Nặng lòng với văn hóa Thái

Bà Vi Thị Giáo (bên phải) truyền dạy nghề dệt thổ cẩm cho thế hệ sau.

Buổi chiều muộn ở nhà văn hóa thôn Mó 1 luôn nhộn nhịp tiếng nói, tiếng cười của những người tập luyện văn nghệ - thể thao, đánh cồng chiêng. Trong số đó có bà Vi Thị Giáo - người am hiểu khá rõ về những giá trị văn hóa của đồng bào Thái. Bà Giáo cho biết: "Thôn Mó 1 là nơi có đa số là đồng bào dân tộc Thái sinh sống, trải qua quá trình phát triển lâu dài, người Thái đã tạo dựng cho mình một nền văn hóa đặc sắc. Nổi bật là lễ hội truyền thống “Sết Boóc Mạy” tổ chức vào ngày mùng 10 tháng Giêng hằng năm".

Là người am hiểu và đã có nhiều đóng góp trong việc đưa lễ hội “Sết Boóc Mạy” được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, bà Giáo vui vẻ kể về lịch sử hình thành lễ hội. Theo bà, lễ hội “Sết Boóc Mạy” được dịch nghĩa là “Tết của cây, hoa, lá, và cả vạn vật muông thú”, tượng trưng cho bốn mùa xuân, hạ, thu, đông và của những người có thật trong lịch sử - họ đã tạo dựng nghề nghiệp, chống chọi với thiên tai, trừ ác thú, chữa bệnh cứu người...

Lễ hội diễn ra những nghi thức là cúng mó nước, cúng thần linh và chương trình biểu diễn nghệ thuật hát múa dưới cây bông gồm các tiết mục: dựng cây hoa; lễ cầu mưa; dệt vải quay tơ, thêu thùa; đưa hoa về Mường trời; hát múa, nhảy sạp và tổ chức các trò chơi dân gian, liên hoan văn hóa ẩm thực. Từ lâu lễ hội đã trở thành ngày hội chung của cộng đồng, thu hút đông đảo người dân, góp phần làm cho mối quan hệ xóm làng ngày càng thêm bền chặt.

Được gìn giữ qua nhiều thế hệ, lễ hội là dòng chảy làm nên giá trị văn hóa, con người vùng đất nơi đây. Và kho tàng di sản ấy chỉ thực sự có ý nghĩa khi hòa nhịp được với đời sống đương đại, nơi di sản không nằm yên trong ký ức mà tiếp tục được thực hành, trao truyền và làm mới theo thời gian.

Bà Giáo trải lòng: “Bao năm qua, tôi luôn tuyên truyền để người dân, lớp trẻ ý thức rằng, họ là chủ thể của di sản, những “đại sứ” đắc lực để quảng bá văn hóa, truyền thống tốt đẹp của quê hương đến đông đảo bạn bè, du khách. Không chỉ vậy, với vai trò là chủ nhiệm câu lạc bộ văn nghệ ở thôn, hàng ngày tôi vẫn sưu tầm, sáng tác, biên đạo các tiết mục văn nghệ, thường xuyên cùng các thành viên trong câu lạc bộ tập luyện và tổ chức biểu diễn phục vụ văn hóa cộng đồng trong các dịp lễ, tết, các sự kiện chính trị của địa phương".

Không chỉ là người am hiểu về những giá trị lịch sử, văn hóa của lễ hội “Sết Boóc Mạy”, bà Giáo còn là người gìn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Thái. Bà Giáo chia sẻ: "Trong đời sống hằng ngày, các sản phẩm thổ cẩm không chỉ là vật dụng thiết yếu, mà còn là biểu tượng văn hóa, góp phần làm phong phú thêm cuộc sống của người Thái nơi đây. Mỗi tấm thổ cẩm được dệt ra là kết tinh của một quy trình công phu, tỉ mẫn và thể hiện sự khéo léo của người phụ nữ. Công đoạn khó nhất không phải là dệt, mà là phải nhớ được các loại hoa văn thổ cẩm từ hình chim muông, hoa lá, dãy núi trùng điệp, đến dòng suối uốn quanh bản làng... Chỉ cần sai một nhịp thì tấm vải có thể phải tháo ra làm lại từ đầu. Tay có thể mỏi, mắt có thể mờ, nhưng còn nhớ thì còn dệt được, một phần cũng là để truyền dạy lại từng thao tác dệt thổ cẩm cho thế hệ trẻ".

Theo ông Lưu Huy Thanh, trưởng thôn Mó 1, bao năm qua, bằng niềm đam mê, trách nhiệm và sự am hiểu, những già làng, người có uy tín trong thôn như bà Giáo hàng ngày vẫn miệt mài sưu tầm, lưu giữ, bảo tồn các làn điệu dân ca, điệu múa, nhạc cụ truyền thống của dân tộc Thái. Không chỉ vậy, họ còn là những “người truyền lửa”, trực tiếp trao truyền kiến thức, kỹ năng và tình yêu văn hóa dân tộc cho thế hệ sau, từ đó không chỉ góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa tinh thần của người dân mà còn là nguồn lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của thôn.

Bài và ảnh: Nguyễn Đạt