Giải bài toán di chuyển bằng trí tuệ nhân tạo

Cơ hội tái cấu trúc toàn diện hệ thống vận tải

Tại hội thảo khoa học với chủ đề: “Di chuyển, Trí tuệ nhân tạo và Xã hội: Củng cố tương lai giao thông tại Việt Nam” ngày 21/5 tại Hà Nội, GS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh, tại Việt Nam, mỗi ngày, hàng triệu người dân ở các đô thị lớn phải dành nhiều thời gian cho việc di chuyển.

Ùn tắc giao thông làm tăng áp lực tâm lý, giảm hiệu quả lao động, làm phát sinh nhiều chi phí xã hội vô hình và gây tổn thất lớn cho nền kinh tế. Đồng thời, ô nhiễm không khí và phát thải từ các phương tiện giao thông đang trở thành thách thức nghiêm trọng đối với mục tiêu phát triển xanh, bền vững của đất nước.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đổi mới tư duy phát triển giao thông và xây dựng hệ sinh thái di chuyển hiện đại, thông minh, xanh và lấy con người làm trung tâm đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

GS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam.

Sự bùng nổ của các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) đang mở ra cơ hội rất lớn để tái cấu trúc toàn diện hệ thống vận tải, hướng tới các đô thị thông minh và xã hội số bền vững.

Dưới góc nhìn chính sách và thị trường, ông Nguyễn Hoa Cương - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (IPSS) khẳng định, đây là lần đầu tiên một hội thảo chuyên sâu tại Việt Nam tích hợp đồng thời hai yếu tố cốt lõi của thời đại: công nghệ hiện đại (AI) và vấn đề xã hội.

Ông Nguyễn Hoa Cương chia sẻ, nhiều dự báo cho thấy đến khoảng năm 2035, riêng thị trường AI ứng dụng trong vận tải toàn cầu có thể đạt quy mô khoảng 535 tỷ USD. Dù chỉ là một phần trong toàn bộ ngành vận tải, con số này cho thấy vai trò và sức ảnh hưởng ngày càng lớn của AI đối với lĩnh vực giao thông trên thế giới.

Ông Nguyễn Hoa Cương - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (IPSS).

Đối với doanh nghiệp và các nhà cung cấp giải pháp, tất cả đều hướng tới mục tiêu cung cấp các giải pháp giao thông vận tải ứng dụng AI theo hướng an toàn hơn, thân thiện với con người hơn và hiệu quả hơn. Điều đó cho thấy tất cả các giải pháp và vai trò của công nghệ cuối cùng đều hướng tới phục vụ con người và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng.

Theo ông Cương, ở góc độ quản lý nhà nước, AI sẽ hỗ trợ từ việc dự báo, tối ưu hóa luồng giao thông, bảo trì hạ tầng chủ động cho đến tính toán lượng phát thải để ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Để công nghệ phục vụ cộng đồng một cách bao trùm

Phân tích sâu hơn về thực trạng dịch chuyển số trong ngành giao thông, ông Nguyễn Anh Dương - Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và hội nhập quốc tế (IPSS) cho biết, sự xuất hiện của các nền tảng gọi xe công nghệ một thập kỷ trước đã thay đổi hoàn toàn cục diện cạnh tranh ngành vận tải. Giờ đây, làn sóng AI thứ hai đang tiếp tục đẩy lĩnh vực di chuyển lên một tầm cao mới, đặc biệt là giai đoạn hậu COVID-19, khi các dịch vụ giao nhận hàng hóa trực tuyến tăng mạnh.

Mặc dù mang lại hiệu quả vượt trội, nhóm nghiên cứu IPSS cũng thẳng thắn chỉ ra những rào cản nội tại mà các doanh nghiệp khoa học công nghệ và cơ quan quản lý cần phối hợp tháo gỡ.

Đó là tình trạng hạ tầng dữ liệu phân mảnh, chưa liên thông giữa các bộ ngành; sự chênh lệch năng lực công nghệ giữa các địa phương; và đặc biệt là chi phí đầu tư ban đầu cho phần cứng, phần mềm AI vô cùng lớn, tạo áp lực chuyển đổi không nhỏ cho các doanh nghiệp vận tải truyền thống.

Từ thực trạng trên, nhóm nghiên cứu IPSS đề xuất xây dựng nền tảng dữ liệu di chuyển tích hợp và liên thông phục vụ quản lý đô thị thông minh; hỗ trợ các đô thị nhỏ ứng dụng AI. Ngoài ra, cần thiết lập các hành lang logistics dựa trên nền tảng AI nhằm kết nối con người và hàng hóa hiệu quả hơn.

Cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý cho các hình thức di chuyển mới như giao hàng không người lái, cần tăng cường độ bao phủ của di chuyển thông minh cho các nhóm yếu thế như người già, người khuyết tật thông qua hỗ trợ kỹ năng số.

Bà Citra H Nasruddin - Giám đốc Chương trình Viện Nghiên cứu Công nghệ vì Cộng đồng (TFGI).

Ở góc nhìn quốc tế, bà Citra H Nasruddin - Giám đốc Chương trình Viện Nghiên cứu Công nghệ vì Cộng đồng (TFGI) nhấn mạnh đến yếu tố con người. Việc chuyển đổi sang xe điện, tối ưu hóa logistics bằng AI hay mở rộng giao thông công cộng chi phí thấp đều cần một chiến lược phối hợp đồng bộ.

“Việc chú trọng kỹ lưỡng vào tốc độ và trình tự thực hiện là rất thiết yếu. Mỗi lộ trình di chuyển đều đi kèm với các mốc thời gian, các điều kiện tiên quyết và những sự đánh đổi khác nhau... Các can thiệp quy mô lớn phải luôn đảm bảo tính bao trùm và lấy con người làm trung tâm.

Khi cải thiện các hệ thống di chuyển, chúng ta phải đảm bảo rằng chúng đáp ứng được nhu cầu, nâng cao chất lượng sống cho người dân ở nhiều điều kiện kinh tế - xã hội khác nhau”, bà Citra H Nasruddin khuyến nghị.

Tại hội thảo, các chuyên gia có chung nhận định, sự tăng trưởng duy trì mức cao của nền kinh tế, quá trình đô thị hóa, sự cải thiện trong thu nhập của người dân đã kéo theo nhu cầu về các phương thức giao thông thuận tiện, an toàn và hiệu quả. Việc đáp ứng nhu cầu di chuyển của người dân theo hướng bền vững đòi hỏi việc tận dụng công nghệ một cách thông minh hơn và hiểu rõ các thách thức đi kèm.

Việc tháo gỡ điểm nghẽn sẽ là bệ phóng quan trọng giúp các doanh nghiệp khoa học công nghệ Việt Nam khai phá thị trường, đồng thời thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển bền vững.