Mở lối tương lai từ những trang sách - Bài 1: Đưa văn hoá đọc vào học đường

Trong thời đại công nghệ số, phát triển văn hoá đọc đứng trước không ít thách thức. Bên cạnh những giải pháp từ ngành chức năng, nhiều mô hình cộng đồng đã ra đời, góp phần đưa sách đến gần hơn với người đọc, nhất là thế hệ trẻ.

Từ hành trình xuyên Việt của một bạn trẻ

Câu chuyện Dự án BNA Vietnam được bắt đầu bằng hành trình xuyên Việt của chàng trai trẻ Cao Ðức Thái, người trẻ quê Hải Phòng yêu sách và nhận được nhiều giá trị từ việc đọc.

Cuối năm 2013, anh quyết định thực hiện hành trình chạy bộ xuyên Việt từ Văn Miếu Quốc Tử Giám (Hà Nội) đến Dinh Ðộc Lập (Thành phố Hồ Chí Minh). Trong 30 ngày, anh vượt quãng đường khoảng 1.750 km với mong muốn lan toả tinh thần đọc sách và khuyến khích người trẻ hành động để biến ước mơ thành hiện thực.

 Trên hành trình, Ðức Thái ghé một số điểm trường, chia sẻ những giá trị mà anh nhận được từ sách và gửi gắm thông điệp: “Hãy đọc sách để khai minh cho bản thân, tìm ra đam mê và hãy hành động để biến ước mơ thành hiện thực”.

Sự kiện Gala Sách và Hành động PVCFC Cà Mau 2026 với chủ đề “Tung cánh ước mơ xanh” thu hút sự tham gia đông đảo người yêu sách là giáo viên và học sinh đến từ 16 CLB Sách và Hành động PVCFC tại các trường THPT trên địa bàn tỉnh Cà Mau. Ảnh: Ban tổ chức cung cấp.

Câu chuyện của Ðức Thái nhanh chóng nhận được sự quan tâm của báo giới và đông đảo công chúng. Ðồng hành với Ðức Thái còn có 4 người bạn cùng ý tưởng phát triển văn hoá đọc. Từ câu hỏi “Khi kết thúc hành trình xuyên Việt thì dự án này sẽ đi tiếp về đâu?”, nhóm bắt đầu tìm hiểu các mô hình sách hiệu quả như “Sách hoá nông thôn”, “Yêu sách Thái Hà’, “Yêu sách Bách khoa”...

Ðến năm 2014, Dự án mang tên Sách và Hành động chính thức ra đời gồm 5 thành viên sáng lập, Cao Ðức Thái đảm nhiệm vai trò chủ tịch.

Giai đoạn khởi đầu với hành trình xuyên Việt của Ðức Thái trở thành biểu tượng để “Sách và Hành động” duy trì giá trị cốt lõi, tiếp tục xây dựng, thực hiện và duy trì các hoạt động của dự án.

Từ những chuyến đi đến các trường học để vận động thành lập CLB, mô hình dần được nhân rộng. CLB đầu tiên được thành lập tại Học viện Tài chính (Hà Nội), sau đó lan đến tỉnh Bắc Giang và nhiều trường cao đẳng, đại học, THPT. Từ miền Bắc, mô hình tiếp tục mở rộng vào các tỉnh, thành phía Nam.

Qua từng năm, số lượng CLB và chất lượng hoạt động không ngừng tăng lên. Những thế hệ điều hành kế tiếp tiếp tục kế thừa, phát huy thành quả, đưa tinh thần đọc sách ngày càng đi sâu vào môi trường học đường.

Qua 13 năm hoạt động, Dự án Sách và Hành động (BNA Vietnam) triển khai mô hình CLB tại hơn 340 điểm trường cao đẳng, đại học và THPT thuộc 18 tỉnh, thành. Hiện có hơn 150 tủ sách đang được vận hành với khoảng 185 ngàn đầu sách, ghi nhận 1.133.000 lượt mượn đọc; tổ chức 10.500 chiến dịch hành động và khoảng 1.400 sự kiện có quy mô từ 100 người tham dự trở lên.

Đọc sách gắn với hành động

Có thời điểm, BNA Vietnam chuyển giao và thành lập hơn 200 CLB Sách và Hành động trên toàn quốc. Sau quá trình thu gọn, củng cố mô hình, hiện dự án đang trực tiếp quản lý và hỗ trợ khoảng 150 CLB.

Theo chị Tống Thảo My, Chuyên viên chăm sóc CLB thuộc Ðề án “Phát triển văn hoá đọc cho học sinh THPT trên địa bàn tỉnh Cà Mau” (BNA PVCFC) giai đoạn 2023-2026, các CLB hoạt động theo từng cụm, thường xuyên kết nối, trao đổi kinh nghiệm và tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn. Do hoạt động theo mô hình phi lợi nhuận, nhiều CLB chủ động tổ chức các chương trình gây quỹ để duy trì hoạt động, bổ sung sách.

Hệ sinh thái của “Sách và Hành động” rất rộng mở, nhiều CLB đến từ các tỉnh thành cùng điểm chung để gắn kết là tình yêu đối với sách. Với 4 giá trị cốt lõi “Trung thực, hành động, kỷ luật, không bỏ cuộc”, BNA Vietnam góp phần không nhỏ hình thành nên tư duy và nhân cách, mở ra không gian tích cực để người trẻ phát triển bản thân cũng như thấy được khả năng đóng góp cho cộng đồng, không gian xung quanh.

Toạ đàm "Your Global Identity" với chủ đề "Giữ gìn bản sắc văn hoá trong quá trình hội nhập  để trở thành công dân toàn cầu" cùng giao lưu với 3 diễn giả trong top 30 Under 30 Forrbes Vietnam 2020. Ảnh: Dự án Sách và Hành động cung cấp.

Anh Nguyễn Văn An, Chủ tịch Dự án BNA Vietnam giai đoạn 2019-2024, chia sẻ: Ngay từ đầu, dự án xác định con người là yếu tố cốt lõi để phát triển phong trào đọc sách. Vì vậy, bên cạnh đưa sách đến gần học sinh, dự án chú trọng tạo môi trường đọc thân thiện và gắn việc đọc với tinh thần hành động”.

Thực tế cho thấy nếu như trước đây nguồn sách chủ yếu là sách giáo khoa tham khảo và không có nhiều đầu sách kỹ năng hay sách các bạn trẻ quan tâm thì khi mô hình CLB Sách và Hành động vận hành, mỗi trường đều có một tủ sách để học sinh, sinh viên có không gian đồng hành cùng các thầy cô và sáng tạo nhiều chương trình hoạt động. Ðiều đặc biệt của tủ sách Dự án không phải là tặng các CLB một cách thụ động mà luôn khuyến khích CLB mỗi trường thông qua các hoạt động định kỳ để gây quỹ mua sách mới bổ sung, nhằm đa dạng đầu sách, nguồn sách phục vụ bạn đọc.

Mỗi năm học, mỗi CLB có khoảng 15-20 thành viên nòng cốt. Thông qua hoạt động, các em được rèn kỹ năng làm việc nhóm, tổ chức chương trình, sự kiện, giao tiếp; đồng thời có thêm cơ hội tham gia các cuộc thi đọc sách, giao lưu, mở rộng kết nối.

Không ít thành viên sau khi trưởng thành vẫn tiếp tục đồng hành, truyền kinh nghiệm cho thế hệ sau. Có những CLB được duy trì qua nhiều khoá học, trở thành một phần quen thuộc của đời sống học đường.

Từ hành trình chạy bộ xuyên Việt, sau 13 năm, BNA Vietnam hình thành mạng lưới kết nối những người trẻ cùng tình yêu sách và tinh thần hành động. Ở mỗi nơi dự án đi qua, sách không chỉ được trao đến tay người đọc mà còn mở ra không gian để người trẻ học hỏi, rèn luyện và đóng góp cho cộng đồng.

Ngọn lửa ấy đang tiếp tục được trao truyền qua từng thế hệ, từng CLB, từng tủ sách, đưa văn hoá đọc đến gần hơn với cộng đồng.