Những câu chuyện trên miếu thờ của người Hoa

Đô thị Sài Gòn - TP.HCM - Khảo cổ học và bảo tồn di sản

Sách nghiên cứu quá trình hình thành, phát triển đô thị Sài Gòn - TP.HCM qua các dấu tích khảo cổ, di tích, kiến trúc và không gian văn hóa; phân tích giá trị, thực trạng bảo tồn di sản.

Những câu chuyện trên miếu thờ của người Hoa

Tượng gốm, phù điêu trên bờ nóc miếu thờ người Hoa Quảng Đông thể hiện những tích truyện chúc tụng đất nước thái bình, cầu mong may mắn.

Các miếu (hội quán) được xây theo kiểu kiến trúc đặc trưng của người Hoa: đều xây theo kiểu “nội công ngoại quốc” (trong là chữ công, ngoài là chữ quốc). Chữ công ở giữa là vị trí những khu vực thờ phụng, gồm có các khu vực: tiền điện, trung điện và chính điện.

Phạm vi phía ngoài chính là khu vực hoạt động của hội quán như hội họp, tiếp khách; ngoài cùng là bức tường xây bằng gạch kiên cố bao xung quanh. Trước khi vào tiền điện, trung điện, chính điện bao giờ cũng phải đi qua một khoảng sân trống gọi là “thiên tỉnh” hay “giếng trời”, đây là nơi có tác dụng để lấy ánh sáng, không khí và cũng là lối để thoát khói hương.

Hội quán Ôn Lăng năm 1904 ở Chợ Lớn. Nguồn: http://www.aavh.org/?p=4783

Các miếu thờ của người Hoa nổi bật, độc đáo nhờ vào hình dáng và trang trí bên ngoài, chẳng hạn như ngói được lợp bằng loại ngói ống, diềm mái là loại ngói có tráng men màu xanh lá cây (thanh lưu ly) hay vàng (hoàng lưu ly).

Các quần thể tiểu tượng bằng gốm được trang trí rất độc đáo. Trang trí bờ nóc là những yếu tố bên ngoài dễ cho ta có thể phân biệt kiến trúc miếu thờ của người Hoa khác với kiến trúc đình, chùa của người Việt.

Ở góc độ trang trí, trên bờ nóc miếu thờ của người Hoa Quảng Đông thường chú ý đến chất liệu gốm, đó là những tượng gốm, hay những mảng phù điêu bằng gốm nhiều màu sắc với đề tài “lưỡng long tranh châu” và những đề tài theo những cốt truyện chúc tụng đất nước thái bình, một sự may mắn như tích “quân thần hỷ lạc”, “tứ dân tứ thú”, “hòa hợp nhị tiên”, “ngư hóa long”, “phượng hàm thư”...

Các miếu cũng là nơi lưu giữ những giá trị cổ xưa về hiện vật cũng như nét văn hóa dân gian của người Hoa vùng Chợ Lớn. Do đối tượng thờ cúng trong các miếu Hoa rất phong phú nên hiện vật được thờ tự trong các miếu Hoa cũng rất phức tạp nhưng sự phối hợp bài trí tượng thờ, tranh ảnh, bài vị, hoành phi câu đối, sắc phong, lư hương... làm thành một hệ thống thờ tự hoàn chỉnh, rất trang nghiêm.