Lạng Sơn: Đánh thức tiềm năng du lịch từ di tích, lễ hội và làng nghề truyền thống

Lễ hội Kỳ cùng - Tả Phủ.

Vừa qua, chúng tôi tham gia đoàn famtrip - press trip do Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Lạng Sơn tổ chức, đã khảo sát nhiều điểm đến giàu tiềm năng tại phường Kỳ Lừa. Điểm dừng chân đầu tiên của đoàn là làng nghề thêu dệt thổ cẩm của đồng bào Nùng Phàn Slình tại khối Hợp Tân. Nơi đây vẫn lưu giữ nghề thêu may truyền thống với những bộ trang phục chàm đặc trưng cùng các họa tiết thủ công tinh xảo.

GIỮ HỒN XƯA QUA LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG

Qua đôi bàn tay khéo léo của người phụ nữ Nùng Phàn Slình, hình ảnh thiên nhiên và đời sống sinh hoạt được tái hiện sinh động trên từng tấm vải, chiếc túi hay bộ trang phục truyền thống.

Theo các nghệ nhân địa phương, nghề thêu dệt đã được truyền từ nhiều đời. Trước đây, người dân tự trồng bông, se sợi, dệt vải và nhuộm chàm để may quần áo. Dù ngày nay việc mua vải may sẵn phổ biến hơn, người dân vẫn giữ thói quen mặc trang phục truyền thống trong các dịp lễ, Tết và hội làng nhằm gìn giữ bản sắc dân tộc. Tuy nhiên, sự phát triển của kinh tế thị trường cùng sự thay đổi trong thói quen sinh hoạt khiến nghề dệt truyền thống dần mai một, số hộ còn gắn bó với nghề không còn nhiều.

Dệt thổ cẩm của người Nùng ở khối Hợp Tân, phường Kỳ Lừa. Ảnh: Chu Khôi.

Rời làng nghề thổ cẩm, đoàn khảo sát tiếp tục đến phố Háng Ngầu bên dòng sông Kỳ Cùng - nơi có nghề làm cao khô truyền thống tồn tại hàng trăm năm. Từ những hạt gạo giản dị, qua nhiều công đoạn như ngâm, xay, tráng bánh, phơi và thái sợi, người dân nơi đây đã tạo nên món cao khô mang đậm hương vị xứ Lạng. Đây không chỉ là sản phẩm ẩm thực quen thuộc mà còn gắn với ký ức và đời sống của nhiều thế hệ người dân địa phương.

Khu vực phố Háng Ngầu, thuộc xã Tân Liên cũ nay là một phần của phường Kỳ Lừa, hiện vẫn lưu giữ nhiều nét văn hóa đặc sắc. Những ngôi nhà trình tường cổ có tuổi đời hơn 200 năm nằm xen giữa miếu cổ, cây đa, cây si và cây nhãn lâu năm tạo nên không gian làng quê cổ kính, yên bình. Phố cổ Háng Ngầu còn gắn với lễ hội đình Phố Ngầu - lễ hội truyền thống được tổ chức hằng năm vào ngày 13 và 18 tháng Giêng âm lịch. Lễ hội mang đậm tín ngưỡng thờ Quan Công của cộng đồng người Hoa, đồng thời là dịp để người dân giao lưu văn hóa, gìn giữ phong tục truyền thống.

Một ngôi nhà trình tường ở khu phố Háng Ngầu. Ảnh: Chu Khôi.

Theo các thành viên đoàn khảo sát, việc đưa các làng nghề truyền thống và phố cổ vào hành trình trải nghiệm không chỉ mở ra hướng phát triển du lịch mới cho Kỳ Lừa mà còn góp phần “đánh thức” những giá trị văn hóa đang dần mai một.

KỲ LỪA HÚT KHÁCH VỚI DI SẢN TÂM LINH

Nằm ở trung tâm tỉnh Lạng Sơn, phường Kỳ Lừa đang dần khẳng định sức hút với hệ thống di tích lịch sử, lễ hội truyền thống và không gian văn hóa đậm bản sắc xứ Lạng. Trong hành trình khảo sát, nhiều điểm đến tiêu biểu đã được giới thiệu như chùa Bắc Nga, đền Tả Phủ, phố đi bộ Kỳ Lừa…

Chùa Bắc Nga, hay còn gọi là Tiên Nga Tự, nằm bên dòng Kỳ Cùng thơ mộng. Ngôi chùa tọa lạc trên sườn đồi thoai thoải, lưng tựa núi, mặt hướng ra quốc lộ 4B và dòng sông xanh uốn lượn, tạo nên thế “rồng chầu hổ phục” theo quan niệm phong thủy. Dù kiến trúc không quá đồ sộ, chùa Bắc Nga từ lâu nổi tiếng linh thiêng, là nơi giao thoa giữa tín ngưỡng thờ Tiên, đạo Phật và tín ngưỡng thờ Mẫu.

Không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh của người dân địa phương, chùa Bắc Nga còn thu hút đông đảo du khách thập phương, đặc biệt vào lễ hội ngày 15 tháng Giêng hằng năm. Lễ hội đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia với nhiều hoạt động đặc sắc như múa sư tử mèo, hát sli, hát lượn và các nghi lễ cầu tài, cầu lộc đầu xuân.

Đền Tả Phủ đối diện cổng Chợ đêm Kỳ Lừa. Ảnh: Chu Khôi.

Rời chùa Bắc Nga, đoàn tiếp tục đến đền Tả Phủ - di tích quốc gia nằm giữa trung tâm phố chợ Kỳ Lừa. Đền được xây dựng từ năm 1683 để thờ Thân Công Tài, vị quan thời Hậu Lê có công lớn trong việc mở mang phố chợ Kỳ Lừa và thúc đẩy giao thương vùng biên. Ngày nay, đền Tả Phủ không chỉ là điểm đến tâm linh mà còn gắn với lễ hội Kỳ Cùng - Tả Phủ, lễ hội lớn nhất của người dân xứ Lạng diễn ra từ ngày 22 đến 27 tháng Giêng. Điểm nhấn của lễ hội là nghi thức rước kiệu từ đền Kỳ Cùng lên đền Tả Phủ cùng không khí rộn ràng của múa lân, múa sư tử, hát then, sli, lượn và tục tranh đầu pháo cầu may. Năm 2015, lễ hội này được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Nhà lưu niệm đồng chí Hoàng Văn Thụ. Ảnh: Chu Khôi.

Trong hành trình khảo sát, đoàn cũng đến Nhà lưu niệm đồng chí Hoàng Văn Thụ - nơi lưu giữ nhiều hiện vật, hình ảnh về cuộc đời và sự nghiệp của người chiến sĩ cộng sản kiên trung của quê hương Lạng Sơn. Đây được xem là “địa chỉ đỏ” có ý nghĩa quan trọng trong giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.

Một điểm nhấn khác của du lịch đô thị Kỳ Lừa là phố đi bộ Kỳ Lừa, hoạt động vào tối thứ Sáu và thứ Bảy hằng tuần. Không gian này thu hút hàng nghìn lượt khách mỗi tuần với các hoạt động văn hóa, trò chơi dân gian và ẩm thực đặc trưng như phở chua, bánh cuốn trứng, vịt quay, lợn quay lá mắc mật. Du khách cũng có thể hòa mình vào những làn điệu then, sli, lượn mang đậm bản sắc văn hóa Tày - Nùng.

HIẾN KẾ ĐƯA KỲ LỪA TRỞ THÀNH ĐIỂM ĐẾN HẤP DẪN

Tham gia đoàn Famtrip, đại diện một doanh nghiệp lữ hành đánh giá với những tiềm năng hiện có, Kỳ Lừa hoàn toàn có thể hình thành hệ sinh thái du lịch hấp dẫn. Tuy nhiên, các sản phẩm hiện vẫn còn nhỏ lẻ, chủ yếu phục vụ khách cá nhân, cần được đầu tư bài bản hơn để đáp ứng nhu cầu khách đoàn và phát triển chuyên nghiệp.

Đối với du lịch tâm linh, lễ hội Kỳ Cùng - Tả Phủ hiện mới thu hút đông khách theo mùa vụ vào dịp tháng Giêng. Ông Ngô Quốc Vinh, Giám đốc Công ty TNHH Dịch vụ lữ hành và sự kiện F cho rằng phường Kỳ Lừa cần khai thác sâu hơn giá trị lịch sử gắn với danh nhân Thân Công Tài và hoạt động giao thương Việt - Trung để tạo sức hút quanh năm, đặc biệt với giới kinh doanh và du khách hành hương.

Sản phẩm dệt thổ cẩm còn đơn điệu về mẫu mã. Ảnh: Chu Khôi.

Về phát triển thị trường, ngoài khách nội địa, Kỳ Lừa có nhiều tiềm năng thu hút khách Trung Quốc thông qua các tour city tour và kết nối biên giới. Chính sách du lịch bằng giấy thông hành 2 ngày 1 đêm đang tạo thuận lợi lớn cho dòng khách này. Trong khi đó, Phố Ngầu được đánh giá có nhiều cơ hội trở thành điểm tham quan hấp dẫn nếu được đầu tư đồng bộ và xây dựng sản phẩm đặc trưng.

Với các làng nghề truyền thống, ông Vinh cho rằng sản phẩm của làng nghề dệt thổ cẩm còn quá đơn điệu, chưa đủ hấp dẫn để du khách mua về làm quà. Do đó, làng nghề dệt thổ cẩm tại khối Hợp Tân cần đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm, kết hợp xu hướng thiết kế hiện đại để lấy được tiền từ túi du khách.

Khép lại hành trình khảo sát là trải nghiệm ẩm thực xứ Lạng, sự đồng hành của chuyên gia, doanh nghiệp và truyền thông được kỳ vọng sẽ giúp Kỳ Lừa từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch Lạng Sơn.