T-34: Vì sao Liên Xô phải tạo ra một thế hệ xe tăng mới?

Cuối những năm 1930, Liên Xô sở hữu một lực lượng xe tăng rất lớn, với những mẫu như T-26 và BT-7. Tuy nhiên, số lượng lớn không đồng nghĩa với việc thiết kế đã đáp ứng được chiến tranh hiện đại.

Những kinh nghiệm thu được từ các cuộc xung đột ở Tây Ban Nha, Trung Quốc và đặc biệt là giao tranh với Nhật Bản cho thấy xe tăng phải đối mặt với hỏa lực chống tăng ngày càng mạnh.

Nội chiến Tây Ban Nha từ năm 1936 cũng trở thành một bài học quan trọng. Xe tăng Liên Xô tham chiến tại đây cho thấy giáp bảo vệ ngày càng trở thành yếu tố sống còn.

Những mẫu xe tăng có giáp mỏng có thể bị pháo chống tăng đối phương đe dọa nghiêm trọng. Điều đó khiến các nhà thiết kế Liên Xô phải tìm cách tăng khả năng sống sót mà không biến xe tăng thành một cỗ máy quá nặng và chậm chạp.

Trong khi đó, Đức đang nhanh chóng phát triển lực lượng thiết giáp. Các xe tăng Đức và đặc biệt là cách họ tổ chức lực lượng thiết giáp thành những đơn vị cơ động lớn cho thấy chiến tranh tương lai sẽ không chỉ là cuộc đấu giữa từng chiếc xe tăng.

Tốc độ, khả năng cơ động và khả năng phối hợp có thể quyết định cả chiến dịch.

Liên Xô vì vậy đứng trước một bài toán khó. Một chiếc xe tăng chỉ có giáp dày nhưng quá chậm sẽ khó theo kịp đội hình cơ động. Một chiếc xe tăng rất nhanh nhưng giáp mỏng lại dễ bị tiêu diệt. Còn nếu chỉ tăng cỡ pháo, trọng lượng và kích thước cũng sẽ tăng theo.

Từ yêu cầu đó, chương trình phát triển xe tăng mới tại Nhà máy Kharkov hướng tới một sự cân bằng khác.

Mẫu A-20 ban đầu sử dụng giáp nghiêng và hệ thống bánh xích phù hợp với tốc độ cao. Sau đó, thiết kế được phát triển thành A-32 với giáp dày hơn và pháo 76,2 mm. Những thử nghiệm này cuối cùng dẫn tới T-34, được đưa vào sản xuất từ năm 1940.

Điểm quan trọng của T-34 không nằm ở việc nó có một thông số vượt trội tuyệt đối, mà ở cách các kỹ sư kết hợp nhiều yếu tố trong cùng một thiết kế.

Giáp nghiêng giúp tăng hiệu quả bảo vệ mà không nhất thiết phải tăng độ dày tương ứng. Động cơ diesel mạnh cho phép xe duy trì khả năng cơ động tốt, trong khi pháo 76,2 mm cung cấp hỏa lực đáng kể đối với thời điểm đó.

T-34 vì thế là câu trả lời của Liên Xô cho một vấn đề lớn hơn: làm thế nào để tạo ra một xe tăng vừa đủ mạnh để chiến đấu, vừa đủ nhanh để cơ động và đủ chắc chắn để sống sót.

Đó chính là nền tảng biến T-34 từ một dự án xe tăng mới thành một trong những thiết kế có ảnh hưởng nhất của Thế chiến II.