Thu hẹp khoảng trống miễn dịch để bảo vệ trẻ trước virus RSV

Thông tin được các chuyên gia đưa ra tại Tọa đàm "Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - con được bảo vệ", do Hội Phụ sản Việt Nam phối hợp tổ chức ngày 26/7.

Bác sĩ bệnh viện đa khoa Xanh Pôn khám cho bệnh nhi. Ảnh: Minh Quyết/TTXVN

Hậu quả nặng nề với diễn biến khó lường

Theo Giáo sư Nguyễn Viết Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam, sự gia tăng của virus hợp bào hô hấp RSV ở trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh, đang gây ra nhiều hậu quả nặng nề với diễn biến khó lường và tỷ lệ tử vong cao. Khó khăn lớn nhất hiện nay là chưa có thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus này.

Mỗi năm trên thế giới có hơn 2 triệu trẻ sơ sinh và nhũ nhi dưới 6 tháng tuổi tử vong do nhiễm trùng. Tại Việt Nam, năm 2021, nhiễm trùng đường hô hấp dưới là nguyên nhân tử vong đứng thứ tư ở trẻ dưới 1 tuổi, với tỷ lệ 230,94 ca trên 100.000 trẻ dưới 1 tuổi.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng Bộ môn Nhi, Trường Đại học Y Hà Nội, Trưởng Khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, RSV là nguyên nhân virus hàng đầu gây viêm tiểu phế quản phải nhập viện. Trẻ dưới 2 tuổi là nhóm thường mắc bệnh, trong đó trẻ dưới 6 tháng tuổi dễ bị tổn thương nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và đường thở còn nhỏ. Đối với trẻ dưới 3 tháng tuổi, khi nhiễm RSV thường được khuyến cáo nhập viện ngay vì bệnh có thể diễn biến rất nhanh.

Hiện Việt Nam chưa có hệ thống quản lý dữ liệu chung về số trẻ mắc RSV trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, số liệu tại các cơ sở y tế cho thấy RSV là tác nhân phổ biến gây bệnh hô hấp ở trẻ nhỏ. Trong 6 tháng cuối năm 2025, Khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội tiếp nhận gần 500 trường hợp RSV điều trị nội trú, chưa kể bệnh nhân điều trị ngoại trú. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, khoảng hai phần ba số trẻ nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng được xác định nhiễm RSV, trong đó nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất với 42,7%. Nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi đồng ở Thành phố Hồ Chí Minh cũng cho thấy RSV được phát hiện ở khoảng 20% số trường hợp nhiễm trùng đường hô hấp dưới phải nhập viện ở trẻ em.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Diệu Thúy cho rằng, điều đáng lo ngại nhất của RSV là nguy cơ gây bệnh nặng và tử vong ở trẻ nhỏ. Trên phạm vi toàn cầu, RSV chiếm khoảng 7% trong các nguyên nhân gây bệnh đường hô hấp. Sau khi nhiễm RSV, trẻ có nguy cơ mắc viêm tiểu phế quản, viêm phổi, viêm tai giữa cấp tính và thở khò khè. Bệnh cũng có thể để lại hậu quả lâu dài khi nguy cơ khò khè thường xuyên trước 6 tuổi tăng 4,3 lần, nguy cơ hen suyễn tăng từ 2 đến 12 lần. Khoảng 27% trẻ từng nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen suyễn trước 5 tuổi hoặc hen phế quản tái diễn.

Các chuyên gia cũng lưu ý RSV không chỉ là mối nguy đối với trẻ sinh non, mắc tim bẩm sinh hoặc bệnh nền mà ngay cả trẻ khỏe mạnh cũng có nguy cơ diễn biến nặng. Nhiều trường hợp ban đầu chỉ có biểu hiện ho, sổ mũi, khó thở nhưng nhanh chóng chuyển sang viêm tiểu phế quản, suy hô hấp và phải thở máy hoặc đặt nội khí quản. Khoảng 23,8% trẻ nhập viện tại đơn vị cấp cứu hoặc chăm sóc đặc biệt do RSV phải thở máy xâm lấn.

Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ em, RSV còn tạo gánh nặng về chi phí điều trị nội trú. Theo Tiến sĩ, Bác sĩ Ngô Thị Yên, biện pháp phòng bệnh quan trọng nhất là tạo kháng thể cho trẻ bằng tiêm vaccine RSV cho phụ nữ mang thai, giúp kháng thể của mẹ truyền sang con ngay từ trong bụng mẹ để bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời.

Chuyên gia khuyến cáo hạn chế thói quen thơm, hôn trẻ sơ sinh

Thầy thuốc Nhân dân Lưu Thị Hồng, nguyên Cục trưởng Cục Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) cho biết RSV lây truyền qua giọt bắn, tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp qua các bề mặt như đồ chơi, tay nắm cửa. Người chăm sóc trẻ cần rửa tay bằng xà phòng trước khi bế hoặc cho trẻ ăn, đồng thời hạn chế thói quen thơm, hôn trẻ sơ sinh vì có thể làm lây truyền virus hoặc các tác nhân gây bệnh khác.

Theo các chuyên gia, RSV lưu hành quanh năm tại Việt Nam nhưng có tính mùa vụ. Miền Bắc thường ghi nhận số ca mắc tăng từ tháng 10 đến tháng 5 năm sau, miền Nam vào mùa mưa và miền Trung từ tháng 7 đến tháng 10. Gần như 100% trẻ em sẽ nhiễm RSV ít nhất một lần trước khi 2 tuổi.

Giáo sư Nguyễn Viết Tiến cho biết, miễn dịch trong thai kỳ đối với một số bệnh như cúm và ho gà đã trở thành một phần của chăm sóc trước sinh. Gần đây, Cục Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) đã cập nhật Hướng dẫn quốc gia về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản; Hội Phụ sản Việt Nam cũng ban hành hướng dẫn chuyên môn năm 2026 về phòng ngừa RSV, nhấn mạnh vai trò của dự phòng bệnh hô hấp trong thai kỳ như một nội dung chăm sóc mẹ và trẻ sơ sinh.

Để lấp khoảng trống miễn dịch trong những tháng đầu đời, Giáo sư Nguyễn Viết Tiến khuyến cáo phụ nữ mang thai nên tiêm vaccine RSV. Theo ông, thời điểm tiêm phù hợp là từ tuần thai thứ 28 đến tuần thứ 36; phụ nữ có nguy cơ sinh non cao có thể tiêm từ tuần thứ 24. Vaccine RSV đã được Bộ Y tế phê duyệt sử dụng tại Việt Nam từ ngày 5/5/2025.

Giáo sư Nguyễn Viết Tiến cho biết trẻ sơ sinh chưa có kháng thể tự thân và cần thời gian để vaccine phát huy tác dụng nếu được tiêm sau khi sinh. Việc tiêm vaccine cho phụ nữ mang thai giúp tạo kháng thể truyền sang con ngay trong bào thai, góp phần bảo vệ trẻ trong 6 tháng đầu đời. Bên cạnh đó, sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng và kháng thể tự nhiên tốt nhất đối với trẻ sơ sinh. Trừ những trường hợp có chống chỉ định, các bà mẹ nên cho con bú sữa mẹ để tăng cường miễn dịch. Việc tiêm chủng trong thai kỳ cũng góp phần bảo vệ cả mẹ và con trước các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm như RSV, bạch hầu, ho gà và uốn ván.