"Rừng xanh làm ra tiền", 11 cộng đồng miền núi Nghệ An lần đầu hưởng lợi từ ERPA năm 2026

Quyết định đánh dấu bước chuyển của kinh tế carbon ở vùng Tây Nam Nghệ An

Ngày 28/08/2026, UBND tỉnh Nghệ An chính thức ban hành Quyết định số 3920/QĐ-UBND phê duyệt danh sách 11 cộng đồng dân cư thuộc 6 xã sẽ được hưởng lợi từ nguồn thu Thỏa thuận chi trả giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ (ERPA) bổ sung năm 2025, cho năm tài chính 2026. Đây là lần đầu tiên các cộng đồng dân cư quản lý rừng phòng hộ Tây Nam Nghệ An được tiếp cận nguồn vốn tín dụng carbon toàn cầu, sau nhiều năm các vườn quốc gia và khu bảo tồn lớn tại tỉnh như Pù Mát hay Pù Huống mới có cơ hội hưởng lợi từ chương trình này.

Nguồn thu ERPA được chi trả dựa trên số liệu giảm phát thải khí nhà kính thực tế được đo đạc, kiểm định bởi các tổ chức quốc tế độc lập. Ảnh minh hoạ.

Quyết định do Ban quản lý rừng phòng hộ Tây Nam Nghệ An chủ trì lập kế hoạch và trình tỉnh phê duyệt, sau 6 tháng đánh giá diện tích, mức độ đóng góp của các cộng đồng vào việc bảo vệ, duy trì và phát triển diện tích rừng tự nhiên. Khác với các nguồn vốn hỗ trợ phát triển khác, nguồn thu ERPA được chi trả dựa trên số liệu giảm phát thải khí nhà kính thực tế được đo đạc, kiểm định bởi các tổ chức quốc tế độc lập, đảm bảo tính minh bạch và xứng đáng với công sức của người dân bảo vệ rừng.

Hiện có 11 cộng đồng dân cư thụ hưởng năm 2026. Các cộng đồng này chủ yếu là người dân tộc thiểu số Thái, Mường sinh sống tại các vùng núi sâu, có vai trò chính trong việc quản lý, bảo vệ gần 12.000 ha rừng phòng hộ Tây Nam được đưa vào danh sách hưởng lợi, phân bổ tại 6 xã có số lượng cộng đồng thụ hưởng gồm: xã Nghĩa Đồng xóm Khe Thần; xã Giai Xuân: xóm Nghĩa Trung; xã Tiên Đồng: xóm Đồng Tâm, bản Minh Trung, bản Thái Minh; xã Anh Sơn: bản Vều 1, bản Vều 2; xã Anh Sơn Đông: thôn Vĩnh Sơn 1, thôn Tào Sơn 3, thôn Tào Sơn 4); xã Thành Bình Thọ: bản Đông Thọ.

Đặc biệt, các bản Vều 1 và Vều 2 nằm trong vùng đệm xanh của Vườn quốc gia Pù Mát, nơi người dân đã thực hiện các quy định nghiêm ngặt về bảo vệ rừng trong hơn 15 năm, không cho phép khai thác gỗ thương mại hay phát nương làm rẫy phá vỡ hệ sinh thái. Ông Trần Văn Mười, trưởng bản Vều 1 chia sẻ: “Chúng tôi giữ rừng từ đời ông cha, nay chỉ nghĩ rằng là giữ nguồn nước, giữ không khí cho con cháu. Không ngờ rừng xanh lại có thể bán “carbon” cho thế giới, lấy tiền xây nhà văn hóa, làm đường bê tông cho bản”.

Nguồn vốn ERPA, nguyên nhân các cộng đồng được hưởng lợi

Theo quy định tại quyết định của UBND tỉnh Nghệ An, Ban quản lý rừng phòng hộ Tây Nam Nghệ An có trách nhiệm lập Kế hoạch tài chính năm 2026 chi tiết về số tiền mỗi cộng đồng được nhận, cùng với các mục tiêu sử dụng vốn, phải được công khai tại trụ sở UBND các xã và trên cổng thông tin điện tử tỉnh để người dân giám sát. Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan kiểm tra định kỳ 6 tháng một lần, đảm bảo nguồn vốn chỉ được sử dụng cho các mục tiêu phát triển cộng đồng và hoạt động bảo vệ rừng.

Ngược với nhiều nguồn vốn hỗ trợ được chia nhỏ cho từng hộ gia đình, nguồn vốn ERPA này sẽ được tập trung quản lý bởi cộng đồng, dành cho các hạng mục phục vụ chung: đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng bản làng, hỗ trợ chi phí sinh hoạt cho các hộ nghèo, đầu tư các mô hình sinh kế bền vững không làm ảnh hưởng đến rừng như nuôi ong lấy mật, trồng dược liệu dưới tán rừng, hay chi trả lương cho các tổ bảo vệ rừng cộng đồng.

Cuối năm 2025, tỉnh Nghệ An giao hơn 202.000 ha rừng cho 27.339 hộ dân quản lý. Ảnh: Nguyễn Công

Thỏa thuận chi trả giảm phát thải khí nhà kính vùng Bắc Trung Bộ (ERPA) được ký kết vào tháng 10/2020 giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường (trước là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) và Ngân hàng Tái thiết và Phát triển quốc tế (IBRD), đơn vị nhận ủy thác của Quỹ Đối tác carbon lâm nghiệp (FCPF) - một quỹ toàn cầu hỗ trợ các nước đang phát triển thực hiện giảm phát thải từ phá rừng và suy thoái rừng (REDD+). Mô hình này hoạt động trên nguyên tắc: các địa phương bảo vệ rừng hiệu quả, giảm được lượng phát thải khí nhà kính sẽ được các quốc gia phát triển trả tiền cho lượng carbon mà rừng lưu giữ được, thông qua các giao dịch tín dụng carbon trên thị trường quốc tế.

Riêng năm 2025, Nghệ An đã có hơn 34.500 chủ rừng là hộ gia đình, cá nhân và cộng đồng dân cư quản lý gần 200.000 ha rừng được hưởng lợi từ nguồn thu ERPA bổ sung, với tổng số vốn hơn 120 tỷ đồng được phân bổ cho các vùng trồng rừng, bảo vệ rừng hiệu quả trên toàn tỉnh. Quyết định phê duyệt 11 cộng đồng tại Tây Nam là bước tiếp theo của tỉnh trong việc phân bổ nguồn vốn này đến tận người dân trực tiếp làm công tác bảo vệ rừng, thay vì chỉ dừng lại ở các tổ chức quản lý nhà nước như các giai đoạn trước.

Làm sao để nguồn vốn ERPA không “mất tích” giữa đường

Mặc dù quyết định đã được ban hành, các chuyên gia môi trường cũng đặt ra những thách thức đối với việc triển khai nguồn vốn này tại Tây Nam Nghệ An. Đầu tiên là năng lực quản lý tài chính của các cộng đồng dân cư vùng cao, nhiều nơi chưa có kinh nghiệm quản lý một nguồn vốn lớn, dễ dẫn đến sử dụng sai mục đích hay thất thoát. Thứ hai là cần có cơ chế giám sát kép, vừa có sự kiểm tra từ các cơ quan nhà nước, vừa có sự tham gia giám sát của chính người dân trong cộng đồng, đảm bảo nguồn vốn được chia sẻ công bằng, đúng người đúng việc.

Để giải quyết những vấn đề này, UBND tỉnh Nghệ An đã yêu cầu Ban quản lý rừng phòng hộ Tây Nam phối hợp với Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh tổ chức các lớp tập huấn về quản lý tài chính cộng đồng, xây dựng quy chế chi tiêu công khai hàng tháng tại các bản, và thành lập tổ giám sát cộng đồng gồm 3 người dân độc lập để theo dõi việc sử dụng nguồn vốn. Nếu mô hình này thành công, Nghệ An sẽ nhân rộng cho hơn 30 cộng đồng dân cư khác tại các khu rừng phòng hộ khác trên địa bàn tỉnh trong năm 2027.