Mướp và những món đặc sản của mùa hè

Thanh đạm mà quyến rũ

Trong bữa cơm truyền thống, mướp thường được xem là món phụ, nhưng thuộc diện món phụ đặc sắc. Với trào lưu eat-clean hay là công thức ăn uống “chắt mỡ” như hiện nay, quả mướp chính là thực phẩm vàng, đại diện cho triết lý ăn uống thanh nhẹ, cân bằng, giàu collagen và thuận theo tự nhiên.

Một bát canh mướp nấu cua trong veo, thơm mùi đồng ruộng là hình ảnh quen thuộc của mùa hè miền Bắc. Miếng mướp mềm, ngọt mát, hòa cùng vị đậm đà của cua tạo nên thứ hương vị giản dị mà khó quên. Mướp cũng có thể xào với mỡ, nấu với lạc, hay chỉ đơn giản là nấu canh với chút muối. Những món ăn ấy không cầu kỳ nhưng lại mang đến cảm giác nhẹ nhàng, dễ chịu, đúng với tinh thần “ăn để nuôi dưỡng” hơn là “ăn để hưởng thụ”.

Xưa kia, như là một thứ “luật bất thành văn” ở những ngôi làng ven Hà Nội, cứ cuối Xuân đầu Hạ, nhà nhà bắt đầu rút những quả mướp khô treo gác bếp lấy ra dăm bảy hạt mẩy rồi gieo xuống đất. Chỉ vài ngày sau, với sự hỗ trợ của mưa Xuân và tiết trời nồm ẩm, những hạt mướp nhỏ đã đâm chồi. Nhà nào cẩn thận và có khoảng sân rộng thì làm giàn, nhưng cũng có nhà thì mặc kệ, để cho cây tự bám tường leo lên mái ngói hoặc đống rơm đầu ngõ.

Ký ức của một thời khó khăn

Trong những năm tháng bao cấp thiếu thốn, mướp trở thành cứu cánh cho nhiều gia đình. Khi thực phẩm khan hiếm, một giàn mướp trước nhà có thể cung cấp rau xanh gần như quanh mùa. Quả mướp dùng để ăn thì đương nhiên rồi, nhưng nụ mướp đực hay ngọn non cũng có thể chế biến thành những món rất khó từ chối. Chính vì thế, những bữa cơm với mướp không chỉ giúp no bụng mà còn nuôi dưỡng ký ức của mỗi con người về một thời gian khó.

Ngày nay, khi đời sống nâng cao, người ta có nhiều lựa chọn hơn cho một bữa ăn. Nhưng dù thế nào thì mướp vẫn không hề bị lãng quên. Ngược lại, nó đang quay trở lại với một vị thế mới. Trong xu hướng ăn uống lành mạnh, mướp được nhìn nhận như một thực phẩm “xanh”, ít calo, giàu chất xơ, tốt cho tiêu hóa và làn da. Những món ăn từ mướp xuất hiện không chỉ trong bữa cơm gia đình mà còn trong thực đơn của các nhà hàng theo phong cách truyền thống hoặc dưỡng sinh. Thậm chí, xơ mướp, thứ từng bị bỏ đi, nay lại trở thành sản phẩm thân thiện môi trường, được sử dụng như bông tắm tự nhiên. Quả là một vòng quay thú vị khi những giá trị cũ được nhìn nhận lại trong bối cảnh mới.

Món ngon từ quả mướp

Đỉnh cao của món ăn liên quan đến mướp phải kể đến là mướp xào giá và lòng gà. Rất có thể, đó là món ăn nảy sinh từ sự tiết kiệm. Khi luộc gà, rang gà... người ta dành riêng bộ lòng để xào mướp (tương tự như lòng gà xào dứa), như thế trên mâm sẽ có thêm một món mới. Đôi khi bộ lòng được để dành cho bữa sau. Không có gì trên đời có thể hợp với nhau hơn bộ ba mướp, giá đỗ và lòng gà. Chúng hòa quyện một cách tổng thể để tạo nên món ăn ngon, vừa béo, vừa thanh đạm.

Mướp và giá đỗ xào lòng gà thì cần có thêm chút hành khô băm nhỏ, phi thơm với mỡ nước (hoặc dầu ăn) rồi cho lòng thái nhỏ vào xào. Khi lòng vừa chín tới thì bỏ thêm mắm muối, mì chính cho vừa rồi đổ mướp vào đảo. Mướp vừa tái thì thêm giá, nếm lại lần nữa rồi rắc hành hoa, hạt tiêu.

Đỉnh cao của ẩm thực từ quả mướp chính là món kết hợp mướp, mồng tơi nấu cua đồng. Đây là món ăn tiêu biểu của mùa hè, thanh mát, giàu dinh dưỡng. Cua đồng giã nhỏ, lọc lấy nước, nấu trên bếp cho nổi gạch thì vớt gạch để riêng. Rau mồng tơi, mướp thái vừa miếng thả vào, nêm nếm vừa ăn, đun đến khi nước sôi lăn tăn thì đổ gạch cua vào chờ sôi bùng lên là tắt bếp. Canh cua mướp mồng tơi ăn kèm với cà pháo và cơm cũng là bộ ba “tốn cơm” giữa mùa hè nóng nực.

Ngoài hai món trên còn phải kể đến mướp xào tràng trứng non, mướp luộc hay canh mướp nấu lạc. Mướp nấu lạc nghe đâu là món ăn chỉ có từ thời bao cấp. Lạc tươi giã nát, xào sơ với mỡ rồi đổ nước, tinh dầu lạc khiến nồi canh sánh lại. Lạc chín thì thả mướp vào, nêm nếm mắm muối thì rắc hành hoa. Đây cũng là một món ăn ký ức của rất nhiều người thành thị bây giờ.

Phong trào eat-clean lên cao thì mướp đã được xếp vào diện thực phẩm vàng. Vì thế mới có món mướp nhồi thịt hấp. Mướp được khoét ruột, nhồi thịt lợn băm đã ướp cùng hạt tiêu, hành tím... hấp trên chõ cho chín là lên mâm được. Món ăn này được xem là thực phẩm vàng “chắt mỡ”, thanh lọc cơ thể. Tác dụng “chắt mỡ” như thế nào thì cư dân trên mạng xã hội đã nói rất rõ. Tuy nhiên thực tế hiệu quả đến đâu thì cũng còn... tùy. Riêng người viết bài này khuyên độc giả rằng: Cứ ăn đi, vì cái sự ngon miệng trước đã. Còn có “chắt được mỡ” hay không thì... tính sau.