Bài tập dưỡng sinh hơn 800 năm tuổi, giúp lưu thông khí huyết, hỗ trợ thận và giảm mệt mỏi

Trong nhiều phương pháp dưỡng sinh cổ truyền phương Đông, các bài tập tác động lên bàn chân và gót chân luôn được xem trọng. Theo quan niệm Đông y, bàn chân là nơi hội tụ của nhiều đường kinh quan trọng liên quan tới thận, gan, tỳ và bàng quang. Vì vậy, việc vận động vùng này thường xuyên được cho là có tác dụng thúc đẩy khí huyết lưu thông và hỗ trợ duy trì sức khỏe toàn thân. Một trong những bài tập nổi tiếng là nhún gót chân trong Bát Đoạn Cẩm – bài dưỡng sinh có lịch sử hơn 800 năm.

1. Nhún gót chân - Bài tập xuất hiện từ thời cổ đại

Theo các tài liệu cổ, việc nâng gót chân để dưỡng sinh đã xuất hiện từ rất sớm. Sách "Dẫn thư" thời Tây Hán từng nhắc tới động tác "nhấc gót chân" nhằm giúp cơ thể lưu thông khí huyết. Trong Bát Đoạn Cẩm, động tác cuối cùng thường được gọi là "Bảy nhịp nhún gót chữa bách bệnh". Người tập sẽ nâng gót chân lên rồi nhẹ nhàng nhún xuống nhiều lần để tạo rung động nhẹ cho toàn thân.

Theo quan điểm dưỡng sinh cổ truyền, rung động này giúp kích thích kinh lạc, hỗ trợ lưu thông khí huyết và giúp cơ thể thư giãn hơn. Ngày nay, Bát Đoạn Cẩm vẫn được nhiều người trung niên và cao tuổi lựa chọn như một hình thức vận động nhẹ nhàng để duy trì sức khỏe.

2. Đông y nhìn nhận thế nào về động tác nhún gót chân?

Theo y học cổ truyền, vùng gót chân và lòng bàn chân liên quan mật thiết tới kinh thận và kinh bàng quang. Khi thực hiện động tác nhón gót hoặc nhún gót chân, phần cơ cẳng chân và cổ chân được vận động liên tục. Điều này được cho là giúp thúc đẩy khí huyết lưu thông từ chân lên toàn thân.

Đông y cho rằng những người có "thận khí hư" thường dễ gặp các biểu hiện như: Lạnh chân, đau mỏi lưng, mệt mỏi, chân yếu, giảm sức bền… Việc vận động vùng gót chân đều đặn có thể giúp làm ấm chi dưới, hỗ trợ tuần hoàn và cải thiện phần nào cảm giác đau mỏi. Ngoài ra, kinh bàng quang chạy dọc vùng lưng và chân. Vì vậy, bài tập tác động lên gót chân cũng được xem là có lợi cho vùng thắt lưng và phần thân dưới.

Tư thế chuẩn bị nhún gót chân.

Nâng gót chân.

Nhún nhẹ 7 lần trước khi hạ gót.

Cách thực hiện động tác nhún gót chân trong Bát Đoạn Cẩm.

2.1 Hỗ trợ lưu thông khí huyết và giảm cảm giác mệt mỏi

Trong dưỡng sinh cổ truyền, khí huyết lưu thông tốt là yếu tố quan trọng giúp cơ thể khỏe mạnh. Những người ít vận động, ngồi lâu hoặc lớn tuổi thường dễ gặp tình trạng khí huyết lưu thông kém với các biểu hiện như: Tê chân, chân nặng, cứng khớp, mệt mỏi, lạnh tay chân… Động tác nhún gót chân nhẹ nhàng giúp phần chi dưới được vận động liên tục, từ đó hỗ trợ lưu thông máu và thư giãn cơ bắp.

Nhiều người sau khi tập cảm thấy cơ thể nhẹ hơn, chân bớt nặng và tinh thần thư giãn hơn.

2.2 Nhún gót chân giúp "dẫn dương khí đi xuống"

Theo Đông y, một số người thường có biểu hiện "dương khí bốc lên" như: Mất ngủ, căng thẳng, đau đầu, dễ nóng trong, hoa mắt chóng mặt… Động tác nhún gót chân được cho là giúp điều hòa trạng thái này bằng cách hỗ trợ khí huyết lưu thông xuống phần thân dưới.

Dù đây là khái niệm của y học cổ truyền và chưa thể lý giải hoàn toàn bằng y học hiện đại, nhưng việc vận động nhẹ nhàng kết hợp hít thở đều có thể giúp cơ thể thư giãn và giảm căng thẳng.

2.3 Có thể ngăn ngừa đột quỵ

Theo quan điểm của y học cổ truyền, đột quỵ thuộc phạm vi chứng "trúng phong", thường liên quan đến tình trạng mất cân bằng âm dương, khí huyết rối loạn, đàm thấp và huyết ứ. Một số thể bệnh được cho là có liên quan đến hiện tượng can dương bốc lên quá mức hoặc phong dương nội động, với các biểu hiện như đau đầu, chóng mặt, mặt đỏ, dễ cáu gắt hoặc tăng huyết áp.

Trong dưỡng sinh cổ truyền, các bài tập tác động lên vùng gót chân được cho là có tác dụng hỗ trợ điều hòa khí huyết và duy trì sự cân bằng âm dương trong cơ thể. Khi thực hiện các động tác nhón hoặc nhún gót chân, kinh Bàng quang và kinh Thận được kích thích, từ đó góp phần thúc đẩy khí huyết lưu thông và giúp cơ thể thư giãn hơn.

Tuy nhiên, đây là quan điểm của y học cổ truyền. Hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy các bài tập nhón gót có thể phòng ngừa hoặc điều trị đột quỵ. Người có tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc các yếu tố nguy cơ đột quỵ vẫn cần kiểm soát tốt bệnh nền, duy trì lối sống lành mạnh và thăm khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

2.4 Hỗ trợ người trung niên và cao tuổi vận động tốt hơn

Người lớn tuổi thường gặp tình trạng giảm sức mạnh cơ bắp, đau mỏi chân và giảm khả năng giữ thăng bằng. Các bài tập dưỡng sinh như nhún gót chân có ưu điểm: Không cần dụng cụ, không đòi hỏi vận động mạnh, có thể tập trong nhà, phù hợp với nhiều thể trạng. Việc vận động nhẹ nhàng vùng cổ chân và cẳng chân còn giúp duy trì sự linh hoạt của phần thân dưới, hỗ trợ người cao tuổi đi lại ổn định hơn.

2.5 Khử ẩm (hỗ trợ vận hóa, giảm cảm giác nặng nề)

Trong y học cổ truyền, "thấp" hay còn gọi là ẩm thấp được xem là một yếu tố dễ gây cảm giác nặng người, mệt mỏi, chân tay uể oải hoặc đầy bụng. Đông y cho rằng chức năng tỳ vị suy giảm có thể ảnh hưởng tới quá trình vận hóa và lưu thông dịch trong cơ thể.

Động tác nhún gót chân trong bài Bát Đoạn Cẩm được cho là giúp kích thích dương khí của tỳ vị, hỗ trợ lưu thông khí huyết và thúc đẩy sự vận chuyển dịch thể. Ngoài ra, bài tập còn có tác dụng vận động nhẹ toàn thân, giúp cơ thể linh hoạt hơn và giảm cảm giác trì trệ do ít vận động.

3. Cách thực hiện động tác nhún gót chân trong Bát Đoạn Cẩm

Chuẩn bị:

Đứng thẳng, hai chân khép nhẹ;
Hai tay buông tự nhiên dọc theo thân;
Mắt nhìn thẳng về phía trước, cơ thể thả lỏng.

Tiếp theo:

Từ từ nâng cả hai gót chân lên, giữ trong vài giây;
Khi đang nâng gót, thực hiện động tác nhún nhẹ khoảng 7 lần (không chạm đất)
Sau đó hạ gót chân xuống nhẹ nhàng.
Có thể lặp lại động tác khoảng 7 lần tùy theo thể trạng.

Khi tập cần giữ nhịp thở đều, tránh dùng lực quá mạnh hoặc nhún mạnh xuống sàn để hạn chế áp lực lên cổ chân và gót chân.

4. Những lưu ý quan trọng khi tập nhún gót chân

- Nhún gót chân dù là bài tập nhẹ nhàng, người tập không tập quá sức, không nhún mạnh gây đau gót chân, không tập ngay sau khi ăn no; nên mang giày chống trơn trượt nếu tập lâu.

- Người lớn tuổi hoặc người giữ thăng bằng kém nên tập gần tường hoặc có điểm tựa để tránh té ngã.

- Những người bị loãng xương nặng, đau khớp cổ chân hoặc có bệnh lý tim mạch nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi tập thường xuyên.

Ngoài giá trị dưỡng sinh trong Đông y, động tác nhún gót ngày nay cũng được y học hiện đại đánh giá là một hình thức vận động nhẹ có lợi cho tuần hoàn máu và sức khỏe cơ xương khớp.