Khắc phục các khoảng trống pháp lý về tài sản mã hóa và các loại giao dịch mới

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến và các Phó Chủ tịch Quốc hội tại phiên họp sáng 17/8. (Ảnh: Media Quốc hội)

Các biện pháp phòng, chống rửa tiền thực hiện tương ứng với mức độ rủi ro

Trình bày báo cáo tóm tắt về việc tiếp thu, giải trình ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội thảo luận tại tổ và hội trường và ý kiến thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính đối với dự án Luật, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn cho biết, đa số đại biểu Quốc hội tán thành về sự cần thiết ban hành Luật nhằm kịp thời thể chế hóa đường lối, chủ trương của Đảng; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, thanh tra, giám sát trong lĩnh vực ngân hàng; hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tiền tệ, ngân hàng, cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước, quản lý ngoại hối, trạng thái đầu tư quốc tế và các tỷ lệ bảo đảm an toàn.

Đồng thời, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, tạo điều kiện phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, giảm áp lực cung ứng vốn trung và dài hạn cho hệ thống ngân hàng, khắc phục các khoảng trống pháp lý về chủ sở hữu hưởng lợi, tài sản mã hóa và các loại giao dịch mới. Việc sửa đổi này cũng nhằm đáp ứng các chuẩn mực, khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF), góp phần đưa Việt Nam ra khỏi Danh sách xám, nâng cao tính an toàn, minh bạch và uy tín của hệ thống tài chính quốc tế.

Về quy định nguyên tắc sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam, để bảo đảm bao quát các trường hợp sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam đã được quy định tại Luật, Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ điều chỉnh khoản 3 Điều 1 dự thảo Luật theo hướng bổ sung các trường hợp ngoại lệ được phép sử dụng ngoại hối “theo quy định của Luật, Nghị quyết của Quốc hội”.

Về quy định thu, chi tài chính của Ngân hàng Nhà nước, Chính phủ bổ sung nội dung giao Chính phủ quy định cơ chế trích lập dự phòng rủi ro của Ngân hàng Nhà nước tại khoản 6 Điều 1 dự thảo Luật.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn trình bày báo cáo tại phiên họp. (Ảnh: Media Quốc hội)

Giải trình, làm rõ một số nội dung để đại biểu Quốc hội có thêm thông tin, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước cho biết, việc thu thập thông tin để lập, theo dõi và phân tích trạng thái đầu tư của Việt Nam bảo đảm không gia tăng chi phí, khai thác tối đa thông tin có sẵn, không thu thập thông tin cụ thể của các cá nhân, tổ chức, không chồng chéo chức năng về đầu tư của Bộ Tài chính.

Việc phân cấp, phân quyền tại dự thảo Luật đã thực hiện trên nguyên tắc phù hợp với chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước; thể chế hóa tinh thần của Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nội dung về cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước sửa đổi, bổ sung tại Luật bảo đảm phù hợp với chức năng quản lý nhà nước và tài chính đặc thù của Ngân hàng Nhà nước cũng như phù hợp với thông lệ quốc tế về hoạt động của Ngân hàng Trung ương.

Việc bãi bỏ quy định về chức năng kiểm tra của Bộ Tài chính tại Luật Ngân hàng Nhà nước không ảnh hưởng đến việc thực hiện chức năng kiểm tra chuyên ngành của Bộ Tài chính; bên cạnh đó, pháp luật hiện hành đã có các cơ chế giám sát khác thay thế (như Kiểm toán Nhà nước, Thanh tra Chính phủ, kiểm toán nội bộ, kiểm soát nội bộ của Ngân hàng Nhà nước).

Các quy định về phòng, chống rửa tiền được thiết kế theo hướng cho phép các đối tượng báo cáo khai thác dữ liệu chuyên ngành, không yêu cầu khách hàng cung cấp thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu; đồng thời, các biện pháp thực hiện tương ứng với mức độ rủi ro rửa tiền, cơ bản không tạo thêm trách nhiệm vượt quá khả năng thực hiện của đối tượng báo cáo.

Rà soát quy định về trách nhiệm thanh tra hoạt động phòng, chống rửa tiền

Trình bày báo cáo tóm tắt ý kiến về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai cho biết Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành các phương án chỉnh lý dự thảo Luật theo đề xuất của Chính phủ.

Với sửa đổi, bổ sung Luật Ngân hàng Nhà nước, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục hoàn thiện văn bản hướng dẫn thi hành Luật, quy định cụ thể các trường hợp được sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam; rà soát các quy định về thu, chi tài chính, kết quả tài chính và các quỹ, bảo đảm phù hợp với pháp luật về ngân sách nhà nước.

Đồng thời, nghiên cứu nguyên tắc bù đắp chênh lệch chi lớn hơn thu bằng Quỹ dự phòng tài chính và các khoản dự phòng rủi ro; khi Quỹ dự phòng tài chính và các khoản dự phòng rủi ro không còn, Chính phủ có cơ chế bù đắp phần chênh lệch chi lớn hơn thu của Ngân hàng Nhà nước.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Đoàn Thị Thanh Mai trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật tại phiên họp. (Ảnh: Media Quốc hội)

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị quy định rõ trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước khi xem xét, quyết định việc áp dụng một hoặc một số tỷ lệ bảo đảm an toàn khác so với mức quy định để thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội; làm rõ các trường hợp, đối tượng, điều kiện, tiêu chí, phạm vi, thời hạn áp dụng, trình tự, thủ tục, lộ trình bảo đảm tuân thủ mức quy định, thủ tục công khai và chế độ báo cáo, cơ chế kiểm soát rủi ro, kiểm tra, giám sát, chế tài khi không thực hiện đúng lộ trình.

Ngoài ra, cần làm rõ cơ chế kiểm soát độc lập thay thế, bảo đảm không tạo khoảng trống trong kiểm tra việc thực hiện nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước.

Đối với sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống rửa tiền, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị có quy định chi tiết và hướng dẫn việc thực hiện các nội dung được sửa đổi, bổ sung, đặc biệt là các dấu hiệu đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa. Phân định rõ trách nhiệm của cơ quan thực hiện chức năng phòng, chống rửa tiền và đối tượng báo cáo.

Đồng thời, rà soát quy định về trách nhiệm của Thanh tra Chính phủ, các bộ, ngành trong thanh tra hoạt động phòng, chống rửa tiền; thể hiện rõ cơ quan nào có trách nhiệm thanh tra hoạt động phòng, chống rửa tiền đối với đối tượng báo cáo thuộc lĩnh vực tài sản mã hóa, không để xảy ra khoảng trống hoặc chồng chéo trách nhiệm giữa các cơ quan.

Về sửa đổi, bổ sung Điều 114 Luật Các tổ chức tín dụng, liên quan đến hoạt động “đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp”, cơ quan thẩm tra đề nghị có quy định chi tiết về địa vị pháp lý, quyền hạn, trách nhiệm và nghĩa vụ của ngân hàng thương mại khi thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp. Bổ sung quy định chi tiết về trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan; điều kiện, phạm vi thực hiện đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp, bảo đảm công khai, minh bạch, có cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích, bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng dự kiến được Quốc hội biểu quyết thông qua vào ngày 24/8 trong đợt 2 của Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.