Bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên mạng: Hướng tới môi trường số lành mạnh, nhân văn

Cán bộ Công an xã Trị An làm việc và xử phạt đối tượng đưa thông tin sai sự thật lên mạng xã hội. Ảnh: Tố Tâm

Không chỉ là những khuyến nghị, bộ quy tắc này được kỳ vọng sẽ định hình hành vi, góp phần xây dựng không gian mạng văn minh, an toàn và giàu tính nhân văn.

Khung định hướng hành vi trên môi trường số

Không gian mạng giờ đây không còn là “thế giới ảo” đơn thuần mà nó đã trở thành một phần đời sống, nơi con người giao tiếp, làm việc, kinh doanh và cả thể hiện quan điểm cá nhân. Nhưng đi cùng với sự tiện lợi ấy, không ít biểu hiện lệch chuẩn cũng nảy sinh, trong đó có “vấn nạn” tin giả, thông tin sai lệch, những lời lẽ công kích, thiếu chuẩn mực…

Việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số theo Quyết định số 423/QĐ-BVHTTDL, ngày 5-3-2026 được xem là bước đi kịp thời. Đây được xem là “kim chỉ nam” để mỗi người biết mình nên làm gì, không nên làm gì khi tham gia môi trường số.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lê Thị Ngọc Loan cho biết: Điểm đáng chú ý của Bộ quy tắc là phạm vi áp dụng rất rộng. Bộ quy tắc áp dụng cho 5 nhóm đối tượng tham gia môi trường số gồm: cá nhân; tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội và nền tảng số; nhà cung cấp dịch vụ internet; cơ quan báo chí, truyền thông, quảng cáo, nghệ thuật; cùng các cơ quan, tổ chức khác. “Việc mở rộng phạm vi áp dụng cho thấy cách tiếp cận đầy đủ hơn, bởi văn hóa trên môi trường số không chỉ do người dùng tạo nên mà là kết quả từ sự tham gia, tương tác của tất cả chủ thể liên quan” - bà Loan chia sẻ.

Theo bà Loan, điểm cốt lõi của Bộ quy tắc không phải là áp đặt hay siết chặt quản lý mà là định hướng để nâng cao ý thức tự giác. “Bộ quy tắc không chỉ giúp điều chỉnh hành vi, bảo vệ người dùng mà còn tạo tác động xã hội tích cực, góp phần hình thành văn hóa số Việt Nam, củng cố niềm tin xã hội và hỗ trợ tiến trình chuyển đổi số quốc gia”- bà Loan nói.

Luật sư Ngô Văn Định, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai phân tích, Bộ quy tắc đưa ra những nguyên tắc rất rõ ràng: tuân thủ pháp luật, tôn trọng người khác, ứng xử văn minh, chịu trách nhiệm với nội dung đăng tải. Nghe thì có vẻ quen thuộc nhưng trong môi trường mạng, nơi thông tin lan truyền nhanh và đôi khi thiếu kiểm soát, những nguyên tắc này lại càng cần được nhấn mạnh.

Đối với người dùng, quy tắc khuyến khích sử dụng danh tính thật, cẩn trọng khi chia sẻ thông tin, không tiếp tay cho tin giả. Một chi tiết đáng chú ý là khi phát hiện thông tin sai sự thật, người dùng nên chủ động thông báo cho nền tảng hoặc cơ quan chức năng. Nói cách khác, mỗi người không chỉ là người “tiêu thụ” thông tin mà còn có trách nhiệm góp phần làm sạch môi trường mạng.

Ngoài ra, Bộ quy tắc cũng đặt ra yêu cầu cao hơn dành cho những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Họ cần sử dụng tiếng nói của mình một cách có trách nhiệm, minh bạch khi quảng cáo và quan trọng nhất là không lợi dụng niềm tin của công chúng để trục lợi. Các nền tảng số và doanh nghiệp công nghệ không thể đứng ngoài cuộc. Việc ứng dụng công nghệ để phát hiện, ngăn chặn tin giả, bảo vệ người dùng, nhất là trẻ em, được xem là trách nhiệm bắt buộc chứ không chỉ là lựa chọn. “Bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số giống như một hàng rào với các chuẩn mực rõ ràng, giúp người dùng mạng sẽ tự điều chỉnh hành vi của mình” - luật sư Định bày tỏ.

Ðể Bộ quy tắc đi vào đời sống

Dù được đánh giá cao về tính định hướng nhưng để Bộ quy tắc thực sự đi vào cuộc sống, vẫn cần nhiều giải pháp đồng bộ. Thực tế, một bộ phận người dùng vẫn coi mạng xã hội là không gian “ảo”, có thể phát ngôn tùy tiện, thiếu trách nhiệm, dẫn đến nhiều hệ lụy. Do đó, công tác tuyên truyền, phổ biến cần được triển khai mạnh mẽ, đa dạng hình thức, phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là giới trẻ - nhóm sử dụng internet thường xuyên.

Bày tỏ sự đồng tình, ông Nguyễn Thanh Phú (ở phường Biên Hòa) cho rằng: Việc ban hành Bộ quy tắc là cần thiết trong bối cảnh hiện nay, bởi nếu mỗi người ý thức hơn trong phát ngôn, chia sẻ thông tin, môi trường mạng sẽ bớt tiêu cực và trở nên văn minh hơn.

Cùng quan điểm, bà Nguyễn Thị Bích Huyền (ở xã Gia Kiệm) cho hay: Việc khuyến khích sử dụng danh tính thật và chịu trách nhiệm với nội dung đăng tải sẽ góp phần hạn chế tình trạng nói xấu, bịa đặt trên mạng, đồng thời tạo môi trường giao tiếp lành mạnh hơn.

Trong khi đó, anh Trần Thanh Duy (sinh viên Trường đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh) nhấn mạnh vai trò của giáo dục văn hóa số. Theo anh Duy, việc trang bị kỹ năng ứng xử trên mạng cho học sinh, sinh viên ngay từ sớm là yếu tố quan trọng giúp hình thành thói quen sử dụng mạng xã hội tích cực.

Xuất phát từ thực tiễn, nhiều ý kiến cho rằng để Bộ quy tắc phát huy hiệu quả, cần đẩy mạnh truyền thông theo hướng sáng tạo, tận dụng chính các nền tảng số để lan tỏa thông điệp tích cực. Bên cạnh đó, giáo dục văn hóa số cần được chú trọng trong nhà trường và gia đình. Một yếu tố quan trọng khác là vai trò nêu gương của cơ quan truyền thông, người nổi tiếng và những người có ảnh hưởng trên mạng xã hội. Khi các chủ thể này sử dụng ngôn ngữ chuẩn mực, chia sẻ thông tin có trách nhiệm, sẽ góp phần định hình chuẩn mực ứng xử chung cho cộng đồng.

Có thể thấy, Bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số mang ý nghĩa như một “la bàn” định hướng hành vi trong thời đại số. Tuy nhiên, giá trị của Bộ quy tắc chỉ được khẳng định khi các chuẩn mực được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Khi mỗi cá nhân, tổ chức cùng nâng cao ý thức, hành động có trách nhiệm, không gian mạng sẽ trở thành môi trường kết nối tri thức, lan tỏa giá trị tốt đẹp, góp phần xây dựng xã hội văn minh, nhân văn và phát triển bền vững.

Kim Liễu