Tác nhân phổ biến gây bệnh đường hô hấp ở trẻ

Bệnh nhi điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM). Ảnh: Duy Hiệu.

Hơn 8 trong 10 trẻ phải điều trị hồi sức tích cực (ICU) do virus hợp bào hô hấp (RSV) trước đó hoàn toàn khỏe mạnh, không có bệnh nền. Trong khi đó, gần một nửa số ca mắc tập trung ở trẻ dưới 3 tháng tuổi - giai đoạn được các chuyên gia gọi là "khoảng trống miễn dịch", khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và đường thở còn rất nhỏ.

Những số liệu trên được các chuyên gia đưa ra tại tọa đàm khoa học Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - Con được bảo vệ" do Hội Phụ sản Việt Nam (VAGO) tổ chức ngày 26/7 tại Hà Nội.

Nhóm trẻ dễ tổn thương nhất

Phát biểu tại tọa đàm, GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, Nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, cho biết RSV hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em trên toàn cầu, liên quan khoảng 1,4 triệu ca nhập viện và 27.300 ca không qua khỏi mỗi năm ở trẻ dưới 6 tháng tuổi.

Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu ghi nhận RSV chiếm khoảng 24-48% nguyên nhân gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em.

Đáng chú ý, nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy 42,7% số ca mắc RSV tập trung ở trẻ dưới 3 tháng tuổi, tiếp đến là nhóm 3-6 tháng tuổi. Đây cũng chính là giai đoạn các chuyên gia gọi là "khoảng trống miễn dịch", khi hệ miễn dịch của trẻ còn non nớt, đường thở nhỏ hẹp nên virus dễ gây viêm, phù nề và tắc nghẽn đường hô hấp.

GS.TS.BS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, Nguyên Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, tại tọa đàm. Ảnh: BTC.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội, Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, trẻ sinh non, mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch vẫn là nhóm có nguy cơ cao bị RSV nặng. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa trẻ khỏe mạnh sẽ an toàn.

Dữ liệu được trình bày tại tọa đàm cho thấy 81,2% trẻ phải điều trị hồi sức tích cực (ICU) do RSV không có bệnh nền, tức hơn 8 trong mỗi 10 trường hợp nặng vốn là trẻ sinh đủ tháng và phát triển bình thường trước đó.

PGS Nguyễn Thị Diệu Thúy nhấn mạnh nhiều trẻ ban đầu chỉ xuất hiện các triệu chứng như ho, sổ mũi hoặc khó thở nhẹ nhưng có thể nhanh chóng chuyển sang viêm tiểu phế quản, suy hô hấp và cần các biện pháp hỗ trợ chuyên sâu như thở máy hoặc đặt nội khí quản.

Theo thống kê, khoảng 23,8% trẻ nhập ICU hoặc đơn vị chăm sóc đặc biệt vì RSV phải thở máy xâm lấn, phản ánh mức độ nguy hiểm của căn bệnh.

Ngoài nguy cơ cấp tính, RSV còn có thể để lại nhiều hệ lụy lâu dài đối với hệ hô hấp. Trẻ từng nhiễm RSV có nguy cơ khò khè không thường xuyên tăng 3,2 lần, khò khè tái diễn tăng 4,3 lần và nguy cơ mắc hen suyễn tăng từ 2 đến 12 lần so với trẻ chưa từng mắc bệnh.

Đặc biệt, khoảng 27% trẻ nhập viện do viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen suyễn trước 5 tuổi.

"Trẻ mắc RSV thường phải điều trị lâu hơn, có nhu cầu nhập ICU cao hơn và cần nhiều can thiệp y khoa như chụp X-quang phổi, bù dịch hay sử dụng kháng sinh so với nhiều bệnh nhiễm trùng hô hấp khác", bác sĩ Thúy nói.

Dự phòng ngay từ thai kỳ

Các chuyên gia cho biết hiện việc điều trị RSV chủ yếu vẫn là điều trị hỗ trợ, tập trung kiểm soát triệu chứng và hỗ trợ hô hấp. Vì vậy, dự phòng từ sớm được xem là chiến lược quan trọng nhằm giảm gánh nặng bệnh tật.

Theo TS.BS Ngô Thị Yên, nguyên Trưởng khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ, trong những tháng cuối thai kỳ, người mẹ có thể truyền một phần kháng thể qua nhau thai cho thai nhi. Nhờ đó, trẻ được hỗ trợ bảo vệ ngay từ khi chào đời, nhất là trong giai đoạn 6 tháng đầu khi hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Virus RSV không chỉ tấn công trẻ sinh non hay mắc bệnh bẩm sinh. Phần lớn trẻ phải hồi sức tích cực vì RSV trước đó đều hoàn toàn khỏe mạnh. Ảnh: Duy Hiệu.

Theo bà, cơ chế truyền kháng thể từ mẹ sang con đã được ứng dụng nhiều năm trong chăm sóc thai kỳ nhằm phòng uốn ván cho mẹ và trẻ sơ sinh, đồng thời được nhiều quốc gia áp dụng để phòng cúm và ho gà. Hiện nay, cùng với sự phát triển của y học, phạm vi bảo vệ tiếp tục được mở rộng đối với các bệnh hô hấp như RSV.

Tại Việt Nam, Hội Phụ sản Việt Nam đã ban hành hướng dẫn chủ động phòng ngừa RSV cho trẻ nhũ nhi. Cùng với đó, Cục Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) cũng tiếp tục cập nhật các hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc sức khỏe sinh sản, nhấn mạnh vai trò của chăm sóc thai kỳ chủ động nhằm bảo vệ mẹ và trẻ trước các bệnh truyền nhiễm, trong đó có RSV.

TTND.PGS.TS.BS.CKII Lưu Thị Hồng, nguyên Vụ trưởng Vụ Sức khỏe Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế), cũng cho rằng việc chủ động phòng ngừa bệnh ngay từ thai kỳ không chỉ giúp bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời mà còn góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế, đồng thời nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em theo định hướng ngành y tế đang theo đuổi.