Việt An cố xứ

Chợ Việt An. Ảnh: VÕ TRƯỜNG

Huyền tích về tên làng

Việt An là cái tên đẹp, trong nhiều nét nghĩa của chữ “việt” (越) khi kết hợp với chữ “an” (安) để thành tên chữ Việt An thì nét nghĩa rõ ràng, dễ hiểu nhất là yên lành, ưu tú. Một mơ ước, cũng là một ghi nhận về nét ưu việt, an hòa của cha ông khi lần đầu đặt chân đến vùng sơn cước mà tự vài trăm năm trước hẳn là chốn thâm sơn cùng cốc.

Tuy nhiên, trong câu chuyện của người làng thì cái tên Việt An lại có sức hấp dẫn bằng một cách riêng. Chuyện rằng dưới chân núi Gai có cái giếng mạch, quanh năm nước trong mát, ngọt lịm. Bên chân núi có nhà ông Hương, chắc là tên tộc mà không phải là chức danh vì tự buổi khai thiên lập địa hẳn chưa thành làng xã chức dịch.

Một Tết Đoan ngọ, ông Hương đi hái lá rừng phơi khô làm chè, gọi là chè mùng năm, để uống quanh năm. Khi chặt nhỏ thứ lá hỗn độn phơi khô thì có con rắn trắng từ đâu cứ bò vào giữa nong lá mà nằm hóng nắng, nắng tắt cũng không đi. Nằm đủ ba hôm thì ngài Bạch Xà mới trực chỉ hướng núi mà về. Rồi thứ nước vàng sánh nấu từ nồi lá nhà ông Hương như có phép thần, uống vào chữa bách bệnh.

Một đồn mười, mười đồn trăm, người từ bốn phương tám hướng tìm đến nhà ông Hương xin lá thuốc. Sẵn của núi, lòng lành, ông Hương trở thành thầy thuốc nam nổi tiếng. Người xin thuốc đông đến độ quần tụ nhau nghỉ chân bên dốc Tranh, đợi đến phiên mình nhận thuốc. Từ đó mà kéo theo người buôn bán tô mỳ gà, chén cơm cá đồng. Rồi thêm trái mít, trái bưởi, nhúm rau lang mà thành ra chợ.

Còn vì sao mà là chợ Việt An thì vẫn cứ mờ mờ mịt mịt, các cụ già trong làng lắm chữ cũng lắc đầu tư lự mà không có lời kiến giải dứt khoát. Có lẽ là muôn sự lành đến từ bát thuốc nam chăng? Còn chữ Việt (tốt lành, ưu tú), hay Việc (công việc, sự việc) thì nào có mắc mứu bà con gì với đám thôn dân thất học. Rồi, qua nhuận sắc của những ông đồ, ông tú, để có cái tên đẹp hơn mà Việc An trở thành Việt An?

Chuyện rắn thần sao mà quen quá, hình như ngài thần này đã trườn từ Bắc vào... Nam trong vô vàn chuyện kể, theo bước chân khai khẩn lập làng của người dân, nơi đâu không có những chuyện hoang đường. Chỉ biết rằng thổ nhưỡng núi Gai đã sinh ra nhiều cây thuốc nam quý giá như cà gai leo, hà thủ ô, đẳng sâm, khoai mài mà đến nay như đã thành của hiếm là rất thật. Hay là ông thầy thuốc nam đã khéo mượn câu chuyện huyền hoặc hoang đường để phát huy bài thuốc gia truyền quý giá cứu độ dân nghèo?

Tên gọi gắn kết bốn vùng quê

Và đã hơn 400 năm của một cái tên, kể từ khi hai dòng họ Nguyễn, Dương từ Nghệ An, Thanh Hóa vào đây khai rừng, lập làng đến nay đã mười sáu đời con cháu.

Xã Việt An hôm nay là sự hợp nhất của bốn đơn vị hành chính cấp xã trước đây: xã Bình Lâm, xã Bình Sơn, xã Thăng Phước, xã Quế Thọ. Làng Việt An, chợ Việt An thuộc địa phận xã Bình Lâm cũ và có mối quan hệ kinh tế, văn hóa rất mật thiết với bà con nhân dân các xã kể trên.

Vào thời trước, khi kinh tế, văn hóa xã hội chưa phát triển thì chợ có vai trò tương đương như một trung tâm kinh tế, văn hóa nên sức ảnh hưởng của nó đến các vùng lân cận là rất lớn. Vậy nên những tên xã Bình Lâm, Quế Thọ, Thăng Phước, Bình Sơn chỉ gắn bó với người trong xã thì cái tên Việt An lại có mối quan hệ gắn bó với người dân cả bốn xã.

Lại nữa, tên chữ Việt An là một cái tên giàu trường nghĩa. An bình cùng trường nghĩa với những chữ Bình (trong Bình Lâm, Bình Sơn), chữ Phước (trong Thăng Phước), chữ Thọ (trong Quế Thọ), ưu tú cũng gợi một nét nghĩa của chữ Quế (trong Quế Thọ): trăm năm khô rụi vẫn còn thơm tho.

Nghĩa là trong tên chữ Việt An bao hàm cả những ước mơ, khát vọng, hoài bão mà cha ông đã ký gửi trong những cái tên Bình Lâm, Bình Sơn, Thăng Phước, Quế Thọ. Và như thế, chọn tên xã là Việt An thì lộ trình phát triển, hòa nhập, dựng xây của nhân dân cả xã hôm nay cũng đồng thời là hành trình trở về với ngôi nhà xưa.

Có lẽ khi lựa chọn cái tên Việt An cho xã, các cấp chính quyền đã thao thức trăn trở cùng tâm hồn, tình cảm của nhân dân. Là lắng nghe, là ghi nhận. Đã có một tương giao, tương cảm với toàn dân.

Hiểu đơn sơ rằng hành chính là thực hiện (行 hành: làm việc, đường lối) công việc quốc gia thông suốt từ trung ương đến địa phương (政 chính: sắp đặt công việc, lề lối ngay thẳng, thông suốt) thì sự thông suốt trong chỉ một tên gọi hành chính, tuy đơn sơ, mà là khơi nguồn cho nhiều điều tốt đẹp!

NGUYỄN TẤN ÁI