Sửa Luật Phòng, chống thiên tai phải tăng tính chủ động, quản trị rủi ro

Ngày 23/10, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp đã chủ trì Hội nghị tham vấn chính sách Luật Phòng, chống thiên tai (sửa đổi).

Đề xuất 3 chính sách mới

Đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai Nguyễn Trường Sơn cho biết: Trên cơ sở ý kiến của Bộ Tư pháp, các bộ, ngành, địa phương, Cục đã hoàn thiện, chỉnh sửa nội dung 3 chính sách mới trong dự thảo Luật Phòng, chống thiên tai (sửa đổi).

Cụ thể, chính sách 1 quy định trách nhiệm quản trị, kiểm soát rủi ro thiên tai, sử dụng kết quả đánh giá, phân vùng rủi ro thiên tai để nâng cao khả năng chống chịu của khu dân cư, công trình hạ tầng. Nội dung, giải pháp của chính sách là hoàn thiện quy định về quản trị, kiểm soát rủi ro thiên tai và các quy định có liên quan theo hướng quản trị rủi ro là phương thức xuyên suốt các hoạt động phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả.

Kế thừa các quy định trước đây, quy định mới cũng xác định rõ cơ quan có trách nhiệm đánh giá, phân vùng rủi ro, cập nhật, công khai kết quả; cơ quan có trách nhiệm xem xét, sử dụng kết quả trong xây dựng, thực hiện chiến lược, kế hoạch, lồng ghép vào quy hoạch và quản lý công trình, bố trí dân cư theo thẩm quyền.

Đồng thời, nghiên cứu bổ sung trách nhiệm phối hợp, cung cấp thông tin, theo dõi và kiểm soát rủi ro liên ngành, liên vùng, liên lưu vực trong phạm vi hoạt động phòng, chống thiên tai. Không quy định lại trình tự, thẩm quyền quyết định đầu tư, xây dựng, quy hoạch hoặc vận hành hồ chứa theo pháp luật chuyên ngành; yêu cầu sử dụng kết quả rủi ro được thực hiện trong các quy trình hiện có, không đặt ra thủ tục hành chính riêng.

Chính sách 2 về hoàn thiện cơ chế tiếp nhận, sử dụng thông tin cảnh báo và tổ chức ứng phó thiên tai tại cơ sở. Nội dung, giải pháp của chính sách làm rõ trách nhiệm chuyển tải, tiếp nhận và sử dụng thông tin cảnh báo tác động, tổ chức các biện pháp ứng phó theo thẩm quyền, bảo đảm năng lực thực hiện nhiệm vụ của cấp xã. Thông tin, dữ liệu và công nghệ là điều kiện phục vụ hoạt động cảnh báo, quyết định, tổ chức ứng phó; không thiết lập hệ thống dữ liệu hoặc thẩm quyền chỉ huy riêng.

Chính sách 3 bổ sung quy định về hoạt động xây dựng mới công trình, cơ sở hạ tầng và di dời dân cư trong khắc phục hậu quả thiên tai. Nội dung, giải pháp của chính sách là hoàn thiện cơ chế phục hồi, tái thiết sau thiên tai theo hướng an toàn, bền vững và ổn định dân cư; bổ sung vào hoạt động khắc phục hậu quả thiên tai và các nội dung hỗ trợ khắc phục hậu quả thiên tai.

Trong đó có các trường hợp cần xây dựng mới công trình thay thế cho công trình bị phá hủy, hư hỏng nặng, không thể sửa chữa, khôi phục hoặc không bảo đảm an toàn tại vị trí cũ; xây dựng hạ tầng thiết yếu và di dời, bố trí dân cư ra khỏi khu vực nguy hiểm để khắc phục hậu quả thiên tai.

Tập trung tháo gỡ "điểm nghẽn" trong thực tiễn

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh phòng, chống thiên tai là nội dung rất khó và yêu cầu các cơ quan liên quan xác định rõ những điểm nghẽn cốt lõi, nhằm xây dựng chính sách có trọng tâm, tránh dàn trải.

Nêu định hướng sửa đổi các quy định về công tác tổ chức thực hiện PCTT, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp chỉ ra thực tế, nhiều quy định đã có nhưng chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến công tác phòng, chống thiên tai vẫn còn bị động, mức độ chủ động của toàn xã hội còn thấp, đặc biệt trong chuẩn bị hạ tầng và ứng phó với các tình huống thiên tai.

Vấn đề đặt ra là phải xác định rõ trách nhiệm trong quản trị rủi ro và tổ chức thực hiện. Những nội dung đã được quy định ở văn bản dưới luật cần được rà soát để làm rõ nguyên nhân vì sao chưa thực hiện hiệu quả, trách nhiệm thuộc về ai, cơ quan nào và có cần bổ sung quy định cao hơn ở luật hay không.

Đặc biệt, tính chủ động phải được nhìn nhận trên nhiều phương diện, từ hạ tầng, nhân lực và thông tin cảnh báo. Thứ trưởng dẫn chứng tình huống hạ du hồ Kẻ Gỗ tại Hà Tĩnh vừa qua ngập tới 15 ngày, trong khi trước đây chỉ ngập khoảng 1 ngày rồi nước rút. Nguyên nhân được xác định do tác động từ dự án đoạn đường cao tốc kéo dài 17km trên khu vực thoát lũ ra biển. Khi thi công, tuyến cao tốc bảo đảm chiều dài cống thoát nước trên đoạn tuyến theo phương án thiết kế nhưng thực tế khi có lũ, tình trạng ngập tăng thêm khoảng nửa mét và thời gian rút nước kéo dài nhiều ngày gây ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân. Như vậy, việc tính toán đáp ứng tiêu chuẩn chống ngập cho đường cao tốc chưa đồng nghĩa với khả năng thoát lũ của khu vực hạ du.

“Quy định có nhưng tiêu chuẩn và cách tính toán như thế nào, ai chịu trách nhiệm?”, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu nghiên cứu để có quy định phù hợp trong dự thảo Luật.

Về nhân lực, cần đánh giá mức độ đáp ứng của lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai, nhất là năng lực chuyên môn và khả năng ứng phó tại cơ sở. Luật không nhất thiết phải quy định lại tổ chức bộ máy, nhưng cần xem xét tính chủ động trong thực hiện nhiệm vụ.

Về thông tin cảnh báo, “người dân không cần biết báo động thiên tai cấp mấy, họ chỉ quan tâm nhà mình ngập mấy mét”, Thứ trưởng nhấn mạnh và yêu cầu nghiên cứu cách chuyển tải thông tin khí tượng thủy văn thành những cảnh báo dễ hiểu, thiết thực, phục vụ trực tiếp cho việc ra quyết định ứng phó của người dân.

Về cách thức xây dựng chính sách, cơ quan soạn thảo khi đưa ra phải viết thành điều khoản luật và có khả năng áp dụng vào thực tiễn. Theo Thứ trưởng, cần tăng cường tham vấn cộng đồng, các bộ, ngành, địa phương và đặc biệt là các tổ chức quốc tế. Cần chủ động nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đối chiếu với điều kiện Việt Nam để lựa chọn những giải pháp phù hợp. Đây là cách tận dụng tri thức và kinh nghiệm đã có, tránh mất thời gian tìm kiếm phương án.

Thứ trưởng yêu cầu các đơn vị phối hợp chặt chẽ, đặc biệt là Vụ Pháp chế và Cục Đê điều và Phòng, chống thiên tai, cùng tham gia xuyên suốt quá trình xây dựng chính sách và dự thảo luật. Việc phối hợp phải thực chất, thường xuyên, kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh.

Tại hội nghị, đại diện các sở, ban, ngành đã góp ý nhằm định hình qua các quy định trong dự thảo Luật. Nhiều ý kiến nhấn mạnh, Luật sửa đổi cần cung cấp công cụ pháp lý cho địa phương trong việc giải ngân quỹ phòng chống thiên tai, triển khai công trình khắc phục khẩn cấp và di dời dân cư khỏi vùng nguy cơ cao; tạo hành lang pháp lý an toàn để cán bộ cơ sở dám nghĩ, dám làm và quyết định nhanh trong tình huống cấp bách. Đồng thời, các ngành cần đẩy mạnh tích hợp dữ liệu đa ngành nhằm chủ động quản lý rủi ro thiên tai.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, quá trình xây dựng dự thảo Luật sẽ song hành với soạn thảo các điều khoản thi hành. Cách làm song song nhằm chủ động phát hiện sớm những vướng mắc về pháp lý và tăng tính khả thi cho chính sách khi đi vào thực tiễn.