Đã sáng tỏ quy mô Chính điện Kính Thiên, sẵn sàng cho việc phục dựng

Sáng 14-9, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội phối hợp với Viện Khảo cổ học (Viện Hàn lâm Khoa học Việt Nam) tổ chức Hội thảo khoa học “Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên năm 2026”. Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong đã đến khảo sát khu vực khảo cổ.

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong khảo sát khu vực khảo cổ. Ảnh: Hoàng Quyên.

Làm rõ quy mô Chính điện Kính Thiên

Thực hiện khuyến nghị của UNESCO/ICOMOS, Quyết định số 46 COM 7B.43 và Quyết định số 47 COM 7B.92 của Ủy ban Di sản Thế giới và chỉ đạo của UBND thành phố Hà Nội, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội đã phối hợp với Viện Khảo cổ học tiến hành khai quật khảo cổ lần thứ tư tại nền điện Kính Thiên, khu vực nhà Pháo binh - CT04, thuộc Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long, với tổng diện tích 910m². Trong đó, vị trí 1 có diện tích 840m² ở phía Đông nhà Pháo binh; vị trí 2 có diện tích 70m² ở phía Tây nhà Pháo binh.

Kết quả 4 đợt khai quật khảo cổ tại khu vực nền điện Kính Thiên cho thấy, các nhà khảo cổ đã phát hiện địa tầng dày 6m, bao gồm các lớp văn hóa từ thời Đại La (thế kỷ VII-IX), thời Đinh - Tiền Lê (thế kỷ X), thời Lý (thế kỷ XI-XII), thời Trần (thế kỷ XIII-XIV), thời Lê sơ (thế kỷ XV-XVI), thời Lê Trung hưng (thế kỷ XVII-XVIII) đến thời Nguyễn (thế kỷ XIX). Đây là địa tầng dày nhất, đầy đủ nhất của lịch sử Thăng Long - Hà Nội lần đầu tiên được phát hiện.

Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong và các nhà khoa học xem kết quả khảo cổ năm 2026. Ảnh: Hoàng Quyên.

Kết quả này cũng tạo cơ sở khoa học cho giả thiết về sự nối tiếp của các công trình chính điện tại khu vực này. Theo sử cũ và ý kiến cơ bản của các nhà nghiên cứu, trước thời xây dựng Chính điện Kính Thiên thời Lê, tại đây có Chính điện Thiên An thời Trần, Chính điện Thiên An và Càn Nguyên thời Lý. Giả thiết này có cơ sở khoa học khi tại đây đã phát hiện địa tầng dày, có niên đại trên dưới 1.300 năm lịch sử nối tiếp nhau liên tục.

Theo PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, một trong những kết quả đáng chú ý của cuộc khai quật năm 2026 là phát hiện dấu tích điện Long Thiên hoàn toàn trùng khớp với giới hạn Đông - Tây của tòa nhà Pháo binh thời Pháp thuộc.

Phát hiện mới nhất của cuộc khảo cổ năm 2026 là sân nền của Chính điện Kính Thiên. Ảnh: Hoàng Quyên

Hệ thống móng cột và cống thoát nước được phát lộ tiếp tục làm sáng tỏ kết quả cuộc khai quật năm 2025 về điện Long Thiên. Theo đó, điện Long Thiên được vua Gia Long cho xây dựng theo kiến trúc đặc trưng của triều Nguyễn là “Trùng thiềm điệp ốc”, với 2 tòa nhà gồm tiền điện và chính điện được đặt chung trên cùng một nền móng, kết nối với nhau bằng gian thừa lưu.

Đáng chú ý, phía dưới nền điện Long Thiên là dấu tích Chính điện Kính Thiên thời Lê sơ và Lê Trung hưng. Hệ thống móng cột gồm 2 loại là móng đơn và móng kép. Các móng đơn có kích thước từ 2,8-3,5 x 2,5-3,5m; móng kép có kích thước 5,4-6,1 x 2,7-3m. Các móng cột được xây dựng thêm móng lõi cột. Đây là loại móng cột có kích thước lớn nhất, kỹ thuật tinh vi nhất trong lịch sử móng cột kiến trúc Việt Nam. Dựa trên hệ thống móng đã xuất lộ, có thể khẳng định giới hạn theo chiều Đông - Tây của điện Kính Thiên gồm 9 gian với 10 hàng cột; giới hạn theo chiều Bắc - Nam gồm 5 gian với 6 hàng cột.

Dấu tích nền điện và cột được làm sáng rõ hơn. Ảnh: Hoàng Quyên

Theo PGS.TS Tống Trung Tín, cuộc khai quật khảo cổ học năm 2026 đã cung cấp thêm nhiều tư liệu mới, quan trọng về quy mô, kiến trúc móng nền, móng cột, vật liệu xây dựng của nền điện Kính Thiên. Ngoài ra, cuộc khảo cổ cũng cho thấy rõ dấu tích sân điện Kính Thiên, vật liệu xây dựng bó nền điện, cấu trúc sân điện Kính Thiên ở khu vực phía Tây và một số dấu tích kiến trúc liên quan khác, dấu tích nền điện Long Thiên thời Nguyễn.

Video: Những phát hiện mới nhất của Chính điện Kính Thiên (Hoàng Quyên)

Đã đầy đủ cơ sở để phục dựng Điện Kính Thiên

Với kết quả khai quật mới, các nhà khoa học tham gia hội thảo đã có sự thống nhất cao, cho rằng các nghiên cứu và kết quả khảo cổ đã đủ cơ sở để phục dựng Điện Kính Thiên.

Theo PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, những kết quả khai quật mới nhất đã mở ra những nhận thức quan trọng, thậm chí mang tính đột phá, về quy mô, cấu trúc và kỹ thuật xây dựng Điện Kính Thiên. Đáng chú ý, lần đầu tiên các nhà khảo cổ học có được hệ thống dữ liệu thực địa đủ cụ thể để từng bước giải mã diện mạo của một trong những công trình kiến trúc quan trọng nhất của Hoàng thành Thăng Long.

Video: Phát biểu của PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam (Hoàng Quyên)

“Từ các lõi móng cột, sân nền được phát hiện, các nhà khoa học còn có điều kiện xác định những thông số kỹ thuật quan trọng như bước gian, bước cột và khoảng cách giữa các cấu kiện với độ chính xác cao. Những con số này không chỉ có giá trị đối với nghiên cứu khảo cổ học mà còn là cơ sở khoa học đặc biệt quan trọng cho việc nhận diện mặt bằng, tỷ lệ và cấu trúc của Chính điện Kính Thiên trong tương lai”, PGS.TS Tống Trung Tín nhận định.

Theo PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, kết quả nghiên cứu khảo cổ học trong 15 năm qua, đặc biệt là những phát hiện mới của năm 2026, đã giúp nhận diện ngày càng rõ ràng, minh bạch diện mạo Điện Kính Thiên thời Lê. Những dấu tích khảo cổ được phát hiện không chỉ bổ sung những khoảng trống của tư liệu lịch sử, mà còn tạo nên hệ thống cứ liệu quan trọng cho việc nghiên cứu, bảo tồn và phục dựng công trình.

“Những dấu tích này đã đủ cơ sở để chúng ta tiến hành một cuộc đại phục dựng Điện Kính Thiên. Điều đặc biệt là các kết quả khảo cổ đã có sự kết hợp, thống nhất chặt chẽ với hệ thống tư liệu thư tịch, tạo nên sự bổ trợ và kiểm chứng lẫn nhau giữa tư liệu lịch sử và những bằng chứng trực tiếp trên thực địa”, PGS.TS Nguyễn Quang Ngọc nhận định.

Hội thảo khoa học “Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên năm 2026”. Ảnh: Hoàng Quyên.

Còn theo TS Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội Sử học Hà Nội, kết quả khai quật lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi xác định rõ và chính xác hơn quy mô nền móng Điện Kính Thiên, cung cấp thêm cơ sở khoa học cho việc phục dựng công trình. TS Nguyễn Văn Sơn cũng cho rằng, đây là thời điểm “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” để có thể thực hiện ngay việc phục dựng Điện Kính Thiên.

Nhìn ở góc độ kiến trúc, TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, cho rằng những kết quả khảo sát, khai quật mới đây đã cung cấp những cứ liệu rất thuyết phục về hệ thống nền móng Điện Kính Thiên, qua đó có thể tin tưởng vào các kết quả kỹ thuật mà cuộc khảo sát đã xác lập.

Như vậy, sau hơn 15 năm nghiên cứu về điện Kính Thiên, trên cơ sở nghiên cứu liên ngành các tài liệu chính sử, các bản đồ cổ, kết quả khai quật khảo cổ học, kiến trúc và nghi lễ cung đình... các nhà khoa học trong nước và các chuyên gia quốc tế đã thống nhất nhận định: “Điện Kính Thiên và không gian Chính điện Kính Thiên nằm trong khu trung tâm Cấm Thành, là trung tâm quyền lực và không gian nghi lễ cung đình, là biểu trưng cao nhất cho quyền lực Quốc gia Đại Việt xuyên suốt 4 thế kỷ (thế kỷ XV-XVIII)”.

Từ những kết quả nghiên cứu và khai quật được tích lũy trong nhiều năm qua, đặc biệt là những phát hiện mới về nền móng và không gian kiến trúc, các nhà khoa học Việt Nam cho rằng đã có những cơ sở khoa học quan trọng để tiến hành phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian xung quanh. Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng nhấn mạnh rằng, phục dựng Chính điện Kính Thiên cần thực hiện thận trọng dựa nền tảng khoa học vững chắc, đồng thời cần có sự nghiên cứu thêm các yếu tố kiến trúc, mỹ thuật, không gian và công năng của công trình.

Có thể thấy, việc phục dựng Chính điện Kính Thiên đã sẵn sàng. Đây sẽ trở thành một dấu mốc quan trọng trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, góp phần tôn vinh chiều sâu lịch sử, văn hóa của Thủ đô và tạo nên một điểm nhấn đặc biệt trong không gian di sản quốc gia, quốc tế.