Sửa đổi 4 luật thuộc lĩnh vực Công Thương: Tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy mạnh phân cấp

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cùng các Phó Chủ tịch Quốc hội tại Phiên họp. Ảnh: quochoi.vn.

Thừa ủy quyền của Chính phủ trình trình bày Tờ trình dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài nhấn mạnh qua thời gian triển khai thực hiện, các quy định trong 4 luật nói trên đã bộc lộ nhiều khó khăn, vướng mắc, chưa đáp ứng kịp thời sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế số và yêu cầu hội nhập quốc tế.

BẤT CẬP THỰC TIỄN ĐÒI HỎI PHẢI ĐIỀU CHỈNH QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT

Cụ thể, đối với Luật Thương mại, đang tồn tại sự chồng chéo và trùng lặp giữa các quy định cấm, điều kiện kinh doanh với Luật Đầu tư đối với các loại hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh hoặc kinh doanh có điều kiện. Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến cơ chế độc quyền nhà nước chưa thực sự rõ ràng, đồng thời xuất hiện một số điểm xung đột với Bộ luật Dân sự và Luật Đấu giá tài sản, gây ra rào cản cho doanh nghiệp khi giao kết và thực hiện hợp đồng.

Đối với Luật Cạnh tranh, khung pháp lý hiện hành bộc lộ khoảng trống trong việc xử lý các hành vi mang tính chất trung gian, giúp sức hoặc hỗ trợ cho hành vi hạn chế cạnh tranh. Mặt khác, nhiều dạng thức cạnh tranh mới phát sinh trong nền kinh tế số chưa có chế tài điều chỉnh phù hợp, và quy trình xử lý vi phạm cạnh tranh chưa đạt được sự đồng bộ cần thiết với quy định xử phạt vi phạm hành chính chung.

Ở lĩnh vực ngoại thương, Luật Quản lý ngoại thương phát sinh bất cập đối với hoạt động tái nhập khẩu chính hàng hóa do doanh nghiệp trong nước sản xuất sau khi xuất khẩu. Việc quản lý ngoại thương tại các khu hải quan riêng, cũng như các cơ chế chứng nhận và tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) đang đòi hỏi sự điều chỉnh linh hoạt hơn để hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Trong khi đó, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng gặp khó khăn tại các điểm giao thoa với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, cũng như phát sinh những vướng mắc kỹ thuật liên quan đến quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy nhà nước.

Để giải quyết triệt để các bất cập này, Chính phủ xây dựng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung gồm 6 Điều với các nội dung trọng tâm. Trong đó, Luật Thương mại điều chỉnh 02 nội dung; lược bỏ 03 nhóm nội dung; bãi bỏ 04 thủ tục hành chính và 03 điều kiện kinh doanh; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong 02 nội dung.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài trình bày Tờ trình dự án Luật - Ảnh: quochoi.vn.

Luật Cạnh tranh sửa đổi 05 nhóm nội dung; bổ sung 06 nội dung mới; lược bỏ 02 nội dung bất cập và đơn giản hóa 02 thủ tục hành chính. Luật Quản lý ngoại thương sửa đổi 06 nội dung; bổ sung 01 nội dung; bãi bỏ 02 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 09 thủ tục hành chính khác và thực hiện phân cấp, phân quyền 05 nội dung. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sửa đổi 01 nội dung; lược bỏ 01 nội dung và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền 04 nội dung.

Đáng chú ý, dự thảo Luật tiếp tục giữ lại các quy định liên quan đến Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia. Lý giải điều này, đại diện Bộ Công Thương cho biết, căn cứ Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/01/2025 của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 66-NQ/TW và văn bản số 435/TTg-TCCV của Thủ tướng Chính phủ, những nội dung bảo đảm quyền con người, quyền công dân và trình tự tố tụng thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội. Do Luật Cạnh tranh vừa là luật nội dung vừa là luật tố tụng, việc định danh và quy định chức năng, nhiệm vụ của cơ quan tiến hành tố tụng ngay trong Luật là hết sức cần thiết. Mô hình này cũng tuân thủ định hướng của Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25/10/2017.

Dự kiến, sau khi hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết (gồm 04 Nghị định và 03 Thông tư), Chính phủ sẽ trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua dự án Luật tại Kỳ họp thứ 2.

YÊU CẦU RÀ SOÁT TOÀN DIỆN, BẢO ĐẢM TÍNH ĐỒNG BỘ VÀ KHẢ THI

Trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi khẳng định sự cần thiết của việc sửa đổi 4 luật nhằm tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh. Đa số ý kiến tán thành phạm vi sửa đổi, đồng thời lưu ý việc rà soát Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương đã được đưa vào Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Để hoàn thiện dự thảo, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát kỹ tính tương thích với các điều ước quốc tế, đánh giá chi tiết nguồn lực thực thi khi chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời đo lường cụ thể mức độ cắt giảm thủ tục hành chính để báo cáo cấp có thẩm quyền.

Đi vào từng luật cụ thể, cơ quan thẩm tra đã đưa ra các kiến nghị quan trọng. Về Luật Thương mại, vấn đề độc quyền nhà nước cần xác định rõ căn cứ độc quyền phải xuất phát từ luật chuyên ngành và công khai danh mục cụ thể. Cần làm rõ trách nhiệm lập danh mục của Bộ Công Thương và các Bộ quản lý ngành; tránh để độc quyền nhà nước biến tướng thành độc quyền của doanh nghiệp, trừ trường hợp có sự chỉ đạo của cấp có thẩm quyền.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra - Ảnh: quochoi.vn.

Vấn đề khuyến mại và thương mại điện tử, cần đánh giá đầy đủ tác động của quy định hạn mức khuyến mại, giảm giá đối với các nền tảng số, điểm thưởng, phiếu mua hàng và giao dịch xuyên biên giới nhằm tránh gây vướng mắc thực tiễn.

Đối với hội chợ, triển lãm và giám định, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị phân cấp thẩm quyền đăng ký tham gia hội chợ, triển lãm ở nước ngoài cho UBND cấp tỉnh nơi thương nhân đặt trụ sở hoặc chi nhánh. Khi bãi bỏ tiền kiểm trong hoạt động giám định thương mại, phải thiết lập cơ chế hậu kiểm đủ mạnh để thay thế.

Về Luật Cạnh tranh, cơ quan thẩm tra chỉ ra rằng một số vướng mắc cốt lõi được nêu trong Tờ trình vẫn chưa được giải quyết rõ nét trong dự thảo luật mà lại đưa xuống văn bản dưới luật. Do đó, đề nghị bổ sung thuyết minh pháp lý, xây dựng khung chính sách phù hợp với bối cảnh kinh tế số kết hợp truyền thống.

Đồng thời, cần nghiên cứu tiêu chí xác định thị trường liên quan, sức mạnh thị trường đáng kể, nhóm doanh nghiệp liên kết hoặc vị trí thống lĩnh. Đối với hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, chỉ nên khu trú xử lý các hành vi gây ra hoặc có khả năng gây ra thiệt hại ở mức độ "cao" hoặc "đáng kể" cho khách hàng, hạn chế can thiệp quá sâu vào quyền tự do kinh doanh.

Đề nghị phối hợp chặt chẽ với cơ quan soạn thảo dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (dự kiến trình thông qua cùng thời điểm tại Kỳ họp thứ 2) để thống nhất quy định về thời hiệu xử phạt vi phạm cạnh tranh.

Về Luật Quản lý ngoại thương, cần làm rõ thẩm quyền giữa Bộ quản lý ngoại thương, Bộ quản lý hải quan và UBND cấp tỉnh. Phải bảo đảm xây dựng một đầu mối trao đổi quốc tế và một hệ thống cơ sở dữ liệu xác minh xuất xứ thống nhất, tránh sự khác biệt giữa các địa phương làm ảnh hưởng đến ưu đãi thuế quan và uy tín hàng hóa Việt Nam.

Đồng thời cần rà soát tính tương thích về quy định tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập; quy định rõ tiêu chí xác định danh mục hàng hóa cấm xuất nhập khẩu; làm rõ quyền xuất nhập khẩu vào khu vực hải quan riêng của doanh nghiệp FDI, bảo đảm đồng bộ với Luật Hải quan.

Về Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cơ quan chủ trì thẩm tra tán thành việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin cá nhân đồng bộ với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và giao dịch điện tử. Đề nghị tăng cường tính minh bạch, làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp khi sử dụng thuật toán, giao diện trực tuyến hoặc phương thức tương tác có khả năng làm sai lệch quyết định của người tiêu dùng.

Định lượng cụ thể các tiêu chí như "số lượng lớn người tiêu dùng", "tác động trực tiếp, lâu dài" trong hợp đồng theo mẫu; làm rõ mối quan hệ với Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Viễn thông. Đánh giá kỹ năng lực thực thi của cán bộ cấp xã và xây dựng cơ chế kiểm tra liên ngành, liên tỉnh.

Cuối cùng, cơ quan thẩm tra lưu ý việc quy định kỹ các điều khoản chuyển tiếp, đặc biệt là thời hiệu xử phạt và các thủ tục hành chính có thay đổi về thẩm quyền, nhằm đảm bảo hệ thống pháp luật vận hành liên tục, không tạo ra khoảng trống pháp lý khi Luật chính thức có hiệu lực.