Châu (Sơn La) nghe nói ở Linh Sơn (Thanh Hóa) có lễ hội cũng mang mấy thùng mận hậu sang bán góp vui. Gian hàng trưng bày đặc sản địa phương cũng có nhiều du khách ghé thăm.

Chị em bày bán dưa chuột, dứa tự trồng trên rẫy, và các sản phẩm OCOP như kẹo nhãn, mật ong rừng...

Gian hàng thổ cẩm từ xã Cổ Lũng về tham gia lễ hội.

Mặc dù trời mưa nhưng các hoạt động thể thao vẫn diễn ra sôi động. Giải bóng chuyền diễn ra tại nhà văn hóa bản Năng Cát thu hút đông đảo thanh niên các xã lân cận tham gia, bà con cổ vũ nhiệt tình. Được biết, các trò chơi dân gian đã được tổ chức suốt cả tuần lễ trước đó, để thu hút du khách đến trải nghiệm và lưu trú dài ngày.

Giải thi đấu bóng chuyền tại sân nhà văn hóa bản Năng Cát.

Năm 2016, UBND tỉnh Thanh Hóa đã đưa vào quy hoạch và công bố tuyến du lịch cộng đồng bản Năng Cát - thác Ma Hao.

Tháng 3/2021, UBND huyện Lang Chánh cũ đã tổ chức hội nghị công bố quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 khu du lịch sinh thái bản Năng Cát - Thác Ma Hao.

Tháng 5/2021, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 1432 phê duyệt Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí trong rừng phòng hộ trên phạm vi diện tích 10.292ha. Mục tiêu của đề án nhằm bảo tồn và phát huy giá trị cảnh quan thiên nhiên; khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về đa dạng sinh học, danh lam thắng cảnh, tín ngưỡng gắn với bản sắc văn hóa các dân tộc; tạo việc làm, tăng thu nhập, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho Nhân dân địa phương.

Thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, xã Linh Sơn được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Lang Chánh và xã Trí Nang, sẽ tiếp tục triển khai những định hướng của tỉnh về phát triển du lịch trên địa bàn, với những nét sáng tạo mới.

Chủ tịch UBND xã Linh Sơn Nguyễn Ngọc Sơn chia sẻ: “Chúng tôi thành lập chợ đêm bản Năng Cát, duy trì hoạt động vào cuối tuần nhằm tạo điểm nhấn cho du lịch cộng đồng, đáp ứng nhu cầu tham quan, trải nghiệm văn hóa, ẩm thực về đêm của du khách khi đến với Linh Sơn. Xã dự định tới đây sẽ tổ chức giải chạy việt dã “Theo dấu chân Vua Lê” và đưa vào loại hình du lịch trekking (đi bộ trong rừng khám phá thiên nhiên hoang dã) mang tên gọi “Theo dấu chân nghĩa quân Lam Sơn”, làm phong phú các sản phẩm du lịch, thu hút lượng khách đến Linh Sơn".

Sau cơn mưa rừng, mảnh đất Linh Sơn ngời lên màu xanh cây lá. Không khí lễ hội với tiếng cồng chiêng vang động mạch suối, mạch rừng, làm tỏa rạng hào khí Lam Sơn từ thuở trước. Những chân ruộng bậc thang xanh mướt, những bản làng bừng sáng sắc màu trù phú, yên vui, Linh Sơn đang mang trong mình một sức sống mới.