Ngành điều Việt Nam đặt mục tiêu xuất khẩu 5 tỷ USD năm 2026 giữa áp lực nguyên liệu

Việt Nam hiện là quốc gia cung ứng tới 80% lượng nhân điều xuất khẩu toàn cầu. Tuy nhiên, theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), ngành hàng tỷ đô này đang bộc lộ những bất cập mang tính hệ thống khi phụ thuộc quá lớn vào nguồn cung thô từ nước ngoài. Trong năm 2025, các doanh nghiệp đã chi hơn 4,667 tỷ USD để nhập khẩu 3,122 triệu tấn điều thô, đặt ra bài toán cấp bách về tự chủ nguyên liệu và nâng cao giá trị chuỗi cung ứng.

Áp lực từ mục tiêu xuất khẩu và biến động quốc tế

Ngành điều đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 800.000 tấn nhân điều với kim ngạch 5 tỷ USD trong năm 2026. Đây là con số đầy tham vọng trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào tăng nhanh hơn giá sản phẩm đầu ra. Đặc biệt, các quốc gia châu Phi – nguồn cung chính của Việt Nam – đang thắt chặt chính sách bằng cách cấm xuất khẩu điều thô đầu vụ hoặc áp thuế phí cao nhằm giữ nguyên liệu cho chế biến nội địa.

Bên cạnh đó, xung đột tại Trung Đông gây gián đoạn chuỗi cung ứng, làm gia tăng chi phí logistics và nhiên liệu. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ tại Mỹ và châu Âu có dấu hiệu suy giảm do khó khăn kinh tế toàn cầu. Theo ông Cao Thúc Uy, Giám đốc Công ty TNHH Cao Phát, rủi ro lớn nhất hiện nay là tâm lý lo ngại thiếu hụt nguyên liệu khiến các doanh nghiệp tranh mua đầu vụ, vô tình đẩy giá lên cao dù sản lượng toàn cầu năm 2026 dự báo vẫn ổn định ở mức 5 triệu tấn.

Năng suất nội địa sụt giảm mạnh do thời tiết

Trong khi phụ thuộc vào nhập khẩu, vùng nguyên liệu trong nước tại các khu vực trọng điểm như Đồng Nai và Bình Phước lại đang gặp khó khăn. Khảo sát của Vinacas cho thấy nhiều vườn cây già cỗi và chịu tác động tiêu cực từ thời tiết cực đoan. Cụ thể, tại xã Long Hà và Phú Nghĩa, nắng nóng kéo dài kết hợp mưa trái mùa vào thời điểm ra bông đã khiến tỷ lệ đậu trái sụt giảm nghiêm trọng.

Về lâu dài, phát triển vùng nguyên liệu trong nước vẫn là giải pháp cốt lõi để ngành điều giảm dần sự lệ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. (Ảnh minh họa: TTXVN).

Anh Điểu Voi (xã Phú Nghĩa) chia sẻ, vườn điều 0,8ha của gia đình năm nay dự kiến chỉ thu hoạch được khoảng 3 tạ, giảm mạnh so với mức 1 tấn của những năm thuận lợi. Dù giá điều thô đang ở mức 35.000 – 36.000 đ/kg, nhưng do năng suất thấp, thu nhập của người nông dân không đủ trang trải cuộc sống, dẫn đến xu hướng chặt bỏ cây điều để chuyển sang trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn như sầu riêng, hồ tiêu.

Chiến lược minh bạch thông tin và cải tạo giống

Để giải quyết nút thắt hiện nay, ông Nguyễn Minh Họa, Phó Chủ tịch Vinacas nhấn mạnh tầm quan trọng của việc minh bạch thông tin thị trường. Việc hạn chế tình trạng đầu cơ, tranh mua sẽ giúp ổn định giá nguyên liệu và bảo vệ lợi ích chung. Đồng thời, hiệp hội khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu để đa dạng hóa phân khúc khách hàng và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tại Đồng Nai, một số nông dân đã chủ động lai tạo các giống điều mới như BP-102 cho năng suất vượt trội. Giống mới này có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, cho thu hoạch sớm và đạt sản lượng từ 3 – 4 tấn/ha nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật. Các chuyên gia nhận định, việc đẩy mạnh tái canh bằng giống mới và quy hoạch vùng trồng bài bản sẽ là chìa khóa để ngành điều không chỉ thoát cảnh "ăn đong" nguyên liệu mà còn bền vững về mặt sinh kế cho người nông dân.

Tuệ Nhân