TS Lê Bá Chí Nhân: Trái phiếu doanh nghiệp phải chia lửa với tín dụng ngân hàng

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) khởi động năm 2026 nhìn chung khá tích cực.

Theo dữ liệu tổng hợp từ HNX và SSC của Hiệp hội Trái phiếu doanh nghiệp, tính đến ngày công bố thông tin 30.1.2026, có 4 đợt phát hành TPDN được ghi nhận trong tháng 1.2026 với tổng giá trị 3.711 tỉ đồng.

Trong khi đó, lũy kế cả năm 2025, tổng giá trị phát hành TPDN được ghi nhận là 627.810 tỉ đồng. Lượng trái phiếu mua lại trước hạn trong năm 2025 đạt 321.755 tỉ đồng, tăng 47% so với năm 2024. Ngân hàng là nhóm ngành dẫn đầu, chiếm khoảng 67,4% tổng giá trị mua lại trước hạn (tương ứng khoảng 216.759 tỉ đồng).

Báo cáo của VIS Rating cũng cho thấy thị trường TPDN đang ổn định trở lại, với tỉ lệ chậm trả duy trì thấp, áp lực đáo hạn giảm và dư địa phục hồi phát hành trong bối cảnh kinh tế vĩ mô cải thiện.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang ổn định trở lại

VIS Rating dự báo tỉ lệ trái phiếu chậm trả trong năm 2026 sẽ duy trì quanh 1,3% tương đương năm 2025 và giảm mạnh so với mức đỉnh 12,2% năm 2023. Mức này được hỗ trợ bởi môi trường kinh tế vĩ mô ổn định và nhu cầu tái cấp vốn về trái phiếu ở mức thấp.

Còn theo các chuyên gia của FiinGroup, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 10%, Việt Nam không chỉ dựa vào vốn ngân hàng, mà cần “kích hoạt” thị trường TPDN.

Đơn vị này cho hay năm 2026 kênh vốn này sẽ lạc quan bởi chính sách tiền tệ không còn nới lỏng buộc doanh nghiệp phải đa dạng hóa kênh huy động; áp lực an toàn vốn khiến ngân hàng thắt chặt cho vay dài hạn.

Bên cạnh đó, khung pháp lý về mục tiêu sử dụng vốn và tính pháp lý của các dự án bất động sản, hạ tầng đang dần rõ ràng hơn trong dự thảo sửa đổi nghị định về trái phiếu riêng lẻ. Chưa kể, cơ sở nhà đầu tư được mở rộng thông qua việc nới lỏng điều kiện cho các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí tự nguyện và sự hình thành các mô hình quỹ bảo lãnh, quỹ hạ tầng…

Trao đổi với phóng viên Một Thế Giới, chuyên gia kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân cho rằng nhận định tỷ lệ tín dụng/GDP ở mức cao và việc cần phát triển các kênh dẫn vốn dài hạn thay thế là hoàn toàn xác đáng.

Theo ông Nhân, khi tín dụng trở thành kênh cung ứng vốn chủ đạo cho nền kinh tế, áp lực sẽ dồn lên hệ thống ngân hàng, từ rủi ro thanh khoản, rủi ro kỳ hạn đến rủi ro nợ xấu. Trong khi đó, đặc thù nguồn vốn ngân hàng chủ yếu là vốn ngắn và trung hạn, nhưng nhu cầu của nền kinh tế – đặc biệt các lĩnh vực như hạ tầng, năng lượng, bất động sản, sản xuất quy mô lớn – lại cần nguồn vốn dài hạn.

“Nếu mất cân đối kỳ hạn kéo dài, hệ thống tài chính dễ đối mặt rủi ro lan truyền khi chu kỳ kinh tế biến động. Vì vậy, định hướng phát triển thị trường vốn, trong đó có TPDN là bước đi tất yếu nhằm chia sẻ gánh nặng với hệ thống ngân hàng”, ông Nhân nêu.

Chuyên gia kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân

TS Nhân cũng cho hay ở các nền kinh tế phát triển, thị trường TPDN thường chiếm tỷ trọng lớn trong cung ứng vốn trung – dài hạn cho doanh nghiệp. Nếu được vận hành minh bạch, đây là kênh giúp doanh nghiệp chủ động nguồn vốn, giảm phụ thuộc tín dụng, đồng thời giúp nhà đầu tư có thêm sản phẩm đầu tư dài hạn.

Tuy nhiên, để khơi thông hiệu quả nguồn vốn từ thị trường TPDN, ông Nhân cho rằng chính sách cần đảm bảo cân bằng giữa siết chặt kiểm soát rủi ro và tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận vốn.

Song song với đó là phát triển hệ thống nhà đầu tư tổ chức dài hạn. Ông Nhân nhìn nhận rằng thị trường trái phiếu muốn ổn định phải dựa trên nền tảng nhà đầu tư chuyên nghiệp như quỹ hưu trí, bảo hiểm, quỹ đầu tư. Khi cơ cấu nhà đầu tư chuyển từ cá nhân sang tổ chức, thị trường sẽ giảm biến động tâm lý và nâng cao chất lượng thẩm định rủi ro.

Cũng theo vị chuyên gia, việc mở rộng phạm vi và vai trò của hoạt động xếp hạng tín nhiệm sẽ giúp nhà đầu tư đánh giá đúng mức độ rủi ro, đồng thời tạo áp lực buộc doanh nghiệp nâng cao quản trị tài chính.

“Doanh nghiệp cần sử dụng vốn đúng mục đích, kiểm soát đòn bẩy tài chính và công bố thông tin đầy đủ. Đây là yếu tố cốt lõi để xây dựng niềm tin bền vững cho thị trường”, ông Nhân nói.

Ông Nguyễn Bá Hùng, Chuyên gia Kinh tế trưởng của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) tại Việt Nam, nhấn mạnh rằng nguồn vốn là yếu tố sống còn để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn 2026–2030.

Ông Hùng cho rằng thị trường vốn, đặc biệt là thị trường TPDN và chứng khoán, cần được coi là “nguồn lực chiến lược” giúp doanh nghiệp huy động vốn trung – dài hạn hiệu quả hơn.

"Hiện dư nợ trái phiếu doanh nghiệp chỉ mới vào khoảng 10% GDP, thấp hơn nhiều so với tiềm năng và so với các thị trường trong khu vực, điều này cho thấy còn rất nhiều dư địa để phát triển thị trường vốn nội địa. Việc doanh nghiệp có thể tiếp cận thị trường trái phiếu để huy động vốn trung hạn sẽ giúp giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng và góp phần ổn định hệ thống tài chính nói chung", ông Hùng nói.

Lam Thanh