Lỗ hổng thuế quan và cơn bão giá xăng: Xe Hybrid Trung Quốc 'bắt bài' châu Âu

Sự áp đảo từ Trung Quốc

Tuy nhiên, thay vì trở thành bệ phóng cho các tập đoàn công nghiệp nội khối, đợt tăng trưởng này lại ghi nhận chiến thắng áp đảo thuộc về các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, những đơn vị đã bình tĩnh vượt qua các rào cản phòng vệ thương mại của Brussels bằng một chiến thuật tiếp cận thị trường đầy linh hoạt.

Dữ liệu mới nhất do Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Châu Âu (ACEA) công bố cho thấy số lượng đăng ký xe điện chạy bằng pin (BEV) trong tháng 8 đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng 62,7% so với cùng kỳ năm ngoái.

Tính chung trong 8 tháng đầu năm 2026, xe thuần điện đã chiếm tới 21,7% tổng số lượng xe mới đăng ký tại EU—mức thị phần chính thức ngang bằng với dòng xe chạy xăng truyền thống.

Tuy nhiên, điểm cốt lõi nằm ở bản chất của sự tăng trưởng này. Toàn bộ thị trường EU chỉ tăng thêm 30.720 xe trong tháng 8 (tương ứng mức tăng 4,5% so với cùng kỳ), nhưng có tới khoảng 92% tổng mức tăng ròng đó lại nằm trong tay 4 tập đoàn Trung Quốc gồm BYD, Chery, Leapmotor và SAIC. Trong đó, số lượng xe đăng ký mới của BYD đã tăng hơn gấp đôi lên mốc 20.845 chiếc, còn Chery đạt mức tăng gấp 3 lần, vươn lên mốc khoảng 14.000 chiếc.

Sự bứt phá ngoạn mục của các hãng xe Trung Quốc không hoàn toàn đến từ các dòng xe thuần điện vốn đang bị EU soi xét kỹ lưỡng, mà chủ yếu nhờ vào đòn bẩy mang tên xe Hybrid cắm sạc (PHEV).

Kể từ tháng 10/2024, EU đã chính thức áp đặt các mức thuế chống trợ cấp khắt khe lên tới 35,3% đối với ô tô thuần điện nhập khẩu từ Trung Quốc, nhưng dòng xe PHEV lại chỉ phải chịu mức thuế nhập khẩu tiêu chuẩn là 10%. Nhận diện được "lỗ hổng" chính sách này, các tập đoàn Trung Quốc đã lập tức xoay trục sản phẩm, tập trung dồn lực đẩy mạnh dòng xe PHEV vào thị trường Châu Âu.

Phân tích từ nhà cung cấp dữ liệu Dataforce chỉ ra rằng, hiện nay cứ 3 chiếc xe PHEV bán ra tại Châu Âu thì có 1 chiếc thuộc về thương hiệu Trung Quốc. Thị phần đăng ký PHEV của các hãng xe Trung Quốc trên toàn Châu Âu đã nhảy vọt từ mức 20% vào tháng 1 lên tới 35,3% trong tháng 8, đạt quy mô gấp đôi so với thị phần của chính họ ở phân khúc xe thuần điện.

Nhu cầu bùng nổ đối với xe PHEV ghi nhận sự tăng trưởng phi mã tại các thị trường ô tô lớn nhất Châu Âu trong 8 tháng đầu năm 2026, với số lượng đăng ký tăng 77,6% tại Ý, 33,9% tại Tây Ban Nha và 15,6% tại Đức. Ngay tại "thánh địa" ô tô Đức, mẫu xe BYD Seal U đã xuất sắc vươn lên trở thành dòng xe PHEV bán chạy nhất trong cả hai tháng 6 và tháng 7.

Trước diễn biến vượt tầm kiểm soát, Brussels đã phải tìm cách gây áp lực lên Bắc Kinh nhằm kiềm chế xuất khẩu xe hybrid trước vòng đàm phán thương mại mới, với đề nghị Trung Quốc tự nguyện giới hạn thị phần xe hybrid sản xuất nội địa ở mức khoảng 15% thị trường EU. Tuy nhiên, phản ứng từ phía Trung Quốc tỏ ra vô cùng cứng rắn.

Ngày 18 tháng 9, Bộ Thương mại Trung Quốc đã đưa ra tuyên bố chính thức kiên quyết phản đối bất kỳ cơ chế hạn chế xuất khẩu "tự nguyện" nào, khẳng định quyền cạnh tranh bình đẳng của các doanh nghiệp trên thị trường quốc tế.

Trái ngược với sự thăng hoa của các tân binh Châu Á, 5 tập đoàn sản xuất ô tô lớn nhất Châu Âu—gồm Volkswagen, Stellantis, Renault, BMW và Mercedes-Benz—đang phải trải qua giai đoạn suy thoái thị phần nghiêm trọng.

Số liệu từ ACEA xác nhận tổng thị phần kết hợp của 5 gã khổng lồ này tại thị trường EU trong 8 tháng đầu năm đã sụt giảm xuống còn 64,6%, so với mức 66,8% của cùng kỳ năm ngoái. Ở chiều ngược lại, 5 tập đoàn lớn nhất của Trung Quốc bao gồm BYD, SAIC, Chery, Leapmotor và Geely (tính cả thương hiệu Volvo) đã nâng tổng thị phần của mình tại EU từ 6,2% lên mốc 9,6%.

Sự hoán đổi thị phần này thể hiện rõ ràng nhất qua cuộc khủng hoảng tại Tập đoàn Volkswagen. Mặc dù VW vẫn giữ vị thế nhà sản xuất lớn nhất EU, số lượng đăng ký xe của hãng trong tháng 8 đã giảm 3,2%, kéo thị phần xuống còn 25,9% từ mức 28% của một năm trước đó.

Hội đồng giám sát của Tập đoàn Volkswagen đã buộc phải thông qua kế hoạch cắt giảm thêm 50.000 việc làm, nâng tổng số lao động dự kiến sa thải lên mốc 100.000 người, dưới tác động gọng kìm từ thuế quan của Mỹ, sự suy giảm doanh số tại đại lục và sức ép cạnh tranh nghẹt thở từ các đối thủ Trung Quốc ngay trên sân nhà.

Vòng xoáy khủng hoảng của các nhà sản xuất châu Âu

Ngay cả hai thương hiệu xe sang hàng đầu Đức là Mercedes-Benz và BMW cũng không nằm ngoài vòng xoáy khủng hoảng toàn cầu. Dù doanh số đăng ký mới của họ tại thị trường EU vẫn duy trì mức tăng trưởng nhẹ lần lượt là 7,2% và 0,8%, hai tập đoàn này lại chịu tổn thất nặng nề tại thị trường Trung Quốc đại lục—nơi đóng góp phần lớn biên lợi nhuận trong nhiều năm qua.

Trong nửa đầu năm 2026, doanh số bán xe của Mercedes-Benz tại Trung Quốc đã sụt giảm tới 28% so với cùng kỳ, trong khi BMW cũng ghi nhận mức sụt giảm 20,4%. Sự xói mòn vị thế ở cả thị trường nội địa lẫn thị trường xuất khẩu trọng điểm đang buộc giới công nghiệp Đức phải thay đổi thái độ.

Nhật báo Handelsblatt đưa tin Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Đức (VDA)—vốn từ lâu luôn phản đối các biện pháp trừng phạt thương mại vì sợ bị trả đũa—hiện đã bắt đầu thừa nhận rằng các công cụ phòng vệ thương mại là "hợp lý từ một mức độ nhất định" nhằm ngăn chặn sự bóp méo cạnh tranh trên thị trường.

Tuy nhiên, việc kỳ vọng vào các hàng rào thuế quan để làm chậm đà tiến của ô tô Trung Quốc là một tư duy thiếu thực tế. Các chuyên gia trong ngành nhận định rằng thuế quan hay các biện pháp bảo hộ thương mại của EU chỉ làm thay đổi con đường di chuyển của hàng hóa chứ không thể làm suy giảm bản chất năng lực cạnh tranh cốt lõi của Trung Quốc.

Sức mạnh thực sự của các hãng xe Trung Quốc đến từ một hệ sinh thái công nghiệp tích hợp hoàn chỉnh—kéo dài từ khâu khai thác, chế biến nguyên liệu pin, sản xuất linh kiện điện tử cho đến chuỗi cung ứng khép kín và chu kỳ phát triển sản phẩm cực kỳ nhanh chóng. Việc EU tăng thuế hay siết quy định bảo hộ vô hình trung lại đang đẩy nhanh quá trình "châu Âu hóa" của ô tô Trung Quốc, khi các nhà sản xuất nước này chủ động đẩy mạnh dòng vốn FDI trực tiếp để xây dựng nhà máy, nội địa hóa chuỗi cung ứng ngay trên đất châu Âu nhằm né thuế một cách hợp pháp.

Toàn cảnh bức tranh thị trường ô tô Châu Âu tính đến tháng 9/2026 mang lại bài học đắt giá cho ngành công nghiệp ô tô thế giới. Việc dựa vào các hàng rào thuế quan ngắn hạn mà bỏ qua các lỗ hổng chính sách như phân khúc PHEV đã khiến Châu Âu đánh mất lợi thế phòng thủ, trong khi các hãng xe truyền thống nội khối lại chậm chân trong việc tối ưu hóa chi phí sản xuất xe điện. Trong cuộc đua chuyển đổi xanh khốc liệt, sự kết hợp giữa lợi thế chi phí sản xuất, hệ sinh thái pin hoàn chỉnh và tư duy chiến thuật linh hoạt đang giúp các tập đoàn ô tô Trung Quốc tái định hình lại trật tự thương mại toàn cầu, biến mọi hàng rào bảo hộ của đối phương thành đòn bẩy cho sự tăng trưởng của chính mình.