TP.HCM xác định 3 trụ cột phát triển TOD gắn với metro

Ngày 27/3, Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM tổ chức Hội thảo quốc tế “TOD với phát triển đường sắt đô thị” với sự tham gia của nhiều chuyên gia trong và ngoài nước.

Ba trụ cột chiến lược trong phát triển TOD

Các chuyên gia tham dự hội thảo một lần nữa làm rõ vai trò của mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) trong bối cảnh đô thị tại Việt Nam thông qua kinh nghiệm thế giới; thúc đẩy kết nối liên ngành giữa quy hoạch, kiến trúc, giao thông và kinh tế đô thị; góp phần đề xuất các giải pháp phù hợp cho việc phát triển hệ thống đường sắt đô thị, đặc biệt là tại TP.HCM.

Phát biểu tại hội thảo, ông Võ Hoàng Ngân, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM cho biết, TP đang đứng trước một “ngưỡng cửa lịch sử”. Việc vận hành tuyến metro số 1 không chỉ đơn thuần là đưa vào sử dụng một phương tiện vận tải mới mà còn mở đầu cho tái cấu trúc đô thị toàn diện.

Ông Võ Hoàng Ngân, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM (Ảnh: N.V)

Với mục tiêu hoàn thành khoảng 187km đường sắt đô thị vào năm 2030 và vươn tới 355km vào năm 2035, TP.HCM hướng tới một đô thị đa trung tâm, trong đó mô hình TOD (phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng) chính là “chìa khóa vàng”.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, ông Võ Hoàng Ngân nhấn mạnh 3 trụ cột chiến lược TP đang tập trung, gồm: xem TOD là động lực kinh tế, giải pháp đô thị xanh và gắn với bản sắc đô thị.

Cụ thể, TP cần nén đô thị hiệu quả tại các đầu mối giao thông, mở rộng không gian ngầm và khai thác giá trị gia tăng từ quỹ đất xung quanh nhà ga để tạo nguồn lực tái đầu tư cho chính hệ thống hạ tầng.

Trong hệ thống đó, metro là xương sống của giao thông tương lai, ưu tiên đi bộ, kết nối đa phương thức và giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Đồng thời, quy hoạch TOD phải gắn với bảo tồn di sản và không gian văn hóa đặc thù, tạo nên những không gian sống hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc đô thị phương Nam.

TP.HCM xem TOD là chìa khóa vàng để phát triển đường sắt đô thị

Ông Võ Hoàng Ngân cho biết, Sở đang tham mưu UBND TP các đồ án quy hoạch không gian ngầm và thiết kế đô thị dọc các tuyến metro, đồng thời cụ thể hóa các cơ chế đặc thù.

"Chúng tôi đang tích cực cụ thể hóa các cơ chế đặc thù từ các Nghị quyết 188, 98, 260/2025 của Quốc hội đã trao quyền rất mạnh mẽ cho TP.HCM trong phát triển đường sắt đô thị và TOD. Thành phố chủ động nắm bắt, vận dụng cơ chế, quyết liệt chuyển hóa thành nguồn lực” để xây dựng, phát triển trong thời gian tới", ông Võ Hoàng Ngân nói.

Hoàn thiện thể chế, khuyến khích tư nhân tham gia

Thực tế cho thấy, dù TOD đang được quan tâm như một xu hướng phát triển, nhưng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở chủ trương mà ở cơ chế triển khai và cách làm cụ thể.

TS Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng), kiến nghị cần rà soát, sửa đổi các luật liên quan như Luật Đất đai, Luật Quy hoạch đô thị, Luật Nhà ở nhằm bổ sung các quy định đặc thù cho TOD.

Trong đó, cần chú ý đến cơ chế tính tiền sử dụng đất khi hạ tầng công cộng làm tăng giá trị đất và quy định phát triển nhà ở xã hội gắn với các dự án nhà ở thương mại trong khu vực TOD. Bà Hạnh cũng nhấn mạnh đến chính sách nhà ở, làm sao để người dân, nhất là người thu nhập thấp, thấy được lợi ích mà TOD mang lại.

TS Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản, Bộ Xây dựng (ảnh: N.V)

"Phải khuyến khích bố trí quỹ đất nhà ở xã hội ở khu vực chuyển tiếp hoặc ảnh hưởng, tức là vùng xa. Vùng lõi vùng trung tâm có thể phát triển nhà ở thương mai nhưng ở vùng ảnh hưởng, xa trung tâm mà người ta có thể đi phương tiện trung chuyển tiếp cận hạ tầng giao thông công cộng thì phải ưu tiên phát triển nhà ở xã hội bởi đây là đối tượng thu nhập thấp và có nhu cầu rất cao về sử dụng hạ tầng giao thông công cộng", TS Tống Thị Hạnh đề nghị.

TS.KTS. Phạm Trần Hải, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM khuyến nghị, TP cần triển khai quy hoạch TOD ở nhiều cấp độ, từ vùng đô thị, hành lang, khu đô thị đến khu vực quanh nhà ga.

Đồng thời, TP cần thúc đẩy hợp tác công - tư, cho phép khai thác không gian trên và dưới nhà ga phù hợp và có thể thu phí; khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển tiện ích công cộng như quảng trường, lối đi bộ, công viên… và hưởng các ưu đãi về thuế, phí hoặc thủ tục.

TS Phạm Trần Hải, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM (ảnh: N.V)

"Tôi mong muốn TP.HCM có mô hình Tổng Công ty đầu tư về metro. Và trong đó tất cả mọi thứ đề được điều phối từ đất đai, đầu tư vận hành, điều tiết các tuyến xe buýt và thậm chí có thể tạo điều kiện các nhà đầu tư khác đầu tư xe đạp, xe điện…", TS Phạm Trần Hải nói.

Các đô thị Việt Nam hiện đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức về giao thông, hạ tầng và khai thác quỹ đất.

Trong bối cảnh đó, TOD cần được nhìn nhận không chỉ là giải pháp giao thông mà còn là công cụ phát triển mới để tái cấu trúc đô thị, gắn chặt giữa quy hoạch không gian, hệ thống giao thông công cộng và cơ chế khai thác, tối ưu hóa quỹ đất, thúc đẩy phát triển bền vững, tạo nguồn lực cho đầu tư phát triển, nhất là đầu tư hạ tầng.

Hà Khánh-CTV Ngọc Nhiên/VOV-TP.HCM