Giáo dục đại học vào cuộc đua lớn

Siết chất lượng

Dự thảo thông tư quy định về xác định chỉ tiêu tuyển sinh và dự thảo Thông tư quy định về chương trình đào tạo các trình độ giáo dục đại học của Bộ GD&ĐT có điểm giao thoa là định hướng quản lí theo năng lực đào tạo thay vì mở rộng quy mô đơn thuần. Hai dự thảo đưa ra nhiều tiêu chí cụ thể liên quan đến chất lượng đội ngũ giảng viên.

Dự thảo thông tư quy định về chương trình đào tạo quy định mỗi chương trình đào tạo thông thường phải có tối thiểu 7 giảng viên trình độ tiến sĩ tham gia chủ trì, trong đó có hai người chịu trách nhiệm chính về xây dựng và tổ chức thực hiện chương trình. Riêng các ngành đặc thù như sức khỏe và pháp luật, yêu cầu đặt ra chặt chẽ hơn khi phải có ít nhất 7 giảng viên toàn thời gian có trình độ tiến sĩ đúng hoặc gần ngành.

Với trình độ thạc sĩ, quy định cũng được nâng lên với tối thiểu 5 giảng viên toàn thời gian có học vị tiến sĩ và 2 phó giáo sư tham gia chủ trì. Chương trình tiến sĩ yêu cầu ít nhất 5 giảng viên trình độ tiến sĩ, 2 phó giáo sư và 1 giáo sư có chuyên môn phù hợp. Những ngành thuộc lĩnh vực sức khỏe, pháp luật tiếp tục chịu các tiêu chuẩn riêng cao hơn.

Không dừng lại ở số lượng, dự thảo còn yêu cầu giảng viên chủ trì phải có kinh nghiệm giảng dạy, nghiên cứu, cùng các công bố khoa học đạt chuẩn quốc tế như bài báo thuộc danh mục Web of Science hoặc Scopus. Đáng chú ý, các tiêu chuẩn này phải được duy trì liên tục trong suốt quá trình đào tạo, thay vì chỉ đáp ứng tại thời điểm mở ngành như trước đây.

Giới chuyên môn nhận định, đây là thay đổi mang tính “bản lề”, bởi lâu nay không ít chương trình được mở ra khi đủ điều kiện ban đầu nhưng sau đó chất lượng không được đảm bảo đồng đều. Yêu cầu này là rào cản kĩ thuật đối với không ít trường đại học muốn mở ngành mới. Đặc biệt, theo các chuyên gia, việc yêu cầu có đội ngũ giảng viên toàn thời gian thực hiện chương trình đào tạo bảo đảm tối thiểu cho 3/4 thời gian đầu của chương trình đào tạo.

Dòng chảy “ngược”

Việc siết chặt tiêu chuẩn đội ngũ giảng viên được dự báo sẽ tác động trực tiếp đến chiến lược nhân sự của các trường. Thực tế vài năm gần đây, thị trường lao động học thuật đang trở nên cạnh tranh hơn bao giờ hết. Nếu như giai đoạn trước, các trường công lập từng “đau đầu” khi giảng viên giỏi chuyển sang khu vực tư thục vì chế độ đãi ngộ tốt hơn, thì nay xu hướng này đang đảo chiều.

Làm thí nghiệm trên thiết bị bốc bay chân không thể hơi vật lí PVD

Trong bối cảnh các trường phải đáp ứng chuẩn chất lượng và hướng đến xếp hạng quốc tế, nhu cầu tuyển dụng tiến sĩ tăng mạnh. Các trường liên tục đưa ra chính sách thu hút với mức lương, phúc lợi và điều kiện làm việc ngày càng cạnh tranh.

Một trưởng khoa tại một trường đại học tư thục thừa nhận đang lo lắng khi một số giảng viên xin nghỉ để chuyển sang trường công lập, dù thu nhập tại đơn vị không hề thấp. Lí do chủ yếu là mong muốn thay đổi môi trường và tìm kiếm cơ hội phát triển dài hạn. PGS.TS Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc ĐH Bách khoa Hà Nội cho biết, nhà trường đang tuyển dụng giảng viên trình độ tiến sĩ và đã có những ứng viên đến từ các trường ĐH tư thục.

PGS. TS Bùi Quang Hùng, Phó Giám đốc ĐH Kinh tế TPHCM, đơn vị đã tiếp nhận nhiều hồ sơ ứng viên là tiến sĩ từ các trường tư thục. Ông Hùng nhận định sự dịch chuyển này là bình thường trong một thị trường lao động học thuật năng động.

Trường ĐH Công nghiệp TPHCM từ năm 2025 đến nay đã tuyển mới khoảng 60 giảng viên, tập trung vào các ngành mũi nhọn. Trong số này có hơn 30 người từng làm việc tại các trường tư và hơn 20 người được đào tạo ở nước ngoài trở về.

Hàng loạt trường ĐH đang nhu cầu tuyển dụng giảng viên tiến sĩ với mức lương “khủng”. ĐH Quốc gia TPHCM cần tuyển 167 tiến sĩ cho các đơn vị thành viên và trực thuộc trong năm nay, tập trung ở lĩnh vực khoa học - công nghệ, kinh tế và khoa học xã hội trọng điểm. Học viện Hàng không Việt Nam cũng thông báo tuyển dụng 54 giảng viên hợp đồng trong năm 2026 tốt nghiệp tiến sĩ, đáp ứng tiêu chuẩn về ngoại ngữ, tin học, phẩm chất và các yêu cầu khác. Trường Quốc tế, ĐH Quốc gia Hà Nội cũng tuyển dụng 18 tiến sĩ cho các ngành. Mức lương và thu nhập bình quân từ 30-100 triệu đồng/tháng, có thể cao hơn căn cứ kết quả đánh giá công tác, khả năng giảng dạy, nghiên cứu hằng năm.

Không chỉ dừng lại ở việc khó khăn, giành giật tuyển dụng tiến sĩ, trường ĐH đang đối mặt với những thách thức về nguồn tuyển. PGS Nguyễn Phong Điền cho biết, chỉ tiêu tuyển nghiên cứu sinh của trường khoảng 150 người mỗi năm, nhưng thực tế nhiều năm chỉ đạt 70-80.

Giới chuyên gia cho rằng, khi các quy định mới chính thức có hiệu lực, bức tranh giáo dục ĐH sẽ tiếp tục có sự sàng lọc mạnh mẽ. Những trường có nền tảng đội ngũ tốt sẽ tận dụng cơ hội để nâng cao chất lượng và uy tín. Ngược lại, các cơ sở chưa đáp ứng đủ điều kiện buộc phải thu hẹp quy mô hoặc tái cấu trúc chương trình đào tạo.