Việt Nam - điểm đến hấp dẫn của công nghiệp xe điện

Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế lớn trong cuộc đua thu hút đầu tư xe điện

Cách tiếp cận toàn diện trong phát triển ngành xe điện

Mới đây, trong một bài bình luận đăng trên báo The Jakarta Post của Indonesia, bà Victoria Fanggidae - Giám đốc điều hành Trung tâm nghiên cứu chính sách The PRAKARSA và tác giả Pangi Harahap - Điều phối viên dự án Yuanda cho rằng Việt Nam đang nổi lên như điểm đến hấp dẫn của ngành công nghiệp xe điện nhờ môi trường đầu tư ổn định, chính sách công nghiệp nhất quán, nguồn nhân lực chất lượng và hệ sinh thái sản xuất được phát triển đồng bộ.

Bài viết nhận định Việt Nam đang cho thấy cách tiếp cận toàn diện hơn trong phát triển ngành xe điện thông qua việc duy trì các chính sách ưu đãi dài hạn, đầu tư hạ tầng công nghiệp, phát triển nguồn nhân lực và từng bước hình thành hệ sinh thái sản xuất công nghệ cao. Sự ổn định và khả năng dự báo của chính sách đã tạo niềm tin cho các doanh nghiệp khi đưa ra quyết định đầu tư dài hạn.

Cũng theo các tác giả bài viết, Việt Nam đã triển khai đồng bộ nhiều chính sách như miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời gian dài, miễn thuế nhập khẩu linh kiện, giảm tiền thuê đất, đồng thời gắn các ưu đãi này với chiến lược phát triển chuỗi cung ứng. Chỉ số độ phức tạp kinh tế (Economic Complexity Index) của Việt Nam đã được cải thiện, từ thứ hạng 69 lên 45 trong hơn một thập kỷ qua, phản ánh sự gia tăng năng lực sản xuất các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao. Đặc biệt, bài bình luận nhấn mạnh đến một trong những điểm mạnh của Việt Nam là phát triển nguồn nhân lực. Hệ thống đào tạo nghề được mở rộng theo nhu cầu của doanh nghiệp, tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên như xe điện, bán dẫn và sản xuất công nghệ cao, qua đó góp phần đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cuối cùng, bài viết kết luận chính cách tiếp cận nhất quán đã tạo điều kiện để các doanh nghiệp trong nước như VinFast phát triển mạnh, đồng thời thu hút ngày càng nhiều dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào lĩnh vực xe điện và các ngành công nghệ cao. Theo bài viết, kinh nghiệm của Việt Nam cho thấy tài nguyên thiên nhiên chỉ là một phần của lợi thế cạnh tranh. Điều quan trọng hơn là xây dựng được một hệ sinh thái công nghiệp dựa trên chính sách ổn định, nguồn nhân lực chất lượng cao và năng lực đổi mới sáng tạo, những yếu tố đang giúp Việt Nam gia tăng sức hút trong cuộc đua thu hút đầu tư xe điện ở khu vực Đông Nam Á.

Cũng liên quan đến ngành ô tô điện của Việt Nam, báo cáo của Tập đoàn tư vấn doanh nghiệp và kiểm toán PwC đánh giá: “Sự tăng trưởng của thị trường Việt Nam được dẫn dắt bởi VinFast (với doanh số tăng thêm 88.000 chiếc), được củng cố bởi nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định với GDP tăng trưởng 8,02% năm 2025 và thu nhập bình quân đầu người đạt mức xấp xỉ 5.026 USD”.

Báo cáo cũng nêu rõ: “Xe thuần điện (BEV) đang thu hút nhu cầu từ phân khúc xe bán tải nhờ khả năng tiết kiệm chi phí nhiên liệu và sự khan hiếm của các mẫu xe bán tải điện trên thị trường”. Trong đó, mẫu xe VinFast VF3 được ghi nhận là “mẫu SUV điện có giá thành hợp lý nhất hiện nay tại Việt Nam với mức giá khoảng 12.000 USD”.

Còn theo bộ phận nghiên cứu chiến lược của tập đoàn tài chính Bloomberg (BloombergNEF), lượng ô tô điện bán ra ở Việt Nam tăng rất nhanh, từ dưới 10.000 chiếc năm 2022 lên trên 200.000 trong năm 2025. Tốc độ này giúp thị trường xe điện Việt Nam bắt kịp Thái Lan, quốc gia khởi đầu sớm hơn trong khu vực, cùng khả năng vượt nhiều nền kinh tế đang phát triển khác.

Dám nghĩ, dám đi con đường khó

Làn sóng chuyển đổi xanh đang định hình lại ngành giao thông toàn cầu. Nếu cách đây vài năm, xe điện vẫn được xem là một phân khúc nhiều tiềm năng nhưng chưa đủ sức tạo ra thay đổi lớn, thì hiện nay bức tranh đã khác. Theo Báo cáo Triển vọng xe điện toàn cầu 2026 của Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA), xe điện và xe hybrid sạc điện hiện chiếm khoảng một phần tư tổng doanh số ô tô mới trên thế giới. Nói cách khác, cứ 4 chiếc xe bán ra thì có 1 chiếc sử dụng công nghệ điện hóa.

Nhiều quốc gia bước vào cuộc đua xe điện với tốc độ thần tốc và Việt Nam cũng không đứng ngoài xu thế đó. Theo dự báo của công ty nghiên cứu thị trường Mordor Intelligence, quy mô thị trường xe điện Việt Nam có thể tăng lên 6,69 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm khoảng 18%. Đây là một trong những mức tăng trưởng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á, phản ánh xu hướng chuyển dịch sang phương tiện xanh tại Việt Nam.

Bộ Xây dựng đã đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có 30% người dân sử dụng ô tô điện và 22% xe máy điện trong tổng số xe sử dụng. Trong khi đó, Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) dự đoán Việt Nam sẽ có khoảng 1 triệu xe điện lưu thông vào năm 2028 và con số này có thể chạm mốc 3,5 triệu vào năm 2040.

Với tốc độ tăng trưởng hơn 18% mỗi năm, cùng mục tiêu đạt 6,7 tỷ USD vào 2030, Việt Nam đang nổi lên như một trong những điểm đến chiến lược tại Đông Nam Á cho các nhà đầu tư vào lĩnh vực giao thông xanh. Nhưng để xây dựng một sản phẩm “Make in Vietnam” thật sự đủ sức cạnh tranh quốc tế đòi hỏi phải dám nghĩ, dám đi con đường khó.

Trước hết, thị trường xe điện Việt Nam đang ở giai đoạn “non trẻ”, nghĩa là còn rất nhiều dư địa để phát triển. Vấn đề ở đây là nước nào càng thu hút được nhiều đầu tư ở giai đoạn đầu này thì nước đó càng tiến dần lên vị trí dẫn đầu trong những năm tới trong chuỗi cung ứng xe điện. Chính phủ đã cam kết ưu tiên mọi nguồn lực cho lĩnh vực này, từ chính sách thuế, hạ tầng sạc, đến các chương trình nghiên cứu - phát triển công nghệ pin và motor điện trong nước.

Tuy nhiên, để xe điện thực sự trở thành xu thế chủ đạo, cần xác định chiến lược xe điện không chỉ là chính sách về giao thông hay môi trường, mà là chính sách công nghiệp có tầm chiến lược quốc gia. Nó buộc doanh nghiệp phải nâng cấp công nghệ, nhà nước phải hoàn thiện cơ sở hạ tầng và xã hội phải thay đổi thói quen tiêu dùng. Khi 3 yếu tố ấy cùng vận hành, ngành công nghiệp ô tô điện Việt Nam sẽ không còn đi sau, mà có cơ hội đi song song với thế giới.

Tiếp đó là sự tham gia của các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là nhóm công nghiệp hỗ trợ. Xe điện đòi hỏi hàng nghìn chi tiết, từ vỏ, nhựa, linh kiện điện tử đến dây dẫn và cảm biến. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp Việt trong lĩnh vực nhựa kỹ thuật, cơ khí chính xác, điện tử có thể chuyển hướng sang cung cấp linh kiện cho ngành mới. Nếu được hỗ trợ đúng, các doanh nghiệp vừa và nhỏ có thể trở thành tầng cung ứng cấp 2, cấp 3 trong chuỗi giá trị xe điện khu vực, thay vì chỉ làm gia công đơn giản.

Xe điện không chỉ là sản phẩm mới, mà là biểu tượng của một chiến lược dài hơi - chiến lược mà ở đó, Việt Nam không đi theo lối mòn của quá khứ, mà tự tin bước vào tương lai với tư cách một quốc gia công nghiệp hiện đại, làm chủ công nghệ sạch và bền vững. Bài toán cốt lõi vẫn là nâng cao năng lực nội tại, từ công nghiệp hỗ trợ, công nghệ, nhân lực đến khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Với Việt Nam, cơ hội xe điện không đến 2 lần. Nếu nắm bắt đúng, ngành ô tô điện có thể trở thành trụ cột công nghiệp mới, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, vừa mở ra con đường phát triển xanh cho cả nền kinh tế quốc gia.