Ngành da giày: Giữ thị trường tỷ USD, tăng tốc xanh hóa và nâng giá trị gia tăng

Giữ vững vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Năm 2025 khép lại với nhiều tín hiệu tích cực khi kim ngạch xuất khẩu toàn ngành da giày đạt gần 29 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với năm trước. Việt Nam tiếp tục duy trì vị trí quốc gia sản xuất giày dép lớn thứ ba và xuất khẩu lớn thứ hai thế giới.

Theo Hiệp hội Da giày và Túi xách Việt Nam (Lefaso), toàn ngành hiện có khoảng 3.000 doanh nghiệp, sử dụng gần 1,5 triệu lao động và mỗi năm cung ứng ra thị trường quốc tế từ 1,3-1,4 tỷ đôi giày. Sản phẩm xuất khẩu chiếm tới 90-95% tổng sản lượng, cho thấy xuất khẩu vẫn là trụ cột sống còn của ngành.

Ảnh minh họa

Cơ cấu thị trường năm 2025 tiếp tục tập trung vào các đối tác truyền thống. Hoa Kỳ là thị trường lớn nhất với kim ngạch hơn 11 tỷ USD, giữ vai trò đầu tàu tiêu thụ. Liên minh châu Âu (EU) đứng thứ hai với gần 6,9 tỷ USD, đồng thời là khu vực có yêu cầu cao nhất về tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội. Các thị trường như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc duy trì quy mô ổn định, góp phần đa dạng hóa đầu ra.

Đáng chú ý, các trung tâm logistics tại Hà Lan, Bỉ và Đức ngày càng đóng vai trò là cửa ngõ phân phối hàng hóa vào toàn châu Âu. Điều này cho thấy chuỗi cung ứng da giày Việt Nam đang gắn kết sâu hơn với hệ thống thương mại, không chỉ dừng lại ở quan hệ mua bán thuần túy.

Trong bức tranh chung, khu vực doanh nghiệp FDI vẫn chiếm tỷ trọng lớn, với hơn 80% kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, doanh nghiệp trong nước đang có dấu hiệu bứt tốc khi ghi nhận mức tăng trưởng gần 29% trong năm 2025, đạt kim ngạch 5,84 tỷ USD. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy năng lực nội tại của ngành đang từng bước được củng cố.

Áp lực chi phí và “hàng rào” xanh ngày càng siết chặt

Dù nền tảng tăng trưởng vẫn được duy trì, năm 2026 được dự báo là giai đoạn nhiều thử thách. Áp lực đầu tiên đến từ chi phí sản xuất gia tăng, bao gồm nguyên phụ liệu, logistics và năng lượng. Biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp khi giá xuất khẩu khó tăng tương ứng với chi phí đầu vào.

Lợi thế cạnh tranh về giá, vốn là điểm mạnh truyền thống của da giày Việt Nam, đang dần suy giảm khi chi phí lao động tăng, trong khi các đối thủ như Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia tiếp tục cải thiện năng lực sản xuất. Cạnh tranh không còn chỉ ở giá mà chuyển sang tốc độ giao hàng, tính linh hoạt và mức độ tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế.

Đặc biệt, các thị trường lớn như EU và Mỹ ngày càng siết chặt quy định về môi trường, hóa chất và truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp xuất khẩu sang châu Âu phải đáp ứng các yêu cầu kiểm soát hóa chất theo quy định REACH, tiêu chuẩn quản lý hóa chất ZDHC, cũng như các bộ tiêu chí đánh giá trách nhiệm môi trường - xã hội.

Bên cạnh đó, việc thực thi các hiệp định thương mại tự do như EVFTA, CPTPP và RCEP mặc dù mở ra cơ hội lớn về thuế quan, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về quy tắc xuất xứ. Trong khi đó, tỷ lệ nội địa hóa của ngành hiện mới đạt khoảng 55%, chủ yếu tập trung ở các khâu có giá trị gia tăng thấp, khiến doanh nghiệp dễ bị động trước biến động chuỗi cung ứng.

Không ít doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp khó khi phải đầu tư thêm cho hệ thống quản lý môi trường, kiểm nghiệm hóa chất và minh bạch dữ liệu chuỗi cung ứng. Nếu không kịp thích ứng, nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng của các thương hiệu lớn là hiện hữu.

Chuyển từ gia công sang nâng cao giá trị

Trước bối cảnh đó, các chuyên gia nhận định ngành da giày không thể tiếp tục dựa vào mô hình gia công thuần túy (OEM). Việc nâng cao giá trị gia tăng thông qua đầu tư thiết kế, phát triển thương hiệu riêng và tham gia sâu hơn vào các khâu có hàm lượng kỹ thuật cao là hướng đi tất yếu.

Song song đó, phát triển công nghiệp phụ trợ được xem là “chìa khóa” để tăng tỷ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và nâng cao khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ. Các chính sách khuyến khích đầu tư vào sản xuất da thuộc, đế giày, phụ kiện trong nước cần được đẩy mạnh thông qua ưu đãi tín dụng, đất đai và hình thành các khu công nghiệp chuyên ngành.

Chuyển đổi xanh cũng đã trở thành điều kiện bắt buộc thay vì lựa chọn tự nguyện. Áp dụng mô hình sản xuất tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, sử dụng vật liệu tái chế và triển khai kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì đơn hàng, mà còn nâng cao vị thế cạnh tranh dài hạn.

Theo Lefaso, năm 2026, mục tiêu của ngành là tiếp tục tăng kim ngạch xuất khẩu so với mốc gần 29 tỷ USD của năm 2025, đồng thời nâng cao chất lượng tăng trưởng. Thay vì chạy theo sản lượng, ngành hướng tới giá trị, tính bền vững và khả năng thích ứng với biến động thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp, giữ được thị trường tỷ USD đã khó, nhưng giữ bằng uy tín, chất lượng và chuẩn mực xanh mới là nền tảng để da giày Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế trên bản đồ sản xuất và xuất khẩu thế giới.

Đức Thuận