Phát huy giá trị đa chiều từ cây sen

Đây là hướng đi giúp khai thác nhiều giá trị từ cây sen, song để hình thành sản phẩm hàng hóa có thương hiệu, cần tiếp tục hoàn thiện vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất, chế biến và thị trường tiêu thụ.

Hiệu quả từ vùng sen hàng hóa

Theo bà Trương Thị Mai, đại diện Trung tâm Khuyến nông Hà Nội, dự án đã xây dựng 3 mô hình với tổng diện tích 22,5ha, có 18 hộ dân tham gia. Các hộ được lựa chọn công khai, bảo đảm điều kiện về đất đai, diện tích và nhân lực; được hỗ trợ giống, phân bón và vật tư theo quy định.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Hương Giang

Kết quả theo dõi cho thấy các giống sen có tỷ lệ sống khá cao, khả năng thích nghi tốt. Năm 2025, tỷ lệ sống đạt 90-93%; năm 2026 đạt khoảng 90%. Một số chỉ tiêu sinh trưởng ban đầu năm 2026 chậm hơn năm trước, song cây vẫn phát triển phù hợp. Các chỉ tiêu về khả năng che phủ tiếp tục được theo dõi để có đánh giá đầy đủ.

Đáng chú ý, hiệu quả kinh tế của mô hình bước đầu vượt mục tiêu dự án.

Tại Hà Nội, tổng thu nhập bình quân đạt khoảng 251,46-270,848 triệu đồng/ha/năm; tại Hưng Yên đạt 253,45 triệu đồng/ha/năm. Hiệu quả kinh tế cao hơn bình quân 32,21-36,36% so với sản xuất đại trà tại địa phương.

Việc lựa chọn nhiều giống sen có thời gian sinh trưởng và cho hoa khác nhau cũng giúp kéo dài thời gian thu hoạch. Trong khi một số giống như Super, Ánh Hồng, Bách Diệp, Hồng Đồng Tháp và Mặt Bằng thường tàn dần vào cuối tháng 8 đến tháng 9, giống Quan Âm có thể tiếp tục cho hoa đến tháng 10-11. Đây là lợi thế để khai thác thị trường trái vụ. Nếu trong chính vụ, giá hoa sen khoảng 3.000-4.000 đồng/bông thì từ tháng 9 đến tháng 11, hoa sen Quan Âm có thể đạt 6.000-8.000 đồng/bông. Việc kéo dài thời gian thu hoạch thêm 2-3 tháng giúp tăng số lứa thu hái, nâng giá trị trên cùng diện tích.

Bà Nguyễn Thị An, Hợp tác xã trà sen Tân An (xã Hòa Xá) giới thiệu quảng bá sản phẩm từ trà sen tại hội nghị. Ảnh: Hương Giang

Bà Nguyễn Thị An, Hợp tác xã trà sen Tân An (xã Hòa Xá) cho biết, hợp tác xã đang trồng sen khoảng 17,5ha, trong đó 7,5ha được Trung tâm Khuyến nông Hà Nội tổ chức sản xuất theo mô hình năm 2026. Khi sen nở rộ, năng suất bình quân đạt khoảng 20.000 bông/ha, mỗi ngày cung cấp ra thị trường khoảng 5.000-7.000 bông. Đặc biệt, hoa dùng để ướp trà có giá khoảng 25.000-30.000 đồng/bông, cao hơn nhiều so với hoa tươi thông thường.

Phát biểu tại hội nghị Phó Giám đốc Hợp tác xã Hoa sen Vân Đài (xã Hồng Minh, tỉnh Hưng Yên), Đặng Văn Ngoạn cho biết, mô hình được triển khai trên 7,5ha với 7 hộ tham gia, các giống sen lấy hoa đạt năng suất khoảng 21.000-25.200 bông/ha/vụ, độ bền hoa 4-6 ngày. Các giống lấy hạt đạt khoảng 1,45-1,5 tấn hạt nhân tươi/ha/năm. Không chỉ tạo thu nhập từ sản phẩm, vùng sen còn thu hút khách tham quan.

Trong mùa sen nở, khu vực sản xuất đã đón khoảng 5.000 lượt khách đến tham quan, chụp ảnh, mua sen, hạt sen tươi và sản phẩm nông nghiệp địa phương. Lợi nhuận của mô hình đạt khoảng 150 triệu đồng/ha, cao hơn khoảng 36,6% so với sản xuất hoa đại trà.

Mở rộng chuỗi giá trị từ cây sen

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Hưng Yên Nguyễn Minh Hưng, tỉnh hiện có khoảng 200ha trồng sen. Nhiều sản phẩm đã được phát triển từ cây sen như hạt sen sấy khô, hạt sen sấy giòn được công nhận OCOP, hạt sen tươi, ngó sen, trà tâm sen, trà lá sen sấy khô...

Thực tế cho thấy, nếu tổ chức sản xuất và chế biến hợp lý, nhiều bộ phận của cây sen đều có thể tạo ra giá trị. Hoa có thể bán tươi, ướp trà hoặc phục vụ du lịch; hạt có thể chế biến thành nhiều sản phẩm; ngó sen, tâm sen, lá sen có thể trở thành nguyên liệu cho các sản phẩm khác. Qua đó, từng bước hình thành chuỗi giá trị thay vì chỉ phụ thuộc vào việc bán hoa tươi trong thời gian ngắn.

Học sinh Trường THPT Lưu Hoàng trải nghiệm quy trình ướp trà sen tại Hợp tác xã trà sen Tân An, xã Hòa Xá. Ảnh: Minh Thắm

Đại diện Công ty Cổ phần Dược phẩm quốc tế CODY cho rằng, để phát triển sản phẩm trà sen, việc đầu tiên là phải xây dựng được vùng nguyên liệu ổn định, quy mô đủ lớn và bảo đảm chất lượng. Doanh nghiệp đang phối hợp với các xã hình thành vùng nguyên liệu gần 100ha, hỗ trợ giống, hướng dẫn người dân áp dụng tiến bộ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm đầu ra.

Cùng với xây dựng vùng nguyên liệu, doanh nghiệp sẽ tập trung chế biến các sản phẩm từ sen, đẩy mạnh quảng bá và phát triển thị trường. Đây được xem là giải pháp quan trọng để nâng giá trị sản phẩm, đồng thời tạo đầu ra ổn định, khuyến khích người dân duy trì vùng sen hàng hóa.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các đơn vị thực hiện, việc xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu và phát triển du lịch từ cây sen vẫn còn nhiều việc phải làm. Nhãn hiệu chưa hoàn thiện; hoạt động du lịch trải nghiệm còn sơ khai; hạ tầng tại các điểm tham quan chưa đầy đủ; thời gian lưu trú của khách còn ngắn. Kênh tiêu thụ sản phẩm sen cũng chưa thật sự ổn định. Mối liên kết giữa người trồng sen với hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ và đơn vị du lịch đã được hình thành nhưng còn yếu. Sản xuất tại một số địa phương vẫn phân tán, quy mô hộ nhỏ, trong khi chế biến sâu chưa phát triển tương xứng.

Mô hình trồng sen gắn với xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu kết hợp với du lịch sinh thái ở xã Chuyên Mỹ cho giá trị kinh tế cao. Ảnh: PV

Để mở rông diện tích trồng sen, Giám đốc Hợp tác xã trà sen Tân An (xã Hòa Xá) Nguyễn Văn Tân đề nghị các ngành chức năng tiếp tục hỗ trợ người dân về giống sen mới, chất lượng cao; quy trình sơ chế, chế biến; xây dựng nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc; phát triển sản phẩm OCOP và đào tạo kỹ năng làm du lịch cộng đồng. Đồng thời, cần tăng cường kết nối với doanh nghiệp tiêu thụ, đơn vị lữ hành và các kênh phân phối.

PGS, TS Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả (Học viện Nông nghiệp Việt Nam) cho rằng, các địa phương cần tiếp tục hỗ trợ phát triển mô hình sản xuất sen theo hướng hàng hóa, nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh tế; chú trọng xây dựng thương hiệu, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc, bao bì và phát triển sản phẩm chế biến từ sen.

Ngoài ra, cần tăng cường liên kết giữa vùng sản xuất với hợp tác xã, doanh nghiệp, hệ thống phân phối và đơn vị du lịch để hình thành chuỗi giá trị; đẩy mạnh xúc tiến thương mại, kết nối tiêu thụ, quảng bá sản phẩm và tổ chức tham quan mô hình. Công tác đào tạo, tập huấn cho khuyến nông viên, tổ khuyến nông cộng đồng và nông dân cũng cần được quan tâm.

Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Hà Nội Đoàn Đức Dân cho biết, thời gian tới, Trung tâm sẽ tiếp tục đồng hành cùng người dân phát triển vùng sen theo hướng bền vững; tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu, phát triển chuỗi giá trị và khai thác tiềm năng du lịch sinh thái.

Với lợi thế về cảnh quan, điều kiện đất đai và nhu cầu thị trường, cây sen còn nhiều dư địa phát triển thành sản phẩm nông nghiệp đặc trưng. Khi được tổ chức sản xuất bài bản, gắn với chế biến, thương hiệu và du lịch, cây sen sẽ tạo ra nhiều giá trị hơn từ hoa, hạt đến các sản phẩm chế biến, dịch vụ trải nghiệm, góp phần phát triển nông nghiệp Thủ đô theo hướng xanh, sinh thái và bền vững.