Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý an toàn của hệ thống tiền tệ

Ngày 17/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Trước đó, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội đã thảo luận dự thảo luật này ở tổ và hội trường.

Có cơ chế giám sát trong kiểm tra nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền

Báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu tại phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, việc bãi bỏ quy định về chức năng kiểm tra của Bộ Tài chính tại Luật Ngân hàng Nhà nước không ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng kiểm tra chuyên ngành của bộ này. Thống đốc khẳng định pháp luật hiện hành đã có các cơ chế giám sát khác thay thế như Kiểm toán nhà nước, Thanh tra Chính phủ, kiểm toán nội bộ, kiểm soát nội bộ của Ngân hàng Nhà nước.

Đối với các quy định về phòng, chống rửa tiền, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, lần sửa đổi này được thiết kế theo hướng cho phép các đối tượng báo cáo khai thác các dữ liệu chuyên ngành, không yêu cầu khách hàng cung cấp thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu, các biện pháp thực hiện được quy định tương ứng với mức độ rủi ro rửa tiền, cơ bản không tạo thêm trách nhiệm vượt quá khả năng thực hiện của đối tượng báo cáo.

Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành các phương án chỉnh lý dự thảo luật theo đề xuất của Chính phủ. Tuy nhiên, về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị quy định rõ trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước khi xem xét, quyết định việc áp dụng một hoặc một số tỷ lệ bảo đảm an toàn khác so với mức quy định để thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn báo cáo tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu.

Cùng với đó, theo cơ quan thẩm tra, cần làm rõ các trường hợp, đối tượng, điều kiện, tiêu chí, phạm vi, thời hạn áp dụng, trình tự, thủ tục, lộ trình bảo đảm tuân thủ mức quy định, thủ tục công khai và chế độ báo cáo, cơ chế kiểm soát rủi ro, kiểm tra, giám sát, chế tài khi không thực hiện đúng lộ trình để bảo đảm tuân thủ mức quy định.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ cơ chế kiểm soát độc lập thay thế, bảo đảm không tạo khoảng trống trong kiểm tra việc thực hiện nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai trình bày báo cáo thẩm tra.

Về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống rửa tiền, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị có quy định chi tiết và hướng dẫn việc thực hiện các nội dung được sửa đổi, bổ sung, đặc biệt là các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm của cơ quan thực hiện chức năng phòng, chống rửa tiền. Cùng với đó, cần rà soát quy định về trách nhiệm của Thanh tra Chính phủ, các bộ, ngành trong thanh tra hoạt động phòng, chống rửa tiền; thể hiện rõ cơ quan nào có trách nhiệm thanh tra hoạt động phòng, chống rửa tiền đối với đối tượng báo cáo thuộc lĩnh vực tài sản mã hóa, không để xảy ra khoảng trống hoặc chồng chéo trách nhiệm giữa các cơ quan.

Phát triển thị trường vốn trung và dài hạn

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc hoàn thiện và ban hành dự thảo luật này sẽ tạo cơ sở pháp lý vững chắc để triển khai ngay các giải pháp tăng trưởng; đề nghị phải khẩn trương hoàn thiện hệ thống pháp luật có liên quan, nhất là Luật Chứng khoán và pháp luật về trái phiếu doanh nghiệp nhằm phát triển thị trường vốn trung và dài hạn, giảm áp lực quá lớn lên nguồn vốn tín dụng ngân hàng.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý nhiều vấn đề quan trọng liên quan trực tiếp đến sự an toàn của hệ thống tiền tệ.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý nhiều vấn đề quan trọng liên quan trực tiếp đến sự an toàn của hệ thống tiền tệ. Cụ thể, đối với quy định cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ đảm bảo an toàn khác so với mức quy định chung, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu phải xây dựng hướng dẫn chi tiết về tiêu chí xác định các trường hợp phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu đặt ra là phải giới hạn rõ phạm vi, điều kiện và thời hạn áp dụng, xác định lộ trình cụ thể để đưa các tỷ lệ an toàn về lại ngưỡng quy định, tránh bị lạm dụng, quan trọng hơn cả là phải thiết lập được cơ chế giám sát và kiểm soát rủi ro hiệu quả.

Về việc luật hóa các chuẩn mực quốc tế liên quan đến chủ sở hữu hưởng lợi và việc xác định, báo cáo giao dịch đáng ngờ trong phòng, chống rửa tiền, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phải đi kèm các hướng dẫn cụ thể, định lượng về tiêu chí, cách thức thu thập và sử dụng dữ liệu. Chủ tịch Quốc hội cho rằng, điều này nhằm giúp các đối tượng báo cáo có thể thực hiện được ngay, tránh vướng mắc do hiểu không thống nhất hoặc tạo ra gánh nặng tuân thủ quá cao cho doanh nghiệp và tổ chức tín dụng; việc rà soát trách nhiệm của các bộ, ngành, cơ quan và đối tượng báo cáo cũng phải đảm bảo đúng thẩm quyền, rõ trách nhiệm và có tính khả thi cao.

Ngăn chặn nguy cơ biến ngân hàng thành "giấy chứng nhận an toàn" cho trái phiếu

Về việc bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp đối với các ngân hàng thương mại, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu phải quy định cực kỳ rõ ràng về quyền hạn, nghĩa vụ của các bên cũng như cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích.

Chủ tịch Quốc hội cảnh báo: "Quan trọng hơn hết là phải tuân thủ các nguyên tắc quản trị rủi ro, không biến hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của ngân hàng thương mại thành giấy chứng nhận an toàn cho trái phiếu doanh nghiệp".

Các đại biểu dự phiên họp.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu thể hiện sự đồng tình với báo cáo thẩm tra của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính khi đã chỉ ra các rủi ro và nguy cơ xung đột lợi ích có thể phát sinh trong quá trình ngân hàng thương mại thực hiện nghiệp vụ đại lý.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cũng góp ý với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định kết quả tài chính của Ngân hàng Nhà nước sau khi trích lập các quỹ và bù đắp chênh lệch chi lớn hơn thu của năm trước sẽ nộp vào ngân sách nhà nước. Đồng chí đề nghị rà soát kỹ lưỡng và theo sát quá trình sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước (dự kiến hợp nhất với Luật Đầu tư) để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đồng thời cần có giải trình rõ ràng hơn nếu giữ nguyên quy định này trong dự thảo.

Giải trình làm rõ thêm các nội dung thảo luận, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết, khi chênh lệch thu chi có phần thừa thì nộp ngân sách, nhưng khi có chênh lệch thiếu thì bắt buộc phải có cơ chế xử lý.

Về việc áp dụng các tỷ lệ an toàn linh hoạt, Thống đốc Phạm Đức Ấn giải thích, dự thảo luật quy định căn cứ vào tính chất, mức độ rủi ro của từng đối tượng để xem xét quyết định áp dụng tỷ lệ an toàn khác với quy định hiện hành, Ngân hàng Nhà nước không nới lỏng quản lý mà luôn đi theo hướng an toàn nhất.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng và các đại biểu dự phiên họp.

Về bãi bỏ quy định kiểm tra hằng năm của Bộ Tài chính đối với nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý ngoại hối, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết, thực tiễn nhiều năm qua, Kiểm toán Nhà nước đều thực hiện kiểm toán hằng năm dựa trên các nội dung của Bộ Tài chính, dẫn đến sự trùng lặp không cần thiết về mặt thủ tục.

Thống đốc cho rằng việc bỏ quy định kiểm tra hằng năm của Bộ Tài chính nhằm giảm bớt sự chồng chéo, trong khi thẩm quyền kiểm tra đột xuất của Bộ Tài chính vẫn giữ nguyên, bản thân Ngân hàng Nhà nước cũng đã có cơ chế kiểm toán nội bộ và giám sát chặt chẽ các hoạt động này.

Đối với hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn làm rõ, dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng lần này chỉ bổ sung quyền được phép thực hiện chức năng này cho các ngân hàng thương mại (vì Luật quy định tổ chức tín dụng chỉ được làm những gì pháp luật cho phép), về cách thức thực hiện làm sao để minh bạch, tách bạch trách nhiệm sẽ do pháp luật về chứng khoán quy định chi tiết.

Về quy định phòng, chống rửa tiền và xác định chủ sở hữu hưởng lợi, Thống đốc chia sẻ đây là khâu cực kỳ phức tạp khi phải cân bằng giữa hệ thống pháp luật trong nước với các chuẩn mực quốc tế khắt khe từ OECD, FATF, APG. Các tổ chức quốc tế thường không đưa ra tiêu chí định lượng cứng vì lo ngại đối tượng vi phạm sẽ lách luật.

Khi đàm phán về khái niệm "chủ sở hữu hưởng lợi", OECD đề xuất bao hàm cả các "thỏa thuận pháp lý", nhưng phía Việt Nam đã đấu tranh giữ nguyên bản chất chủ sở hữu hưởng lợi phải là "cá nhân". Cơ quan soạn thảo đang nỗ lực tối đa để thể hiện thuật ngữ vừa chuẩn hóa theo luật pháp Việt Nam, vừa đáp ứng các khuyến nghị quốc tế để thuận lợi cho công tác đánh giá đa phương.