Lấy đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển ngành Ngân hàng

Từ “xây dựng chủ trương” sang “đo lường hiệu quả”

Chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực của nền kinh tế, thúc đẩy thay đổi mô hình quản trị, vận hành và cung ứng dịch vụ. Trong dòng chảy đó, ngành Ngân hàng tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển dữ liệu số. Quá trình này cũng đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong hoạt động ngân hàng, từ quản trị, vận hành đến trải nghiệm khách hàng. Nếu như trước đây, đổi mới sáng tạo chủ yếu gắn với việc ứng dụng công nghệ vào sản phẩm, dịch vụ thì hiện nay, đổi mới sáng tạo đã trở thành chiến lược phát triển toàn diện của toàn Ngành.

Để thúc đẩy quá trình chuyển đổi này, NHNN thời gian qua liên tục hoàn thiện định hướng và khuôn khổ thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong toàn Ngành.

Đặc biệt, NHNN vừa ban hành Kế hoạch hành động của Ban Chỉ đạo ngành Ngân hàng về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, dữ liệu và Đề án 06. Kế hoạch hành động xác định rõ phương châm hành động là “Hành động đột phá, lan tỏa kết quả”, chuyển trọng tâm từ “xây dựng chủ trương” sang “đo lường hiệu quả đầu ra”. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tư duy điều hành, khi đổi mới sáng tạo không còn dừng ở định hướng mà được đặt yêu cầu cụ thể về hiệu quả thực tiễn và khả năng tạo giá trị cho nền kinh tế.

Tinh thần này cũng được phản ánh rõ nét tại Hội thi Chuyển đổi số ngành Ngân hàng 2026 vừa diễn ra. Không chỉ là sân chơi nghiệp vụ, hội thi năm nay còn trở thành nơi các ngân hàng trực tiếp hiến kế nhiều mô hình đổi mới sáng tạo, giải pháp công nghệ và sáng kiến quản trị số có tính ứng dụng cao cho toàn Ngành.

Điểm nổi bật của hội thi là tư duy đổi mới sáng tạo đã chuyển mạnh từ “số hóa dịch vụ” sang giải quyết các bài toán cốt lõi về dữ liệu, an ninh, trải nghiệm khách hàng và xây dựng hạ tầng tài chính số an toàn, bền vững. Nhiều sáng kiến không chỉ dừng ở ý tưởng công nghệ mà còn cho thấy cách tiếp cận mới về quản trị, vận hành và kết nối hệ sinh thái số.

Điển hình như BIDV với ý tưởng “Đa đám mây lai kiến tạo hạ tầng số an toàn, linh hoạt” đề xuất xây dựng hệ sinh thái điện toán đám mây dùng chung cho ngành Ngân hàng dựa trên ba trụ cột gồm chính sách, hạ tầng và con người. Trong khi đó, Đề án “Agribank Safe Flow – Dòng chảy an toàn” tạo dấu ấn với giải pháp phòng chống gian lận đa lớp, hướng tới chủ động nhận diện, cảnh báo và bảo vệ khách hàng trong toàn bộ vòng đời giao dịch. Đề án không chỉ nhấn mạnh yếu tố công nghệ mà còn thể hiện tư duy lấy khách hàng và niềm tin số làm trung tâm của quá trình chuyển đổi số.

Nhiều sáng kiến khác cũng thu hút sự chú ý như giải pháp QR động kết nối trực tiếp với Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06) của Vietcombank... Không khó để nhận ra, phía sau các giải pháp này đều là yêu cầu ngày càng lớn về dữ liệu, khả năng kết nối và chia sẻ thông tin theo thời gian thực nhằm nâng cao hiệu quả vận hành, quản trị rủi ro và phát triển các dịch vụ tài chính số hiện đại.

Theo định hướng của NHNN, ngành Ngân hàng tập trung xây dựng hệ dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung” nhằm nâng cao hiệu quả điều hành và tạo nền tảng cho các mô hình tài chính thông minh trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh chóng.

Tính đến tháng 4/2026, đã có hơn 156,6 triệu hồ sơ khách hàng được đối chiếu sinh trắc học thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc VNeID; hàng chục tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán triển khai xác thực sinh trắc học trên Mobile Banking và tại quầy giao dịch.

Việc làm sạch dữ liệu không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản trị, hạn chế tài khoản giả mạo mà còn mở ra cơ hội phát triển các mô hình tài chính số hiện đại như chấm điểm tín dụng bằng AI, định danh khách hàng điện tử, phân tích hành vi người dùng và cá nhân hóa sản phẩm dịch vụ.

Song song với dữ liệu, thanh toán số tiếp tục là lĩnh vực phản ánh rõ nét nhất hiệu quả của đổi mới sáng tạo trong ngành Ngân hàng. Những năm gần đây, thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam phát triển với tốc độ rất nhanh, từng bước thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân và thúc đẩy kinh tế số. Theo số liệu của NHNN, đến cuối năm 2025, giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đã gấp khoảng 28 lần GDP. Chỉ trong ba tháng đầu năm 2026, giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng gần 38% về số lượng; giao dịch qua Internet tăng hơn 65%; giao dịch qua điện thoại di động tăng hơn 33%; giao dịch qua QR code tăng hơn 52% về giá trị. Trong khi đó, giao dịch qua ATM tiếp tục giảm mạnh, phản ánh xu hướng người dân chuyển dịch nhanh sang các phương thức thanh toán số hiện đại.

Củng cố niềm tin vào môi trường tài chính số

Một trong những động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong ngành Ngân hàng hiện nay là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Theo ông Lê Anh Dũng, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, AI, blockchain, stablecoin hay CBDC đều mở ra cơ hội rất lớn cho ngành Ngân hàng. AI có thể hỗ trợ tự động hóa quy trình tín dụng, nâng cao khả năng quản trị rủi ro và cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng. Trong khi blockchain và tokenization có thể làm thay đổi phương thức thanh toán xuyên biên giới, giúp giảm chi phí và thời gian giao dịch.

Tuy nhiên, đi cùng với cơ hội là hàng loạt thách thức mới như deepfake, gian lận tài chính thế hệ mới, phụ thuộc công nghệ và khoảng trống pháp lý. Vì vậy, yêu cầu “ứng dụng AI có trách nhiệm” đang được đặt ra ngày càng rõ nét.

Từ định hướng đó, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống đang trở thành yêu cầu xuyên suốt trong quá trình đổi mới sáng tạo của ngành Ngân hàng. NHNN đã triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO). Đây là hệ thống cho phép các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán chia sẻ thông tin về tài khoản đáng ngờ theo thời gian thực nhằm kịp thời cảnh báo và ngăn chặn các giao dịch có dấu hiệu gian lận.

Những giải pháp này bước đầu đã mang lại hiệu quả rõ rệt trong phòng ngừa và ngăn chặn gian lận thanh toán. Theo ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (NHNN), tính đến tháng 5/2026, hệ thống SIMO đã hỗ trợ cảnh báo hơn 4,2 triệu lượt khách hàng; hơn 1,3 triệu giao dịch được khách hàng chủ động tạm dừng hoặc hủy bỏ sau khi nhận cảnh báo, với tổng giá trị giao dịch ngăn chặn lên tới hơn 4,5 nghìn tỷ đồng.

Có thể thấy, trong kỷ nguyên số, đổi mới sáng tạo của ngành Ngân hàng không còn đơn thuần là câu chuyện ứng dụng công nghệ mà đang chuyển mạnh sang xây dựng một hệ sinh thái tài chính số an toàn, minh bạch và lấy niềm tin của người dùng làm trung tâm.