Thói quen làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng

Đáng lo ngại, nhiều bệnh nhân trẻ được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh yếu tố di truyền, nhiều thói quen trong lối sống hiện đại đang góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

1. Những thói quen làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng

Ung thư đại trực tràng thường khởi phát âm thầm, hầu như không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như đầy bụng, rối loạn tiêu hóa kéo dài, táo bón xen kẽ tiêu chảy, đi ngoài ra máu hoặc phân thay đổi màu sắc.

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây nhiều biến chứng nguy hiểm như tắc ruột, thủng đại tràng hoặc xuất huyết tiêu hóa.

Đáng chú ý, nhiều nghiên cứu cho thấy người trẻ mắc ung thư đại trực tràng thường có đặc điểm bệnh lý ác tính hơn, tốc độ phát triển nhanh hơn và nguy cơ di căn sớm cao hơn so với người lớn tuổi. Một số thống kê ghi nhận gần 40% bệnh nhân trẻ được chẩn đoán khi bệnh đã ở giai đoạn IV, trong khi tỷ lệ phát hiện ở giai đoạn I chỉ chiếm khoảng 3%.

Những thói quen làm tăng nguy cơ mắc bệnh bao gồm

Ăn nhiều thịt đỏ và thực phẩm chế biến sẵn

Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, thịt chế biến sẵn, thức ăn nhanh, đồ chiên rán và nước ngọt có gas nhưng lại thiếu rau xanh, trái cây và chất xơ là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu.

Theo Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), thịt đỏ được xếp vào nhóm thực phẩm "có thể gây ung thư ở người", trong khi thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, lạp xưởng... được xác định có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng.

Các nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ khoảng 100g thịt đỏ mỗi ngày có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng khoảng 17%. Nếu bổ sung thêm 50g thịt chế biến sẵn mỗi ngày, nguy cơ này tiếp tục tăng khoảng 18%.

Nguyên nhân là trong quá trình chế biến, các chất bảo quản như nitrat và nitrit có thể chuyển hóa thành những hợp chất có khả năng gây ung thư. Ngoài ra, việc nướng thực phẩm ở nhiệt độ cao hoặc nướng trực tiếp trên than cũng tạo ra nhiều chất độc hại ảnh hưởng đến niêm mạc đường tiêu hóa.

Tầm soát định kỳ là những giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh ung thư đại trực tràng. Ảnh: BVCC

Chế độ ăn quá nhiều muối và đường

Việc tiêu thụ quá nhiều muối và đường không chỉ làm tăng nguy cơ béo phì, tăng huyết áp mà còn góp phần thúc đẩy các bệnh ung thư đường tiêu hóa.

Theo nhiều khảo sát, lượng muối và đường trung bình mà người Việt tiêu thụ hằng ngày đều cao hơn mức khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Đây là yếu tố làm gia tăng các bệnh mạn tính, trong đó có ung thư đại trực tràng.

Ít vận động, ngồi nhiều

Lối sống ít vận động đang trở nên phổ biến ở người trẻ, đặc biệt là nhóm nhân viên văn phòng hoặc thường xuyên làm việc với máy tính. Việc ngồi quá lâu làm giảm nhu động ruột, ảnh hưởng đến quá trình tiêu hóa và chuyển hóa, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành polyp cũng như ung thư đại trực tràng.

Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người nên duy trì ít nhất 30 phút vận động mỗi ngày bằng các hình thức phù hợp như đi bộ, đạp xe, bơi lội hoặc tập thể dục để góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh.

Lạm dụng kháng sinh

Kháng sinh là thuốc cần thiết trong điều trị nhiều bệnh lý nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, việc tự ý sử dụng hoặc lạm dụng kháng sinh trong thời gian dài có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Sự thay đổi hệ vi khuẩn có lợi tạo điều kiện cho các vi khuẩn gây hại phát triển, thúc đẩy phản ứng viêm kéo dài và làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

Ngoài ra, việc tự ý dùng thuốc còn có thể làm giảm hoặc che lấp triệu chứng, khiến người bệnh chủ quan, trì hoãn việc thăm khám và bỏ lỡ "thời điểm vàng" để phát hiện ung thư.

Hút thuốc lá và sử dụng thuốc lá điện tử

Thuốc lá truyền thống cũng như thuốc lá điện tử đều chứa nhiều chất độc hại. Theo WHO, trong khói thuốc lá có khoảng 7.000 chất hóa học, trong đó có ít nhất 69 chất gây ung thư. Hút thuốc không chỉ làm tăng nguy cơ ung thư phổi mà còn liên quan đến nhiều loại ung thư khác, bao gồm ung thư đại trực tràng.

2. Làm gì để phòng ngừa ung thư đại trực tràng?

Các chuyên gia cho rằng nhiều trường hợp ung thư đại trực tràng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu thay đổi lối sống từ sớm. Để giảm nguy cơ mắc bệnh, mỗi người nên:

Ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt để tăng lượng chất xơ.
Hạn chế thịt đỏ, đặc biệt là thịt chế biến sẵn.
Giảm thực phẩm chiên rán, nướng ở nhiệt độ cao, đồ ăn nhanh và nước ngọt.
Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
Duy trì cân nặng hợp lý và tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày.

Bên cạnh đó, việc tầm soát định kỳ đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Nội soi đại trực tràng có thể phát hiện và cắt bỏ polyp tiền ung thư trước khi chúng tiến triển thành ung thư. Theo nhiều nghiên cứu, việc cắt bỏ polyp đúng thời điểm có thể giúp giảm tới 90% nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ khuyến cáo người từ 45 tuổi nên bắt đầu tầm soát ngay cả khi chưa có triệu chứng. Với những người có nguy cơ cao như có tiền sử gia đình mắc bệnh, từng có polyp đại trực tràng, mắc bệnh viêm ruột mạn tính hoặc có hội chứng di truyền, việc tầm soát cần được thực hiện sớm hơn theo chỉ định của bác sĩ, thậm chí từ 20-30 tuổi.

Tóm lại: Ung thư đại trực tràng là bệnh lý nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Chủ động thay đổi lối sống, xây dựng chế độ dinh dưỡng lành mạnh và tầm soát định kỳ là những giải pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, đặc biệt trong bối cảnh ung thư đại trực tràng đang ngày càng trẻ hóa.