Cụ thể ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế để bảo đảm tính minh bạch

Chủ động, linh hoạt nhưng phải có cơ chế kiểm soát chặt chẽ

Thảo luận tại tổ, các ĐBQH tán thành với việc rà soát để đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, nhằm thể chế hóa các mục tiêu, nhiệm vụ đã đề ra trong các văn kiện, nghị quyết của Đảng về đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, phát triển kinh tế tư nhân, thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số” gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Toàn cảnh thảo luận tại Tổ 3. Ảnh: Phạm Thắng

Đồng thời, tiếp tục có chính sách phù hợp hỗ trợ hộ kinh doanh, các doanh nghiệp có quy mô nhỏ vượt qua khó khăn, bảo đảm tính công bằng, đồng bộ trong thực thi các chính sách về thuế, góp phần định hướng tiêu dùng, khuyến khích sử dụng phương tiện giao thông thân thiện với môi trường, giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch, giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới việc thực hiện hiệu quả các mục tiêu chuyển đổi xanh, bền vững.

Về định hướng sửa đổi chung, lần điều chỉnh này tập trung vào hai nội dung lớn là điều chỉnh các ngưỡng thuế nhằm hỗ trợ hộ và cá nhân kinh doanh. Qua đó, tạo điều kiện cho khu vực kinh tế nhỏ phát triển, đồng thời tiếp tục duy trì các chính sách ưu đãi thuế để thúc đẩy chuyển đổi xanh, đặc biệt đối với ô tô điện chạy bằng pin. Dự thảo cũng thể hiện xu hướng chuyển từ các quy định cứng trong luật sang giao Chính phủ quy định linh hoạt một số nội dung có tính biến động. Các ĐBQH nhận định, đây là hướng tiếp cận cần thiết, tuy nhiên cần được thiết kế chặt chẽ nhằm bảo đảm tính minh bạch, ổn định và khả năng dự báo của chính sách.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Liên quan đến ngưỡng doanh thu đối với hộ, cá nhân kinh doanh, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) nêu rõ, hiện nay mức 500 triệu đồng/năm đang được sử dụng làm căn cứ xác định đối tượng không phải nộp thuế thu nhập cá nhân và không thuộc diện chịu thuế giá trị gia tăng. Trong khi đó, quá trình thảo luận đã đưa ra nhiều phương án khác nhau như 1 tỷ đồng, 2 tỷ đồng hoặc cao hơn.

Theo đại biểu, vấn đề không chỉ nằm ở việc lựa chọn con số cụ thể mà quan trọng hơn là cách thiết kế chính sách. Việc điều chỉnh không nên mang tính nhỏ lẻ mà cần có bước thay đổi đủ lớn và ổn định trong trung hạn, thể hiện rõ tính hỗ trợ và văn của chính sách. Đại biểu nhấn mạnh, hộ kinh doanh là lực lượng tạo ra nhiều việc làm, góp phần ổn định xã hội và là nền tảng của khu vực kinh tế tư nhân. Vì vậy, chính sách thuế cần nhìn nhận đúng vai trò này không chỉ dưới góc độ quản lý thu mà còn là công cụ hỗ trợ phát triển.

Các ĐBQH tham gia thảo luận tại Tổ 3. Ảnh: Phạm Thắng

Đối với việc giao Chính phủ quy định ngưỡng, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đồng tình với chủ trương tăng tính linh hoạt trong điều hành chính sách thuế, song cho rằng nội dung này cần được thiết kế với khuôn khổ, tiêu chí và cơ chế kiểm soát rõ ràng ngay trong luật.

Cụ thể, luật cần quy định một khoảng ngưỡng doanh thu nhất định đối với hộ, cá nhân kinh doanh để làm cơ sở, trong phạm vi đó Chính phủ được quyền xác định mức cụ thể theo từng thời kỳ nhưng không vượt ra ngoài khung do Quốc hội quyết định. Đồng thời, việc điều chỉnh cần dựa trên các nguyên tắc và tiêu chí định lượng rõ ràng như gắn với chỉ số giá tiêu dùng, mức lạm phát, phù hợp với tốc độ tăng trưởng kinh tế và thu nhập bình quân đầu người, bảo đảm hỗ trợ các hộ kinh doanh nhỏ, yếu thế nhưng không làm giảm thu ngân sách một cách đột ngột gây mất cân đối.

Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất cần có cơ chế giám sát phù hợp nhằm bảo đảm vai trò của Quốc hội trong chính sách tài khóa, như yêu cầu Chính phủ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi ban hành trong trường hợp điều chỉnh trong khung; hoặc giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định mức cụ thể trong khung luật định, đồng thời Chính phủ phải báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất về việc điều chỉnh và tác động liên quan. Theo đại biểu, cách thiết kế này sẽ giúp đạt được sự cân bằng giữa tính linh hoạt trong điều hành và yêu cầu về minh bạch, ổn định. Qua đó, tránh tình trạng chuyển từ quy định cứng sang tùy nghi mà hướng tới mô hình linh hoạt trong khuôn khổ có kiểm soát.

ĐBQH Hoàng Quang Hàm (Tây Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

ĐBQH Hoàng Quang Hàm (Tây Ninh) cho biết, trong lần sửa đổi gần đây đối với Luật Thuế thu nhập cá nhân và Luật Thuế giá trị gia tăng, Quốc hội đã thảo luận rất kỹ lưỡng về mức ngưỡng miễn thuế, với nhiều phương án được cân nhắc từ thấp đến cao, trong đó mức 500 triệu đồng được thông qua dù nhiều ý kiến cho rằng chưa thực sự đáp ứng yêu cầu an sinh xã hội và bảo đảm sinh kế cho người thu nhập thấp. Tuy nhiên, trong lần sửa đổi này, Chính phủ chưa làm rõ định hướng điều chỉnh cụ thể mà chủ yếu viện dẫn bối cảnh kinh tế thế giới biến động để đề xuất trao thẩm quyền điều chỉnh cho Chính phủ, nhưng lại không nêu rõ sẽ điều chỉnh theo hướng tăng hay giảm, cũng như mức độ điều chỉnh ra sao.

Đại biểu cho rằng lập luận như vậy là chưa đủ thuyết phục, đặc biệt khi chưa giải trình rõ vì sao cần chuyển thẩm quyền từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội sang Chính phủ, trong khi cơ chế hiện hành vẫn bảo đảm tính linh hoạt và phù hợp với quy định của Hiến pháp. Đại biểu đồng tình về chủ trương cho phép Chính phủ điều chỉnh trong trường hợp cấp bách, song nhấn mạnh cần làm rõ thế nào là “cấp bách” và vì sao trong trường hợp này lại cần áp dụng cơ chế đó, thay vì tiếp tục thực hiện theo thẩm quyền của Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Các ĐBQH tỉnh Tây Ninh tham gia thảo luận tổ. Ảnh: Phạm Thắng

ĐBQH Hoàng Quang Hàm cho rằng, có thể tiếp cận theo hướng Quốc hội quyết định các vấn đề mang tính tổng thể của chính sách thuế, còn việc điều hành cụ thể có thể giao cho Chính phủ, tuy nhiên việc phân quyền này cần được giải trình rõ ràng, minh bạch để bảo đảm đúng tinh thần Hiến pháp và tránh tạo ra sự không rõ ràng về trách nhiệm.

Từ các phân tích trên, đại biểu đề nghị Chính phủ cần làm rõ hai vấn đề cốt lõi, gồm cơ sở và mức độ cấp bách của việc chuyển thẩm quyền điều chỉnh ngưỡng thuế sang Chính phủ, cũng như tác động cụ thể của chính sách đối với người nộp thuế và ngân sách nhà nước. Theo đại biểu, việc chưa đưa ra mức cụ thể, chưa đánh giá rõ tác động mà chỉ đề xuất cơ chế trao quyền sẽ gây khó khăn cho quá trình xem xét, quyết định của Quốc hội và làm giảm tính minh bạch của chính sách.

Tránh chồng lấn thẩm quyền giữa cơ quan lập pháp và hành pháp

Liên quan đến nội dung giao thẩm quyền quy định ngưỡng cho Chính phủ, ĐBQH Nguyễn Duy Tiến (Tây Ninh) bày tỏ sự đồng tình với quan điểm của ĐBQH Phan Thị Thùy Linh và ĐBQH Hoàng Quang Hàm về yêu cầu phải có cơ chế kiểm soát rõ ràng trong thiết kế chính sách. Đại biểu nhấn mạnh, theo quy định của Hiến pháp, thẩm quyền quyết định các loại thuế thuộc về Quốc hội, trong khi Kết luận số 18-KL/TW chỉ cho phép Chính phủ chủ động điều chỉnh các loại thuế, phí trong trường hợp cần thiết, chứ không trao toàn bộ thẩm quyền quyết định. Đây là hai căn cứ có tính nguyên tắc, không thể thay đổi, do đó việc thiết kế luật cần phải tuân thủ chặt chẽ.

ĐBQH Nguyễn Duy Tiến (Tây Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Từ thực tiễn đại biểu cho rằng, nếu luật có hiệu lực ngay mà không xác định được một con số cụ thể thay thế mức 500 triệu đồng hiện hành, thì sẽ phát sinh vướng mắc trong tổ chức thực hiện, bởi Chính phủ buộc phải công bố ngay mức mới tại thời điểm luật có hiệu lực. Trong khi đó, mục tiêu sửa đổi lần này là nhằm nâng ngưỡng doanh thu để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp, đặc biệt là các hộ kinh doanh nhỏ, chứ không phải để điều chỉnh theo hướng bất định hoặc thiếu cơ sở. Nếu không xác định rõ ràng, sẽ dẫn đến tình trạng cả người dân, cơ quan quản lý và ngay cả Quốc hội đều không có căn cứ cụ thể để đánh giá tác động chính sách.

Trên cơ sở đó, đại biểu Nguyễn Duy Tiến đề xuất cần thiết kế theo hướng dung hòa: vừa tạo điều kiện để Chính phủ chủ động, linh hoạt trong điều hành, vừa bảo đảm vai trò quyết định của Quốc hội. Cụ thể, trong luật cần quy định “một mức ngưỡng doanh thu cụ thể” để làm căn cứ áp dụng, qua đó bảo đảm tính minh bạch và giúp người dân, doanh nghiệp nhận diện rõ quyền lợi của mình. Đồng thời, trên cơ sở ngưỡng này, có thể cho phép Chính phủ điều chỉnh trong những trường hợp cần thiết, phù hợp với điều kiện thực tiễn và tiêu chí “cấp bách” như đã nêu trong Kết luận số 18-KL/TW, nhưng không nên trao toàn quyền mà thiếu cơ chế kiểm soát.

Theo đại biểu, cách tiếp cận này không chỉ bảo đảm trách nhiệm của Quốc hội trước cử tri, mà còn giúp chính sách thuế vừa có tính ổn định, minh bạch, vừa đủ linh hoạt để thích ứng với bối cảnh kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ.

ĐBQH Phạm Hùng Thái (Tây Ninh) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Góp ý về vấn đề này, ĐBQH Phạm Hùng Thái (Tây Ninh) bày tỏ đồng tình với tinh thần thực hiện Kết luận số 18-KL/TW về việc tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành chính sách. Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh rằng trong bối cảnh hiện nay, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quan trọng yêu cầu tăng cường kiểm soát quyền lực, trong đó có kiểm soát quyền lực trong công tác xây dựng pháp luật, việc thiết kế chính sách cần đặc biệt chú trọng đến tính minh bạch và rõ ràng.

Theo đại biểu, nếu trong quá trình xây dựng pháp luật có những quy định chưa cụ thể, thiếu rõ ràng về nội dung và thẩm quyền sẽ gây khó khăn cho việc kiểm soát, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ làm mờ ranh giới giữa các cơ quan thực hiện quyền lập pháp và hành pháp. Do đó, việc xác định thẩm quyền cần được đặt đúng theo quy định của Hiến pháp, bảo đảm Quốc hội giữ vai trò quyết định đối với các vấn đề cơ bản của chính sách thuế.

Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Thái phát biểu kết luận buổi thảo luận. Ảnh: Phạm Thắng

Đại biểu cũng dẫn lại thực tiễn trước đây khi Quốc hội từng cho phép Chính phủ được chủ động điều chỉnh một số nội dung thuộc luật hoặc nghị quyết trong trường hợp cần thiết để đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn, tuy nhiên cơ chế này chỉ mang tính thí điểm và có thời hạn cụ thể. Trong khi đó, nếu tiếp tục thiết kế thêm một cơ chế trao quyền tương tự mà không có giới hạn rõ ràng, thì có thể dẫn đến tình trạng chồng lấn thẩm quyền giữa Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ, làm suy giảm tính rạch ròi giữa lập pháp và hành pháp.

Từ đó, đại biểu cho rằng việc trao quyền cần đi kèm với các điều kiện, tiêu chí và cơ chế kiểm soát chặt chẽ, nhằm bảo đảm vừa đáp ứng yêu cầu linh hoạt trong điều hành, vừa giữ vững nguyên tắc kiểm soát quyền lực, bảo đảm tính minh bạch của hệ thống pháp luật, qua đó phù hợp với yêu cầu chung trong giai đoạn hiện nay.