Thúc đẩy nội địa hóa, xây dựng chuỗi cung ứng bền vững

Liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp Việt Nam thúc đẩy nội địa hóa, gia tăng giá trị tạo ra tại Việt Nam. Ảnh: A.B

Cơ hội cho cả đôi bên

Dẫn số liệu thống kê của Bộ Công thương, ông Chu Việt Cường, Quyền Giám đốc Trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp (Bộ Công thương) cho hay, khu vực FDI đóng góp tới 77% kim ngạch xuất khẩu và 82,8% vốn vào ngành chế biến, chế tạo. Tuy nhiên, giá trị gia tăng nước ngoài trong xuất khẩu của Việt Nam lên tới 48,5%. Tỷ lệ doanh nghiệp (DN) Việt Nam tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cũng giảm. Thực tế trên cho thấy khoảng cách đáng kể giữa năng lực sản xuất trong nước và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tỷ lệ nội địa hóa ở một số ngành trọng điểm vẫn còn hạn chế, như điện tử đạt 35%, cơ khí chế tạo đạt 25-30% và ô tô con mới đạt 15-20%.

Số liệu khảo sát 7.000 DN cho thấy, hơn 30% DNsử dụng máy móc thủ công, hơn 50% sử dụng thiết bị bán tự động, trong khi tỷ lệ ứng dụng robot chưa đến 10%; ngoài ra, chỉ 20% DN có chứng nhận ISO 9000 và 9% có chứng nhận ISO 14000. Thực tế này đặt ra yêu cầu chuyển trọng tâm từ thu hút đầu tư nước ngoài sang nâng cao năng lực kết nối giữa khu vực FDI và DN nội địa. Nếu DN Việt Nam chưa đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, chi phí, tiến độ và tính ổn định, cơ hội tham gia chuỗi cung ứng khó chuyển hóa thành giá trị gia tăng lớn hơn cho nền kinh tế.

Ông Nguyễn Vân - Phó Chủ tịch Hiệp hội DN Công nghiệp Hỗ trợ TP Hà Nội (HANSIBA) cho biết, việc phát triển mạng lưới nhà cung ứng tại Việt Nam mang lại lợi ích cho cả DN FDI và DN trong nước. Với các tập đoàn FDI, nguồn cung ứng tại chỗ có thể giúp tối ưu chi phí logistics, rút ngắn thời gian giao hàng và tăng khả năng ứng phó trước những biến động của thị trường. Còn đối với DN công nghiệp phụ trợ trong nước, việc tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI mở ra cơ hội tiếp cận công nghệ, hoàn thiện quy trình quản trị, nâng cao năng suất lao động và phát triển nguồn nhân lực.

Bởi vậy, quan hệ hợp tác giữa DN FDI và DN Việt Nam cần vượt ra ngoài hoạt động mua bán đơn thuần, hướng tới sự gắn kết dài hạn, cùng đầu tư nâng cao năng lực và chia sẻ cơ hội phát triển. Khi DN trong nước đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn của đối tác quốc tế, khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng sẽ được cải thiện, qua đó gia tăng giá trị sản xuất.

Gia tăng giá trị Việt

Chia sẻ dưới góc độ quản lý, ông Chu Việt Cường, đại diện Cục Công nghiệp (Bộ Công thương) cho rằng, ngành công nghiệp phụ trợ Việt Nam đã có những kết quả tích cực nhưng vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, hạn chế về cơ chế, chính sách, năng lực sản xuất và khả năng tự chủ nguồn cung. Phần lớn DN trong ngành có quy mô nhỏ, năng lực công nghệ và quản trị còn hạn chế; trong khi các đầu mối hỗ trợ kỹ thuật chuyên sâu chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu. Những yếu tố này ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn FDI và mức độ tham gia của DN Việt trong chuỗi cung ứng.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn, Bộ Công thương xác định triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển thị trường, hỗ trợ tài chính, đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực thiết kế và thu hút đầu tư có chọn lọc. Trong đó, tăng cường liên kết giữa DN FDI và DN trong nước được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, từng bước hình thành mạng lưới cung ứng bền vững.

Một trong những hướng đi quan trọng là thúc đẩy liên kết giữa các DN trong nước. Với những đơn hàng lớn, yêu cầu kỹ thuật cao và tiến độ chặt chẽ, một DN đơn lẻ có thể chưa đủ khả năng đáp ứng toàn bộ yêu cầu. Nhưng thông qua chuyên môn hóa và phối hợp sản xuất, các DN có thể bổ trợ về công nghệ, thiết bị, nhân lực và năng lực kiểm soát chất lượng.

DN có thế mạnh về gia công cơ khí có thể kết hợp với các đơn vị chuyên xử lý bề mặt, nhiệt luyện, khuôn mẫu hoặc kiểm tra chất lượng để hình thành năng lực cung ứng hoàn chỉnh hơn. Điều kiện tiên quyết là các bên phải thống nhất tiêu chuẩn, tiến độ, cơ chế kiểm soát và trách nhiệm khi phát sinh sự cố.

Dưới góc độ hiệp hội, ông Nguyễn Vân - Phó Chủ tịch HANSIBA kiến nghị thiết lập gói tín dụng dài hạn 12-15 năm, với lãi suất ưu đãi 6-8%/năm, nhằm hỗ trợ DN công nghiệp phụ trợ đầu tư đổi mới công nghệ. Để mở rộng liên kết, cơ quan quản lý và hiệp hội cần làm tốt vai trò kết nối cung cầu, hỗ trợ DN tiếp cận thông tin thị trường, đào tạo nhân lực và hoàn thiện tiêu chuẩn kỹ thuật.