Từ nghị quyết đến hành động

Trước đây, cuộc sống gia đình ông Giàng A Sáu ở thôn Khấu Ly, xã Phình Hồ còn nhiều khó khăn, nguồn thu chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Từ khi kết hợp trồng rừng với phát triển 5 ha thảo quả, kinh tế gia đình từng bước khởi sắc. Mỗi năm, diện tích thảo quả mang lại nguồn thu khoảng 200 triệu đồng, giúp gia đình có điều kiện ổn định cuộc sống, tiếp tục đầu tư phát triển sản xuất.

Ông Sáu chia sẻ: “Trước đây, kinh tế gia đình còn nhiều khó khăn, thu nhập không ổn định. Từ khi kết hợp trồng rừng với trồng thảo quả, cuộc sống dần được cải thiện. Nhờ nguồn thu từ thảo quả, gia đình có điều kiện phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống và yên tâm gắn bó với rừng”.

Không chỉ gia đình ông Sáu, ở Phình Hồ, nhiều hộ dân cũng đang nâng cao thu nhập nhờ lựa chọn cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng. Tại thôn Làng Nhì, gia đình ông Hờ Gàng Lồng có 3,1 ha thảo quả, thu nhập khoảng 70 triệu đồng/năm; gia đình ông Hờ Tráng Thào có 1,5 ha sơn tra, thu về trên 40 triệu đồng/năm; còn gia đình ông Hờ Tồng Chi trồng 1,5 ha sa nhân tím, cho thu nhập bình quân khoảng 60 triệu đồng/năm.

Theo thống kê của UBND xã Phình Hồ, diện tích các loại cây dược liệu và cây trồng có giá trị kinh tế liên quan trên địa bàn đạt trên 570 ha. Trong đó, sơn tra có trên 350 ha, sản lượng ước đạt 270 tấn/năm; thảo quả khoảng 200 ha, sản lượng khoảng 200 tấn quả tươi/năm; sa nhân tím trên 20 ha, sản lượng ước đạt khoảng 20 tấn quả tươi/năm.

Từ những mô hình sản xuất ở Phình Hồ, câu chuyện tại Púng Luông cho thấy yêu cầu phát triển dược liệu ở quy mô lớn hơn: không chỉ tạo thu nhập cho từng hộ mà còn hình thành vùng nguyên liệu, tổ chức liên kết sản xuất và nâng cao giá trị sản phẩm.

Đến nay, toàn xã Púng Luông có khoảng 57 loài cây dược liệu. Tổng diện tích dược liệu trồng đến nay hơn 2.340 ha, trong đó sơn tra khoảng 1.786,8 ha, thảo quả 525,3 ha và sa nhân 19 ha... Điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng cùng diện tích đất lâm nghiệp chiếm hơn 70% diện tích tự nhiên tạo lợi thế để xã phát triển nhiều loại cây dược liệu, trong đó có sa nhân tím, đương quy và một số loài quý có giá trị kinh tế cao.

Tuy nhiên, tiềm năng chưa đồng nghĩa với hiệu quả bền vững. Sản xuất dược liệu ở Púng Luông vẫn còn phân tán; sản phẩm chủ yếu bán tươi hoặc qua sơ chế, chưa có nhiều cơ sở chế biến sâu. Đầu ra thiếu ổn định khiến người dân còn dè dặt khi đầu tư vào những loại cây đòi hỏi vốn lớn, thời gian chăm sóc dài. Trong khi đó, việc khai thác tự phát còn tạo sức ép lên nguồn dược liệu quý trong tự nhiên.

Tuy nhiên, mở rộng diện tích mới chỉ là bước đầu. Để dược liệu thực sự trở thành hướng phát triển kinh tế bền vững, việc lựa chọn cây trồng cần căn cứ vào điều kiện sinh thái, khả năng đầu tư, chu kỳ sinh trưởng, thời gian thu hoạch và nhu cầu thị trường. Đặc biệt, phát triển dược liệu dưới tán rừng phải tuân thủ quy hoạch, chế độ quản lý đối với từng loại rừng và các quy định của pháp luật; bảo đảm không làm suy giảm độ che phủ, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và nguồn gen quý. Với những loài có nguy cơ suy giảm trong tự nhiên, bảo tồn gắn với gây trồng hợp pháp cần được đặt lên hàng đầu, tránh khai thác theo phong trào, chạy theo giá trị kinh tế trước mắt mà ảnh hưởng đến tài nguyên rừng lâu dài.

Phát triển dược liệu ở Phình Hồ, Púng Luông cũng như nhiều địa phương khác trên địa bàn là những bước đi cụ thể trong định hướng chung của tỉnh Lào Cai. Theo Kế hoạch số 453/KH-UBND ngày 26/9/2026, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 phát triển vùng dược liệu trên 8.500 ha, sản lượng khoảng 40.000 tấn, tổng giá trị ngành hàng sau chế biến trên 2.000 tỷ đồng; thu hút đầu tư xây dựng mới ít nhất 6 cơ sở chế biến và đưa 70% sản lượng dược liệu vào các chuỗi liên kết ổn định, kênh phân phối chính ngạch.

Thời gian qua, Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ động phối hợp với các địa phương rà soát vùng trồng, hướng dẫn kỹ thuật, phát triển giống, bảo tồn nguồn gen và thúc đẩy tổ chức sản xuất theo chuỗi. Bên cạnh đó, triển khai áp dụng quy trình thực hành tốt nuôi trồng, thu hái dược liệu (GACP-WHO) đối với những đối tượng phù hợp; tăng cường quản lý vùng trồng và truy xuất nguồn gốc, nhằm góp phần nâng cao chất lượng, tạo điều kiện để sản phẩm tiếp cận thị trường có yêu cầu cao.

Bên cạnh giá trị kinh tế, dược liệu còn mở ra hướng kết hợp với du lịch sinh thái, phát huy tri thức dân gian và tạo thêm sinh kế cho người dân vùng cao. Để hướng đi này phát huy hiệu quả lâu dài, cần sự vào cuộc đồng bộ của cấp ủy, chính quyền, cơ quan chuyên môn, doanh nghiệp và người dân, trong đó, tổ chức sản xuất, bảo đảm chất lượng, gắn kết thị trường và bảo vệ tài nguyên rừng phải được thực hiện song hành.