Sửa Luật Thủ đô: Tạo không gian để Hà Nội tự quyết, tự làm, tự chịu trách nhiệm

Chính phủ vừa trình Quốc hội Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) với nhiều cơ chế, chính sách đặc thù nhằm trao quyền mạnh hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội, mở rộng phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình, tạo không gian thể chế đủ rộng để Thủ đô phát huy vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng của vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Dự thảo Luật được kỳ vọng không chỉ tháo gỡ những điểm nghẽn trong quản lý và phát triển đô thị mà còn tạo nền tảng pháp lý để Hà Nội thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới, tiên phong trong quản trị đô thị hiện đại, chuyển đổi số, phát triển khoa học - công nghệ và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

Hà Nội cần có cơ chế pháp lý đủ mạnh

Chia sẻ tại tọa đàm "Luật Thủ đô (sửa đổi): Động lực thể chế cho Hà Nội bứt phá" chiều 27/3, ông Nguyễn Quốc Hoàn - Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp, cho biết trong Dự thảo Luật Thủ đô có rất nhiều mục tiêu, mang tính đổi mới.

Trước hết là hoàn thiện những thiết chế, thể chế đặc thù, vượt trội cho Thủ đô để bảo đảm có một cơ chế ổn định lâu dài và để đáp ứng được mục tiêu là ổn định phục vụ cho mục tiêu 100 năm cùng với phù hợp vị trí hạt nhân là đô thị đặc biệt, trung tâm chính trị hành chính của cả nước.

Mục tiêu thứ hai là xác lập vai trò thiết kế chính sách cho Hà Nội, đổi mới tư duy từ việc Thủ đô không chỉ thực thi chính sách mà là chuyển giao quyền chủ động cho việc thiết kế chính sách ở tầm cao để giúp Hà Nội có đủ các cơ chế chính sách, cơ sở pháp lý và công cụ pháp lý để dẫn dắt, lan tỏa sự phát triển cho vùng Thủ đô cũng như cả nước.

Thứ ba, thực hiện chủ trương phân quyền triệt để, toàn diện, gắn với trách nhiệm giải trình của Hà Nội theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm".

Ông Nguyễn Quốc Hoàn - Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp.

Giải thích lý do sửa đổi Luật Thủ đô chỉ sau hơn 1 năm kể từ khi có hiệu lực (trước đó, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật Thủ đô vào ngày 28/6/2024, có hiệu lực từ 1/1/2025), ông Hoàn cho biết vừa qua Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, do đó cần nhanh chóng sửa đổi đạo luật này để kịp thời thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng cho sự phát triển của Hà Nội.

Mặt khác, thực tiễn cho thấy Hà Nội có một số điểm nghẽn rất quan trọng cần phải khắc phục kịp thời trong bối cảnh thay đổi rất nhanh, do đó cần thiết phải có cơ chế pháp lý đủ mạnh để Hà Nội chủ động tháo gỡ các điểm nghẽn.

Đặc biệt, về mặt pháp lý, nhiều cơ chế chính sách được quy định trong Luật Thủ đô năm 2024 cũng đã được đưa vào các luật hiện hành, nhiều cơ chế chính sách đặc thù của Thủ đô theo Luật 2024 đã trở thành những cơ chế chính sách được áp dụng chung trong phạm vi cả nước.

Vì vậy Hà Nội cũng cần những cơ chế đặc thù để bảo đảm cơ sở pháp lý để thực thi, thực hiện những nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới.

Đột phá từ phân cấp, phân quyền

Làm rõ vấn đề phân cấp, phân quyền cho Hà Nội trong dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), bà Nguyễn Phương Thủy - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh đây là một bước đột phá rất đáng chú ý trong dự thảo Luật lần này, trong đó tập trung vào những lĩnh vực rất then chốt liên quan đến quản trị đô thị. Cụ thể, Hà Nội được trao quyền chủ động trong bốn lĩnh vực quan trọng.

Thứ nhất là về tổ chức bộ máy và nhân sự. Thành phố có thể quyết định linh hoạt hơn về tổ chức các cơ quan thuộc chính quyền cấp thành phố cũng như các cơ sở; được quyền quy định, điều chỉnh các nội dung liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan; được linh hoạt hơn trong việc xác định biên chế, trong việc xác định vị trí việc làm cũng như có các cơ chế cán bộ phù hợp. Chính những điều này sẽ tạo điều kiện để Hà Nội có thể phát triển được đội ngũ công chức đủ năng lực, đủ động lực để làm việc.

Thứ hai là về thể chế và chính sách. Hà Nội không chỉ thực hiện theo các quy định chung của pháp luật mà còn được giao quyền để có thể ban hành các quy định, thậm chí khác hoặc chưa được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật của các cơ quan nhà nước cấp trên. Có thể tiến hành thí điểm một số cơ chế chính sách khác quy định của luật. Đây là một bước thay đổi rất lớn về mặt tư duy và tạo không gian đổi mới, sáng tạo để Hà Nội có thể phát triển một cách bứt phá.

Thứ ba là về quy hoạch và quản lý không gian đô thị. Trong dự thảo Luật, cho phép Hà Nội được xây dựng, quyết định và điều chỉnh các quy hoạch. Trong dự thảo Luật cũng có các quy định liên quan đến việc quản lý không gian ngầm, không gian tầm thấp, không gian trên cao. Đây sẽ là chìa khóa để xử lý các vấn đề nóng của đô thị hiện nay như giao thông hay quá tải về hạ tầng hoặc giãn dân đô thị.

Bà Nguyễn Phương Thủy - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội.

Thứ tư là về tài chính và đầu tư. Dự thảo Luật đưa ra các cơ chế để Hà Nội được phép giữ lại một phần của phần tăng thu, chủ động quyết định các dự án lớn. Điều này sẽ giúp Hà Nội rút ngắn đáng kể các quy trình cũng như không bị phụ thuộc quá nhiều vào các tầng lớp trung gian ở cấp trên. Và sẽ giúp cho việc tăng tốc phát triển cũng như sử dụng nguồn lực một cách có hiệu quả.

"Dự thảo Luật sửa đổi lần này đẩy mạnh phân quyền kèm theo là các quy định liên quan đến trách nhiệm. Nhờ vậy, các quyết định mà Thành phố đưa ra sẽ gần dân hơn, sát dân hơn, đáp ứng kịp thời các nhu cầu phát triển của Thủ đô", bà Thủy nhấn mạnh đồng thời cho biết cùng với các quy định về phân quyền, dự thảo Luật cũng đã có các quy định liên quan đến việc kiểm soát quyền lực và các quy định liên quan đến công khai, minh bạch quy trình thủ tục cũng như trách nhiệm giải trình của các cơ quan thực thi chính sách.

Lê Mạnh Quốc