Nông Thị Ánh gieo tình yêu Then, giữ hồn văn hóa Tày

Từtình yêu Then đến hành trình truyền lửa

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống văn hóa dân tộc Tày, từ nhỏ, chị Nông Thị Ánh đã quen với những làn điệu Phong Slư, hát Lượn, hát Then, đàn tính... qua lời ca của ông bà, cha mẹ. Những giai điệu mộc mạc ấy dần trở thành một phần ký ức, nuôi dưỡng trong chị tình yêu với văn hóa dân tộc.

Chị Nông Thị Ánh bên cây đàn tính.

Chị Ánh chia sẻ: Năm 2010, sau khi tốt nghiệp THPT, tôi theo học ngành Quản lý văn hóa, Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Việt Bắc, tỉnh Thái Nguyên. Ba năm học tập tại trường giúp tôi được tiếp cận bài bản với hát Then, đàn tính, từ đó, hiểu sâu hơn giá trị của loại hình nghệ thuật truyền thống dân tộc mình. Năm 2014, tôi có cơ hội trực tiếp hướng dẫn lớp hát Then, đàn tính đầu tiên. Từ những buổi đứng lớp, tôi nhận ra rằng, để một di sản tiếp tục sống trong cộng đồng, cần có những người trẻ sẵn sàng học và truyền lại cho thế hệ sau.

Những ngày đầu, việc duy trì các lớp học không dễ dàng. Nhân lực thiếu, kinh phí hoạt động hạn chế, trong khi phần lớn học viên là học sinh, sinh viên hoặc phụ nữ nên khó sắp xếp thời gian tập luyện. Không nản lòng, chị Ánh kiên trì mở lớp tại nhà, đồng thời, trực tiếp đến những địa phương có nhu cầu để truyền dạy.

Qua nhiều khóa học, những học viên có năng khiếu, cùng chung niềm đam mê được tập hợp thành một nhóm sinh hoạt thường xuyên. Năm 2018, Đội hát Then Hoa Rừng được thành lập. Cái tên Hoa Rừng được chị lựa chọn, giản dị nhưng gợi nhiều liên tưởng về vẻ đẹp của núi rừng, con người và văn hóa Cao Bằng. Từ nhóm nhỏ ban đầu, đến nay, đội có hơn 30 thành viên tham gia các hoạt động trải nghiệm văn hóa, gồm biểu diễn Then, đàn tính và múa dân gian.

Thành viên Đội hát Then Hoa Rừng Chu Thị Viễn chia sẻ: Trước đây em biết đến Then qua những làn điệu được nghe từ người lớn trong gia đình nhưng chưa thực sự hiểu và yêu Then như bây giờ. Tham gia Đội hát Then Hoa Rừng, em được chị Ánh hướng dẫn từng câu hát, cách gảy đàn tính và hiểu hơn về ý nghĩa của Then trong đời sống văn hóa dân tộc. Mỗi lần được biểu diễn, giao lưu với du khách, em càng tự hào và muốn học thêm để có thể giữ gìn, lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương.

Hiện nay, Đội hát Then Hoa Rừng duy trì hoạt động biểu diễn tại các điểm du lịch cộng đồng, homestay và các sự kiện văn hóa, chính trị của địa phương. Không chỉ biểu diễn, các thành viên còn giao lưu, hướng dẫn du khách cách chơi đàn tính, hát Then, tìm hiểu trang phục, ẩm thực và tham gia điệu múa truyền thống.

Với chị Ánh, mỗi buổi biểu diễn, lớp học hay giao lưu đều là một cơ hội để văn hóa Tày đến gần hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Đưa Then lên không gian số

Nếu trước đây những phím đàn, câu Then chủ yếu được trao truyền qua các lớp học, buổi sinh hoạt cộng đồng hay những cuộc giao lưu trực tiếp, thì mạng xã hội đang mở thêm một không gian mới để di sản đến gần hơn với công chúng.

Không chỉ duy trì việc truyền dạy trực tiếp, chị Nông Thị Ánh tận dụng các nền tảng số để giới thiệu Then, đàn tính và những hoạt động văn hóa của Đội hát Then Hoa Rừng. Chị xây dựng kênh TikTok, YouTube “Hát Then Ngọc Ánh”, thường xuyên đăng tải các video biểu diễn Then, đàn tính và hoạt động trải nghiệm văn hóa.

Chị Nông Thị Ánh và các thành viên Đội hát Then Hoa Rừng biểu diễn đàn tính phục vụ du khách.

Đến nay, kênh TikTok của chị có hơn 8.000 người theo dõi, video được xem nhiều nhất đạt 63,7 nghìn lượt xem. Trên YouTube, kênh “Hát Then Ngọc Ánh” có hơn 7,6 nghìn người đăng ký…Những con số này cho thấy sự quan tâm của công chúng đối với Then, đàn tính và các nội dung về văn hóa Tày.

Để mỗi video có sức hút, chị Ánh chú trọng lựa chọn nội dung, không gian, trang phục và cách thể hiện phù hợp với từng nền tảng. Những câu hát Then được ghi hình trong không gian gần gũi, gắn với đời sống văn hóa địa phương, sau đó chỉnh sửa và đăng tải trên nền tảng số.

Chị Ánh chia sẻ: Người trẻ hiện nay tiếp cận thông tin chủ yếu qua mạng xã hội, vì vậy, tôi muốn tận dụng không gian này để đưa Then đến gần hơn với các bạn. Mỗi video không chỉ đơn thuần là một tiết mục biểu diễn mà còn là cách giới thiệu tiếng Then, đàn tính và những nét đẹp trong văn hóa Tày đến đông đảo khán giả. Tôi hy vọng qua những giai điệu và câu hát được chia sẻ trên mạng, các bạn trẻ sẽ thêm yêu, hiểu và quan tâm hơn đến nghệ thuật truyền thống của dân tộc mình.

Với chị Ánh, mỗi lượt xem, chia sẻ không chỉ là sự quan tâm dành cho một video mà còn mở thêm một cơ hội để văn hóa Tày được biết đến rộng rãi. Mạng xã hội vì thế không thay thế việc truyền dạy trực tiếp mà trở thành một phương thức bổ trợ, giúp những làn điệu Then vượt ra khỏi không gian quen thuộc để tiếp cận công chúng ở nhiều nơi.

Mỗi làn điệu Then cất lên hôm nay là sự tiếp nối mạch nguồn văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ. Người trẻ như chị Nông Thị Ánh chính là những “người tiếp lửa”, bằng tình yêu, sự kiên trì để lời Then, tiếng tính không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục lan tỏa trong đời sống.