Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng: Giải ngân 100% vốn đầu tư công sẽ đóng góp thêm 1,7% tăng trưởng kinh tế

Thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng trân trọng cảm ơn các đại biểu Quốc hội đã nêu nhiều vấn đề tâm huyết, quan trọng liên quan đến phát triển kinh tế - xã hội. Do thời gian phát biểu có hạn, Phó Thủ tướng tập trung làm rõ ba nhóm vấn đề.

PPP: Mở rộng huy động nguồn lực doanh nghiệp vào phát triển hạ tầng

Về huy động nguồn lực xã hội thông qua phương thức đối tác công - tư (PPP), Phó Thủ tướng cho biết đây là hình thức được nhiều quốc gia phát triển áp dụng từ lâu, đặc biệt trong đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông. Có hai phương thức chủ yếu: Nhà nước giao doanh nghiệp đầu tư xây dựng, sau đó thu phí hoàn vốn; hoặc Nhà nước đầu tư xây dựng rồi chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác theo hình thức kinh doanh - quản lý (O&M).

Việt Nam hiện đã triển khai cả hai phương thức này và có Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư từ năm 2020 với nhiều chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia. Tuy nhiên, hình thức phổ biến hiện nay vẫn là giao doanh nghiệp đầu tư xây dựng rồi thu phí hoàn vốn, với thời gian khai thác thường khoảng trên dưới 20 năm.

Theo Phó Thủ tướng, thời gian này được tính toán trên cơ sở khả năng thu xếp vốn của doanh nghiệp. Các nhà đầu tư PPP đều phải vay vốn ngân hàng, trong khi thời hạn cho vay thường khoảng 10-12 năm, do đó doanh nghiệp phải sử dụng thêm vốn tự có.

Để bảo đảm hài hòa lợi ích, Nhà nước có cơ chế chia sẻ, hỗ trợ nhà đầu tư. Theo quy định của Luật PPP, mức vốn Nhà nước tham gia có thể khoảng 50% tổng mức đầu tư và trong trường hợp đặc biệt có thể lên tới 70%. Phó Thủ tướng đánh giá cơ chế này phù hợp, giúp nâng cao hiệu quả các dự án mới, khắc phục khó khăn của những dự án trước đây khi nhà đầu tư phải tự bỏ toàn bộ vốn.

Đối với hình thức O&M, Bộ Xây dựng đang triển khai và dự kiến thời gian tới thí điểm đấu giá, đấu thầu quyền thu phí tại một số dự án, trong đó có các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam. Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng đang phối hợp thực hiện. Theo Phó Thủ tướng, hình thức này có sức hấp dẫn đối với doanh nghiệp do không phải đối mặt với các rủi ro về giải phóng mặt bằng, thi công hay biến động giá.

Luật PPP cũng đã có quy định về cơ chế chia sẻ khi doanh thu thực tế thấp hơn mức dự kiến, trong đó có trường hợp doanh thu từ 75% đến dưới 90% và cơ chế Nhà nước xem xét mua lại trong những trường hợp đặc biệt.

Vay ODA phải tính toán kỹ hiệu quả và khả năng trả nợ

Về huy động vốn ODA, Phó Thủ tướng cho biết Việt Nam hiện không còn được tiếp cận nhiều nguồn vốn ODA ưu đãi giá rẻ như trước, trong khi nhu cầu vốn phục vụ phát triển vẫn rất lớn.

Dư địa nợ công, nợ Chính phủ và vay nước ngoài hiện còn thấp so với các ngưỡng trần được Quốc hội cho phép. Vì vậy, tiếp tục huy động ODA để bổ sung nguồn lực cho phát triển kinh tế là cần thiết. Tuy nhiên, do điều kiện vay không còn ưu đãi như trước, việc lựa chọn dự án phải được tính toán kỹ, bảo đảm hiệu quả và an toàn.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần rà soát đầy đủ các chi phí, điều kiện thi công, lựa chọn nhà thầu và đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả tài chính của từng dự án. Việc vay vốn cần tập trung vào một số dự án lớn, thực sự có hiệu quả, tránh đầu tư dàn trải như trước đây.

Giải ngân 100% vốn đầu tư công để đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng 10%

Đối với giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng khẳng định Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt, phấn đấu hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026. Theo tính toán được Phó Thủ tướng nêu tại phiên chất vấn, kết quả này có thể đóng góp thêm 1,7% tăng trưởng kinh tế, tạo động lực quan trọng để phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng 10% trong năm nay.

Đánh giá kết quả giải ngân 10 tháng đạt khoảng 74%, Phó Thủ tướng cho rằng đây là kết quả rất tích cực, đặc biệt trong năm đầu nhiệm kỳ. Ông cũng giải thích về vấn đề tạm ứng vốn được các đại biểu quan tâm: Với những hợp đồng mới ký kết, việc tạm ứng 30% cho nhà thầu, nhất là tại các dự án lớn, nhằm tạo nguồn lực mua nguyên vật liệu và chuẩn bị điều kiện thi công là hoạt động bình thường, không có gì bất thường. Chỉ có một số ít trường hợp tồn đọng từ trước.

Phó Thủ tướng cho biết Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt nhằm bảo đảm việc giải ngân phải thực chất, chuyển hóa nguồn vốn thành khối lượng công việc và đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng kinh tế năm 2026.