Khoảng trống miễn dịch và gánh nặng bệnh tật do virus RSV

Đây là chia sẻ của GS Nguyễn Viết Tiến, nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam tại Tọa đàm "Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - con được bảo vệ", do Hội Phụ sản Việt Nam phối hợp tổ chức vào sáng 26/7.

GS Nguyễn Viết Tiến nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phòng bệnh để tránh việc trẻ nhỏ phải nằm viện, vì "giường bệnh vẫn là đắt nhất".

Virus RSV làm tăng trẻ nhập viện, tăng bệnh nặng và tử vong

Mỗi năm trên toàn cầu có hơn 2 triệu trẻ sơ sinh và nhũ nhi dưới 6 tháng tuổi tử vong do nhiễm trùng. Tại Việt Nam năm 2021, nhiễm trùng đường hô hấp dưới cũng là nguyên nhân tử vong đứng thứ tư ở trẻ dưới 1 tuổi, với tỷ lệ tử vong là 230,94 ca trên 100.000 trẻ dưới 1 tuổi.

Chia sẻ tại tọa đàm, PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội; Trưởng Khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết, RSV là nguyên nhân virus hàng đầu gây viêm tiểu phế quản nhập viện. Lứa tuổi thường mắc virus này là trẻ dưới 2 tuổi, nhưng trẻ dưới 6 tháng tuổi là nhóm dễ tổn thương nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và đường thở còn nhỏ, làm tăng nguy cơ mắc bệnh nặng trong những tháng đầu đời.

Thậm chí, trẻ dưới 3 tháng tuổi nhiễm RSV thường được khuyến cáo nhập viện ngay vì diễn biến bệnh rất nhanh.

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng Khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội chia sẻ tại tọa đàm.

Theo BS Thúy, hiện Việt Nam chưa có hệ thống quản lý dữ liệu số trẻ mắc RSV chung trên toàn quốc, nhưng mỗi địa phương, mỗi cơ sở y tế cũng đã thống kê số trẻ mắc. Tại Khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, 6 tháng cuối 2025 tiếp nhận gần 500 ca RSV điều trị nội trú (chưa kể ngoại trú).

Số liệu thực tế tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy, hầu hết 2/3 trẻ nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng là nhiễm RSV, nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất (42,7%).

Nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Đồng ở TP Hồ Chí Minh cũng cho thấy, RSV được phát hiện ở khoảng 20% ca nhiễm trùng đường hô hấp dưới nhập viện ở trẻ em.

"Nguyên nhân lo ngại nhất là mắc bệnh, dẫn đến bệnh nặng và tử vong. Trên toàn cầu, nguyên nhân gây bệnh đường hô hấp cao nhất chiếm 20%, trong đó do virus RSV chiếm 7%", BS Thúy nhấn mạnh.

Chuyên gia cũng cho biết, sau khi nhiễm RSV, trẻ dễ viêm tiểu phế quản, viêm phổi, thở khò khè, viêm tai giữa cấp tính. Đặc biệt, căn bệnh này để lại hậu quả lâu dài và có thể trở thành mãn tính như khò khè thường xuyên tăng 4,3 lần trước 6 tuổi và nguy cơ hen suyễn tăng 2–12 lần; khoảng 27% trẻ nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen suyễn trước 5 tuổi và hen phế quản tái diễn.

Không chỉ là mối lo của trẻ có bệnh nền như sinh non, tim bẩm sinh, mà RSV còn là mối nguy cơ cao đối với trẻ có sức khỏe bình thường. Kể cả trẻ càng khỏe mạnh, bụ bẫm vẫn có nguy cơ nhập viện cao do lớp mỡ đường thở dày làm hẹp khẩu độ thở.

"Nhiều trẻ ban đầu chỉ ho, sổ mũi, khó thở... nhưng ngay sau đó có thể tiến triển thành viêm tiểu phế quản, suy hô hấp và phải can thiệp hô hấp như thở máy hoặc đặt nội khí quản. Dữ liệu cho thấy khoảng 23,8% trẻ nhập viện tại đơn vị cấp cứu hoặc chăm sóc đặc biệt do RSV cần thở máy xâm lấn, phản ánh mức độ nghiêm trọng mà bệnh có thể gây ra ở trẻ nhỏ. Vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan và cần dự phòng sớm trước, tránh mắc bệnh rồi mới lo", BS Thúy cho biết.

GS Nguyễn Viết Tiến, Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam chia sẻ về lợi ích của tiêm vaccine và cho con bú để phòng bệnh truyền nhiễm ở trẻ nhỏ.

Theo chuyên gia, ở trẻ nhỏ, đường thở (tiểu phế quản) rất hẹp, chỉ khoảng 2mm. Khi nhiễm RSV, đường thở bị viêm, phù nề và tiết dịch nhầy đặc, khiến khẩu độ còn chưa đầy 0,5mm, dẫn đến tình trạng khó thở, thở gấp (tới 80 lần/phút) hoặc thậm chí là ngưng thở đột ngột.

"Hiện nay không có thuốc điều trị đặc hiệu cho RSV. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ, tăng cường đề kháng và bao vây, chứ không thể tiêu diệt trực tiếp virus bằng kháng sinh. Đây là thách thức trong điều trị", BS Thúy cho biết.

Phòng bệnh từ mẹ

Không chỉ gây nguy hiểm cho trẻ nhỏ, mà RSV còn gây ra gánh nặng bệnh tật bởi chi phí điều trị nội trú lớn. Vì vậy, tại tọa đàm, TS.BS Ngô Thị Yên, Hội Y học Giới Tính Việt Nam, nguyên Trưởng Khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ (TP Hồ Chí Minh) cho rằng, biện pháp phòng bệnh quan trọng nhất là tạo kháng thể cho trẻ nhỏ.

Việc tiêm chủng cho mẹ để tăng cường kháng thể của mẹ truyền sang con ngay từ trong bụng mẹ, nhằm bảo vệ trẻ trước các bệnh truyền nhiễm trong giai đoạn đầu đời.

Tại Việt Nam, virus RSV xuất hiện quanh năm nhưng có những đỉnh dịch (miền Bắc từ tháng 10 đến tháng 5, miền Nam theo mùa mưa, miền Trung từ tháng 7 đến tháng 10). Gần như 100% trẻ em sẽ bị nhiễm RSV ít nhất một lần trước 2 tuổi.

GS Nguyễn Viết Tiến cho biết, trong nhiều năm qua, miễn dịch trong thai kỳ đối với một số bệnh như ho gà và cúm đã trở thành một phần quen thuộc của chăm sóc trước sinh.

Các chuyên gia trao đổi với báo chí tại tọa đàm.

Gần đây, Cục Bà mẹ - Trẻ em (Bộ Y tế) đã cập nhật Hướng dẫn quốc gia các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản, đồng thời Hội Phụ sản Việt Nam cũng ban hành hướng dẫn chuyên môn năm 2026 về phòng ngừa RSV, nhấn mạnh vai trò của phòng ngừa bệnh hô hấp trong thai kỳ như một phần của chăm sóc mẹ và trẻ sơ sinh.

Để lấp "khoảng trống miễn dịch" đối với trẻ em trước sự tấn công của virus hợp bào hô hấp, GS Nguyễn Viết Tiến khuyến cáo, thai phụ nên chủ động trao đổi với bác sĩ về các biện pháp chăm sóc và dự phòng phù hợp trong thai kỳ giúp phòng bệnh cho trẻ sơ sinh. Nếu trẻ chẳng may bị nhiễm RSV, tình trạng bệnh cũng sẽ nhẹ hơn rất nhiều.

TS.BS Nguyễn Hữu Ngọc Tuấn, Giám đốc Y khoa cấp cao Pfizer Việt Nam cho biết, thông tin y khoa chính xác là nền tảng quan trọng để mỗi thai phụ có thể đưa ra những quyết định chăm sóc sức khỏe phù hợp nhất cho bản thân và thai nhi. Sự chung tay từ giới chuyên môn và báo chí, truyền thông sẽ góp phần lan tỏa những thông tin y khoa thiết thực, giúp thai phụ và gia đình xây dựng một thai kỳ chủ động, sẵn sàng đón trẻ chào đời bình an, khỏe mạnh.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Viết Tiến đặc biệt nhấn mạnh, sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng tốt nhất và chứa nhiều kháng thể giúp trẻ chống lại bệnh tật. Trừ những bệnh khuyến cáo người mẹ không cho con bú, còn lại các bà mẹ hãy cho con bú sữa mẹ, đây là nguồn kháng thể vô giá truyền cho con. Việc tiêm chủng trong thai kỳ không chỉ bảo vệ mẹ mà còn bảo vệ con khỏi những bệnh lý nguy hiểm như RSV, bạch hầu, ho gà và uốn ván.