Sốt rét ác tính tái xuất hiện sau hơn một năm rời châu Phi

Từ ngày 5/8, người đàn ông 32 tuổi, quê Thanh Hóa, liên tục sốt cao, rét run, mỗi ngày xuất hiện 2-3 cơn. Cơ thể mệt lả nhưng anh không nghĩ mình đang mắc căn bệnh từng ám ảnh những vùng nhiệt đới.

Hơn một năm trước, anh trở về Việt Nam sau thời gian làm việc tại Angola, từ tháng 7/2024 đến tháng 7/2025. Sau đó, anh làm việc tại Hà Tĩnh rồi chuyển ra đảo Cát Hải, Hải Phòng. Từ khi về nước, anh không đi nước ngoài.

Những ngày đầu phát bệnh, anh lần lượt qua nhiều cơ sở y tế. Đến khi xét nghiệm tại Hải Phòng, bác sĩ phát hiện trong máu có ký sinh trùng Plasmodium falciparum với mật độ cao. Đây là loại ký sinh trùng gây thể sốt rét nguy hiểm nhất ở người.

Lúc này, huyết áp người bệnh đã tụt, tiểu cầu giảm sâu. Bác sĩ chẩn đoán sốt rét do P. falciparum kèm sốc nhiễm khuẩn. Do cơ sở điều trị không có thuốc đặc hiệu, anh nhanh chóng được chuyển đến Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai.

Khi nhập viện, mật độ ký sinh trùng trong máu vẫn ở mức rất cao. Người bệnh xuất hiện suy thận, suy gan, cần hồi sức tích cực và dùng thuốc đặc hiệu khẩn cấp. Sau những ngày điều trị căng thẳng, đến 11/8, anh tỉnh táo, giảm sốt, các chỉ số lâm sàng cải thiện rõ.

TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng và các bác sĩ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, Bệnh viện Bạch Mai thăm khám cho nam người bệnh. (Ảnh: Nguyên Hà)

Trường hợp này không phải ca bệnh duy nhất Bạch Mai tiếp nhận trong thời gian gần đây.

Trước đó, một phụ nữ 23 tuổi ở Nghệ An, từng sinh sống và làm việc tại Nigeria, cũng phải nhập viện vì sốt rét do P. falciparum. Khi còn ở châu Phi, cô từng sốt 38,8-39 độ C, rét run, vã mồ hôi và được chẩn đoán mắc sốt rét nhưng điều trị chưa đầy đủ.

Về Việt Nam, tình trạng không những không hết mà còn nặng thêm. Ngày 1/8, cô đến Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai trong tình trạng mệt nhiều, phù hai chân, tiểu đỏ. Sau điều trị và theo dõi, sức khỏe người bệnh ổn định, được xuất viện.

Hai trường hợp xuất hiện liên tiếp trong thời gian ngắn khiến các bác sĩ đặc biệt lưu ý đến những ca sốt có yếu tố dịch tễ từ châu Phi.

Theo đại diện Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm Việt Nam chỉ ghi nhận hơn chục trường hợp sốt rét mắc trong nước, song có hơn 100 ca ngoại lai, chủ yếu ở những người từng sống và làm việc tại các quốc gia còn lưu hành bệnh, đặc biệt tại châu Phi.

TS.BS Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai, cho rằng yếu tố dịch tễ cần được khai thác kỹ ở những người sốt chưa rõ nguyên nhân.

Điều quan trọng không chỉ là hỏi người bệnh “gần đây có đi nước ngoài không”, mà cần biết họ từng sống, làm việc hoặc cư trú tại những vùng nào.

Người đàn ông 32 tuổi là ví dụ điển hình. Anh đã rời Angola hơn một năm, không ra nước ngoài trong thời gian gần đây. Nếu chỉ dựa vào lịch trình di chuyển gần nhất, yếu tố sốt rét có thể không được nghĩ đến ngay từ đầu.

Tiền sử từng sống và làm việc tại Angola lại là một dữ kiện quan trọng, giúp bác sĩ định hướng xét nghiệm và điều trị.

Theo bác sĩ Thành, những người từng sống tại châu Phi hoặc các vùng lưu hành sốt rét khi trở về Việt Nam nếu xuất hiện sốt cao, rét run, vã mồ hôi, mệt nhiều hoặc bất thường về sức khỏe cần chủ động thông báo đầy đủ tiền sử dịch tễ cho bác sĩ.

Người bệnh cũng không nên tự mua thuốc điều trị hoặc ngừng thuốc ngay khi vừa hết sốt. Việc điều trị không đầy đủ có thể khiến bệnh tiếp tục diễn biến và làm tăng nguy cơ biến chứng.

Sốt rét đã trở nên xa lạ với nhiều người Việt Nam sau nhiều năm kiểm soát bệnh, nhưng những ca bệnh trở về từ vùng lưu hành vẫn âm thầm xuất hiện.

Ở những trường hợp nặng, đôi khi cuộc chiến bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản: người bệnh từng sống ở đâu. Và khi đã xác định đúng căn bệnh, thuốc đặc hiệu cần được đưa đến đúng nơi, càng sớm càng tốt, dù khoảng cách hơn 1.700 km.