Tháo gỡ triệt để các nút thắt, khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế biển

Ông Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu tại Tổ 1 (Ảnh: Quang Vinh)

Đang tạo ra một “vòng luẩn quẩn” và điểm nghẽn mới cho thực tiễn

Ngày 24/10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về: Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Phát biểu tại Tổ 1 (Đoàn TP. Hà Nội) góp ý kiến về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), đại biểu Quốc hội Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn TP. Hà Nội), Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho biết, thực tiễn quản trị biển thời gian qua cho thấy, điểm nghẽn lớn nhất khiến các dự án năng lượng tái tạo ngoài khơi, nhất là điện gió ngoài khơi và các dự án kinh tế biển quy mô lớn bị đình trệ, lúng túng nằm ở khâu cho phép nhà đầu tư đo gió, đo sóng, khảo sát địa chất đáy biển.

Theo ông Hà, dự thảo Luật tuy đã có bước tiến khi tiếp cận không gian biển theo 3 chiều, nhưng thiết kế pháp lý tại Điều 24 và Điều 25 hiện nay đang tạo ra một “vòng luẩn quẩn” và điểm nghẽn mới cho thực tiễn. Cụ thể, mâu thuẫn về điều kiện thực hiện giữa khảo sát và chấp thuận chủ trương đầu tư. Điểm a khoản 3 Điều 24 quy định việc sử dụng khu vực biển để nghiên cứu khoa học, đo đạc, quan trắc, điều tra, thăm dò, khảo sát trên biển thuộc trường hợp phải thuê khu vực biển. Trong khi đó, điểm i khoản 1 Điều 25 lại chỉ miễn thủ tục này cho các hoạt động phi lợi nhuận hoặc sử dụng ngân sách nhà nước.

“Như vậy, mọi doanh nghiệp muốn khảo sát chuẩn bị dự án đầu tư bắt buộc phải thực hiện thủ tục thuê khu vực biển. Tuy nhiên, muốn được thuê khu vực biển thì hồ sơ lại đòi hỏi phải có “giấy phép, quyết định hoặc văn bản cho phép của người có thẩm quyền phê duyệt, quyết định chủ trương đầu tư”. Đây chính là bài toán mâu thuẫn vì chưa khảo sát đo đạc thì nhà đầu tư không thể có dữ liệu kỹ thuật để lập dự án xin chấp thuận chủ trương đầu tư; nhưng chưa có chủ trương đầu tư thì cơ quan quản lý lại không có căn cứ cho thuê khu vực biển để khảo sát”, ông Hà nêu rõ.

Nguy cơ tạo kẽ hở cho hiện tượng “giữ chỗ”, “xí phần”

Bên cạnh đó, ông Hà băn khoăn khi chưa phân định ranh giới giữa quyền khảo sát tạm thời và quyền sử dụng vùng biển lâu dài. Bản chất của việc đo đạc, khảo sát biển như thả phao Lidar đo gió, đo nhật trình khí tượng hải văn mang tính chất tạm thời, chiếm dụng diện tích mặt nước rất nhỏ và không ngăn cản quyền tự do hàng hải, đánh bắt thủy sản. Việc buộc hoạt động này phải qua quy trình “cho thuê khu vực biển” như một dự án chiếm dụng cố định không chỉ làm phát sinh gánh nặng thủ tục hành chính, còn có nguy cơ tạo kẽ hở cho hiện tượng “giữ chỗ”, “xí phần” vùng biển tiềm năng dưới danh nghĩa khảo sát, cản trở việc thu hút các nhà đầu tư chiến lược có năng lực thực sự.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, ông Hà đề xuất bổ sung một khoản riêng tại Điều 25 hoặc quy định trực tiếp tại Điều 24 một cơ chế đặc thù theo hướng: “Chấp thuận hoạt động đo đạc, quan trắc, khảo sát trên biển có thời hạn để chuẩn bị đầu tư”. Thủ tục này được thiết kế theo hướng chấp thuận hành chính đơn giản, dựa trên phương án khảo sát, tọa độ, phạm vi và giải pháp bảo đảm an toàn hàng hải, quốc phòng, an ninh, không coi đây là hợp đồng cho thuê khu vực biển.

Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng kiến nghị quy định rõ 3 nguyên tắc ràng buộc trong Luật như: thời hạn chấp thuận khảo sát tối đa không quá 36 tháng; toàn bộ dữ liệu đo đạc, quan trắc thu được phải nộp và chia sẻ vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài nguyên, môi trường biển và hải đảo theo quy định tại Điều 15; văn bản chấp thuận khảo sát chỉ ghi nhận quyền thu thập số liệu, tuyệt đối không làm phát sinh quyền ưu tiên, độc quyền hay quyền đương nhiên được giao, cho thuê khu vực biển đó khi dự án được cơ quan có thẩm quyền xem xét chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc đấu giá, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.

Về khoảng trống quản lý không gian biển đối với hoạt động lấn biển trong giai đoạn thi công (điểm c khoản 1 Điều 25 dự thảo Luật), ông Hà cho rằng khi đối chiếu kỹ lưỡng với Điều 84 dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), quy định này bộc lộ 2 mâu thuẫn và khoảng trống pháp lý.

Từ đó, ông Hà đưa ra đề xuất phương án chỉnh lý điểm c khoản 1 Điều 25 dự thảo Luật theo hướng: Chỉ miễn thủ tục giao, cho thuê khu vực biển kể từ thời điểm công trình lấn biển đã hoàn thành việc nghiệm thu toàn bộ hoặc từng phần và được cơ quan có thẩm quyền quyết định giao đất, cho thuê đất theo quy định của pháp luật về đất đai.