Loài rắn độc 'ngụy trang' như lá khô, cắn nhiều người ở TPHCM

Anh P.V.Đ. (37 tuổi) được người nhà đưa đến bệnh viện trong tình trạng nguy kịch. Trước đó, trong lúc đang làm việc tại vườn điều, anh Đ. vô tình giẫm phải một con rắn chàm quạp nằm bất động giữa lớp lá khô.

Màu da lẫn với nền đất khiến con rắn gần như “biến mất”, cho đến khi nó bất ngờ tung cú đớp trong tích tắc. Khi nhập viện, chân phải của bệnh nhân sưng nề lan nhanh, đau nhức dữ dội, các xét nghiệm cho thấy rối loạn đông máu.

Một trường hợp khác là bệnh nhân N.T.H. (54 tuổi), cũng không kịp nhận ra mối nguy ngay trước mắt. Trong lúc làm việc, bà H. bị rắn chàm quạp cắn vào ngón tay trái. Khi được đưa đến bệnh viện, người bệnh trong tình trạng huyết áp tăng vọt (200/120 mmHg), bàn tay sưng lan rộng, buộc các bác sĩ phải khẩn trương xử trí để tránh biến chứng nặng.

Hôm 19/4, Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa phát cảnh báo rắn chàm quạp tấn công mùa thu hoạch điều. Chỉ tính từ đầu tháng 1 đến ngày 10/4, bệnh viện đã tiếp nhận điều trị cho 36 trường hợp người dân bị rắn cắn. Anh Đ. và bà H. là một trong số những ca cấp cứu tại bệnh viện những ngày gần đây.

Nhờ vào khả năng ngụy trang và khả năng tấn công chớp nhoáng, rắn chàm quạp trở thành mối nguy khó lường cho những ai vô tình bước vào khu vực chúng ẩn náu.

Rắn chàm quạp có khả năng "ẩn mình" dưới lớp lá khô. Ảnh: Shutterstock.

Nhiều ca nhập viện mỗi năm

Ẩn mình trong lớp lá khô tưởng chừng vô hại, chàm quạp là một trong những loài rắn độc nguy hiểm bậc nhất ở Đông Nam Á. Theo Thailand National Park, loài rắn này có kích thước trung bình, thường dài dưới 1m, phân bố rộng từ Thái Lan, Việt Nam đến Malaysia, Lào và Campuchia.

Vết cắn của rắn chàm quạp. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa.

Chúng thường ẩn mình ở rìa rừng, bụi rậm hay bãi cỏ, đồng thời len lỏi vào các vườn rẫy, nương điều, cao su và những khu canh tác nông nghiệp.

Thoạt nhìn, chúng gần như “biến mất” trong môi trường tự nhiên. Thân rắn mang màu xám hồng hoặc nâu nhạt, điểm những mảng tam giác sẫm viền trắng dọc hai bên, mô phỏng hoàn hảo lớp lá khô dưới đất.

Ban ngày, chúng nằm bất động dưới lá mục, gốc cây hay bụi rậm. Chỉ đến khi trời nhá nhem hoặc về đêm, loài rắn này mới bắt đầu di chuyển, săn mồi là các loài gặm nhấm, ếch nhái hay chim nhỏ.

Với chiếc đầu to hình tam giác, đồng tử dựng đứng và đặc biệt là cơ quan cảm nhiệt nằm giữa mắt và mũi, rắn chàm quạp có thể phát hiện con mồi ngay cả trong điều kiện ánh sáng yếu.

Điều nguy hiểm ở loài rắn này ở cách tấn công khó lường, theo Snake Radar. Khi bị đe dọa, rắn chàm quạp thường cuộn mình, rung đuôi phát ra âm thanh cảnh báo trước khi tung cú đớp cực nhanh bằng cặp răng nanh dài ở phía trước miệng. Loài rắn này nổi tiếng là hung dữ và phản ứng nhanh.

Ở Thái Lan, rắn chàm quạp là nguyên nhân hàng đầu trong các trường hợp bị rắn cắn, chiếm khoảng 38% ca trong giai đoạn 2011-2016. Tại miền bắc Malaysia, mỗi năm ghi nhận khoảng 700 ca rắn cắn liên quan đến chàm quạp, với tỷ lệ không qua khỏi khoảng 2%.

Dù vậy, khoảng 40-60% vết cắn là “cắn khô”, không tiêm nọc, nên có trường hợp nạn nhân chỉ có triệu chứng nhẹ hoặc không biểu hiện rõ. Tuy nhiên, việc đến cơ sở y tế để theo dõi vẫn là điều bắt buộc.

Sở hữu nọc độc mạnh

Theo Thailand Snakes, khi nọc độc của rắn chàm quạp xâm nhập vào cơ thể, nó nhanh chóng gây ra chuỗi tổn thương nghiêm trọng.

Rắn chàm quạp là nguyên nhân của nhiều ca nhập viện. Ảnh: Shutterstock.

Thành phần độc tố rắn chứa nhiều metalloproteinase - nhóm enzyme có khả năng phá vỡ collagen trong thành mao mạch, khiến mạch máu trở nên yếu, dễ vỡ và rò rỉ. Đồng thời, một độc tố đặc trưng là rhodostoxin vừa làm tổn thương mạch máu, vừa thúc đẩy quá trình hoại tử, khiến vùng bị cắn nhanh chóng sưng nề và lan rộng.

Trên thực tế, người bị cắn thường cảm nhận cơn đau dữ dội ngay tại vị trí tổn thương, sau đó là tình trạng sưng lan nhanh, có thể tiến triển thành hoại tử mô. Song song đó, nọc độc còn gây rối loạn đông máu, phá hủy tế bào, cơ và mô, khiến cơ thể xuất hiện các biểu hiện chảy máu ở nhiều vị trí như mũi, miệng, mắt, thậm chí là xuất huyết nội tạng. Nếu không được cấp cứu kịp thời, người bệnh có thể mất chức năng chi, thậm chí phải đối mặt với nguy cơ cắt cụt.

Một nghiên cứu năm 2005 trên 225 ca bị loài rắn này cắn tại Thái Lan cho thấy phần lớn nạn nhân chỉ có triệu chứng nhẹ đến trung bình, nhưng vẫn có tới 18,6% trường hợp bị sưng phù vĩnh viễn ở các chi. Dù đa số trường hợp không dẫn đến đe dọa tính mạng nếu được cấp cứu sớm, mức độ nguy hiểm của loài rắn này vẫn không thể xem nhẹ.

Ở một góc nhìn khác, chính loại nọc độc nguy hiểm này lại mang giá trị trong y học. Các nhà khoa học đã phân lập được từ đó một enzyme giống thrombin có tên ancrod, được sử dụng trong điều trị để làm tan cục máu đông và giảm độ nhớt của máu, góp phần phòng ngừa đột quỵ và nhồi máu cơ tim.

Hiện y tế có huyết thanh kháng nọc đặc hiệu cho rắn chàm quạp. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là thời gian. Việc được đưa đến cơ sở y tế sớm và xử trí đúng cách có thể giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng, thậm chí cứu sống người bị nạn.