Nâng giá trị cây dược liệu ở Yên Trị

Cây xạ đen từng được nhiều gia đình ở Yên Trị trồng để sử dụng trong nhà. Nhận thấy nguồn nguyên liệu khá dồi dào nhưng chưa được khai thác hiệu quả, anh Bùi Phi Nam nghĩ đến việc chế biến để bán ra thị trường. Có cha am hiểu dược liệu, lại được học hỏi kinh nghiệm từ các thầy lang, anh bắt đầu bằng việc chặt nhỏ, phơi khô xạ đen, sau đó chuyển sang nấu cao. Cuối năm 2019, Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Yên Trị được thành lập, tập hợp các hộ trồng nhỏ lẻ, từng bước tổ chức sản xuất theo hướng liên kết.

Sản phẩm cao xạ đen của HTX Nông nghiệp Yên Trị được chế biến, đóng gói, góp phần nâng giá trị cây thuốc địa phương.

Những mẻ cao đầu tiên chưa dễ dàng được thị trường đón nhận. Việc nấu bằng củi khiến nhiệt độ khó kiểm soát, trong khi sản phẩm dễ chảy khi gặp thời tiết nắng nóng, gây khó khăn cho bảo quản. Anh Nam bàn với gia đình vay vốn đầu tư nồi nấu điện. Từ khâu chế biến đến bảo quản, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự kiên trì để tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định, đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

Từ những diện tích trồng thử nghiệm, HTX từng bước xây dựng vùng nguyên liệu liên kết với diện tích trên 35ha, thu hút hơn 40 hộ tham gia sản xuất dược liệu theo hướng hữu cơ. Các loại cây như xạ đen, cà gai leo, dạ cẩm được đưa vào chế biến, đóng gói, gắn nhãn hiệu và tem truy xuất nguồn gốc. Nhờ đó, những cây thuốc quen thuộc có thêm cơ hội tiếp cận thị trường, tạo hướng sản xuất mới cho người dân.

Cùng với phát triển vùng nguyên liệu, HTX chú trọng đầu tư thiết bị, từng bước hiện đại hóa quy trình sản xuất. Hệ thống tưới tự động, thiết bị chế biến và đóng gói được đưa vào sử dụng, góp phần giảm phụ thuộc vào lao động thủ công.

Anh Bùi Phi Nam cho biết: “Ứng dụng công nghệ vào sản xuất cao đặc thảo dược giúp tăng năng suất, giảm chi phí nhân công. Hệ thống tưới nhỏ giọt, bón phân có kiểm soát cũng hỗ trợ quá trình chăm sóc cây dược liệu, nhất là trong điều kiện khô hạn”.

Xạ đen là một trong những cây dược liệu được trồng làm nguyên liệu chế biến tại Yên Trị.

Từ những kinh nghiệm tích lũy trong quá trình sản xuất, HTX đã phát triển nhiều sản phẩm như cao xạ đen, cao cà gai leo, cao gắm, cao giảo cổ lam, tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố. Trong đó, sản phẩm cao cà gai leo đạt chứng nhận OCOP 4 sao, đánh dấu nỗ lực đầu tư, hoàn thiện chất lượng và xây dựng thương hiệu của HTX.

Theo ông Bùi Phi Diệp, thành viên Hội đồng quản trị HTX Nông nghiệp Yên Trị, nếu chỉ bán nguyên liệu thô, giá trị cây dược liệu khó được nâng cao. Đầu tư chế biến, đóng gói và tham gia Chương trình OCOP giúp HTX hoàn thiện sản phẩm, tăng sức cạnh tranh và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tháng 8/2026, HTX đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử, đồng thời kết nối với cửa hàng OCOP và đại lý tại nhiều địa phương. Việc đa dạng hóa kênh phân phối tạo thêm cơ hội đưa các sản phẩm chế biến từ cây dược liệu Yên Trị đến gần hơn với người tiêu dùng.

Theo kết quả rà soát hiện trạng dược liệu năm 2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đưa Yên Trị vào nhóm địa bàn ưu tiên củng cố vùng nguyên liệu dược liệu hàng hóa; HTX Nông nghiệp Yên Trị là một trong những chủ thể tham gia chuỗi. Đây là cơ sở để địa phương tiếp tục hoàn thiện mô hình sản xuất, lựa chọn quy mô phát triển phù hợp với điều kiện thực tế và khả năng tiêu thụ.

Đóng gói sản phẩm cao xạ đen tại HTX Nông nghiệp Yên Trị.

Tuy nhiên, vùng trồng dược liệu ở Yên Trị vẫn còn nhỏ lẻ; nguồn giống, quy trình thu hái và bảo quản chưa được kiểm soát đồng bộ, trong khi liên kết tiêu thụ chưa thực sự chặt chẽ. Vì vậy, việc phát triển vùng nguyên liệu cần gắn với quy hoạch quỹ đất, bảo đảm nguồn giống chất lượng, áp dụng quy trình kỹ thuật phù hợp và xây dựng phương án tiêu thụ khả thi.

Các mối liên kết giữa người trồng và cơ sở chế biến cũng cần được củng cố, trong đó xác định rõ yêu cầu về chất lượng, sản lượng, thời gian giao nhận và phương thức thanh toán. Đây là những yếu tố quan trọng giúp các bên chủ động kế hoạch sản xuất, hạn chế rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Theo đồng chí Bùi Huyên - Chủ tịch UBND xã Yên Trị, địa phương đã rà soát quỹ đất, phân loại các vùng có khả năng chuyển đổi; phối hợp tổ chức tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn người dân lựa chọn mô hình sản xuất phù hợp. Xã cũng tăng cường kết nối HTX, doanh nghiệp nhằm thúc đẩy liên kết, bao tiêu sản phẩm.

Thời gian tới, Yên Trị ưu tiên phát triển chế biến nông, lâm sản, đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất. Các HTX và hộ sản xuất tiếp tục được hỗ trợ ứng dụng tem truy xuất nguồn gốc, mở rộng kênh tiêu thụ trực tuyến, từng bước nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm dược liệu địa phương.

Từ những cây thuốc được trồng để sử dụng trong gia đình đến các sản phẩm cao thảo dược mang thương hiệu địa phương là hành trình đòi hỏi sự kiên trì, đầu tư và không ngừng đổi mới cách làm. Những kết quả bước đầu tại Yên Trị cho thấy, tiềm năng nâng cao giá trị cây dược liệu thông qua liên kết sản xuất, chế biến và mở rộng thị trường.

Để hướng đi này phát triển bền vững, điều quan trọng là xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định, nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo đảm đầu ra, qua đó giúp người trồng có thêm thu nhập từ chính nguồn tài nguyên bản địa.