Độc đáo Lễ hội Lồng tồng Bản Bang - 'hội thi' gà thiến lớn nhất Cao Bằng

Toàn cảnh lễ hội.

“Lồng tồng” theo tiếng Tày, Nùng nghĩa là “xuống đồng”, là lễ hội nông nghiệp quan trọng nhất trong năm, thường diễn ra từ mùng 4 đến mùng 10 tháng Giêng. Riêng tại Bản Bang, ngày hội được ấn định vào ngày Dậu đầu tiên của tháng Giêng. Nếu trùng mùng 1 hoặc mùng 2 Tết, lễ sẽ lùi lại 12 ngày sau. Theo quan niệm dân gian, tiếng gà gáy gọi mặt trời, xua tan bóng tối, mở ra sự sinh sôi; vì vậy chọn ngày Dậu là gửi gắm ước vọng về một năm sản xuất thuận lợi, mùa màng tươi tốt.

Gần 100 mâm cỗ được với đầy đủ các lễ vật được bày biện đẹp mắt.

Điểm nổi bật làm nên “thương hiệu” của lễ hội là gần 100 mâm cỗ đến từ hai xóm Bản Bang trên và Bản Bang dưới. Mỗi gia đình chọn những con gà khỏe mạnh, tự nuôi tại địa phương, chăm sóc kỹ lưỡng nhiều tháng, thậm chí cả năm. Sau khi làm lễ, gà được bày trang trọng cùng bánh chưng, thịt lợn, lạp sườn, khau théc (bỏng gạo), bánh kẹo, hoa quả.

Trong đó, gà thiến là lễ vật trung tâm không thể thiếu; con nào cũng vàng ươm, thân tròn, da căng bóng, thể hiện sự khéo léo và tâm huyết của gia chủ. Người dân quan niệm gà càng to, càng đẹp thì năm đó càng may mắn, mùa màng càng bội thu. Chính vì vậy, việc chuẩn bị gà thiến đã trở thành nét đẹp thi đua vừa gìn giữ nếp xưa, vừa tạo không khí rộn ràng cho ngày hội.

Gà thiến là vật phẩm quan trọng nhất không thể thiếu.

Trước khi ra cánh đồng tổ chức lễ chính, các dòng họ mang mâm cỗ xếp theo thứ tự dâng lên miếu Thổ công, Thành hoàng. Nghi lễ thể hiện lòng biết ơn đối với vị thần cai quản ruộng đồng, gia súc, gia cầm, cầu mong mùa màng tốt tươi, cuộc sống bình an, ấm no.

Người dân cúng lễ dưới chân núi "Phja Rấn".

Sau phần lễ tại miếu, bà con cùng rước lễ ra cánh đồng dưới chân núi “Phja Rấn” theo tiếng địa phương có nghĩa là “núi thần”, nơi chính thức diễn ra nghi thức xuống đồng. Việc chọn ngọn núi tại Bản Bang làm nơi cúng tế mang ý nghĩa sâu sắc. Đây là nơi có hai nguồn nước tuôn trào, cung cấp nước sinh hoạt và sản xuất cho cả bản làng. Lễ cúng tại chân núi nhằm tạ ơn Thần Núi (Sơn thần) và Thần Nông đã che chở, ban tặng nguồn nước, phù hộ cho dân bản sức khỏe, bình an. Người dân tin rằng sau khi thực hiện nghi lễ “lồng tồng” tại đây, Thần núi sẽ tiếp thêm may mắn, thuận lợi trong lao động, sản xuất suốt cả năm.

Người dân gồng gánh các mâm cỗ ra ruộng sau khi làm lễ tại miếu thổ công của làng.

Khi tiếng chiêng, tiếng trống khép lại ngày hội cũng là lúc bà con chính thức xuống đồng. Những mâm gà thiến vàng ươm không chỉ là lễ vật dâng thần linh, mà còn là biểu tượng cho khát vọng no đủ, tinh thần đoàn kết và niềm tin vào một năm mới “vàng bông, mẩy hạt” trên quê hương biên cương Cao Bằng.

Lễ hội Lồng Tồng xóm Bản Bang năm nay, năm Bính Ngọ 2026, được tổ chức vào ngày 28/2, tức ngày 12 tháng Giêng, ngày Dậu đầu tiên của năm mới ( không tính ngày mùng 1 và mùng 2).

Người dân phấn khởi tham gia các trò chơi dân gian.

Năm nay Lễ hội Lồng Tồng được tổ chức kết hợp cùng Ngày hội Biên phòng toàn dân.

Trò chơi ném còn truyền thống tại lễ hội.

Hạnh Nguyên - Sơn Tùng