Giữa không khí chính trị trang trọng của đại hội Đảng bộ các xã, phường trong tỉnh vừa qua, những 'không gian văn hóa' ấm áp bên lề đại hội khiến lòng người như lắng lại.
Nằm nép mình bên ngã ba sông BaZắc (còn gọi sông Châu Đốc), làng Chăm xã Châu Phong, tỉnh Kiên Giang đến nay vẫn duy trì nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào mình.
Bà vẫn thường kể với cô cháu gái của mình về thổ cẩm. Đó là những câu chuyện lung linh sắc màu và cũng dài như sợi chỉ trên khung dệt…'Ngày xưa, mỗi khi con gái đi lấy chồng, bố mẹ sẽ mang những tấm thổ cẩm đẹp nhất sang nhà trai để làm của hồi môn cho con gái. Nhà trai thì đưa cho nhà gái bạc trắng, trang sức, cồng chiêng… Phong tục của dân tộc Pa Kô từ đời này sang đời khác là như vậy'.
Từ đôi tay tài hoa của những người phụ nữ Mạ (Lâm Đồng), thổ cẩm truyền thống khoác lên mình hơi thở mới: mỏng nhẹ, tiện dụng hơn nhưng vẫn giữ trọn hồn cốt dân tộc, trở thành trang phục vừa đẹp vừa gần gũi trong đời sống hôm nay.
Nhận thấy nhu cầu tham quan, trải nghiệm khám phá văn hóa của người Ê Đê ngày càng tăng, bà H'Yam dựng ngôi nhà dài truyền thống để du khách trải nghiệm nghề dệt ngay tại buôn làng, tiên phong xây dựng mô hình du lịch cộng đồng ở buôn Tơng Jú.
Trước những tác động của cơ chế thị trường và quá trình công nghiệp hóa, không ít làng nghề trên địa bàn tỉnh đang dần bị thu hẹp và đứng trước nguy cơ mai một. Thế nhưng, bằng tình yêu với nghề truyền thống, nhiều nghệ nhân, thợ làm nghề vẫn đang hàng ngày cần mẫn, miệt mài 'giữ lửa' nhằm bảo tồn và đưa các sản phẩm làng nghề vươn xa.
Khi sản phẩm công nghiệp ngày càng tràn ngập thị trường thì ở vùng núi rừng Đưng K'nớ (xã Đam Rông 4, tỉnh Lâm Đồng) vẫn còn những người phụ nữ cần mẫn bên khung cửi, kiên nhẫn nhuộm từng sợi chỉ, dệt từng hoa văn. Những tấm thổ cẩm ra đời từ nơi đây là hơi thở níu giữ kí ức truyền thống đại ngàn.
Trang phục được xem là một trong những đặc trưng riêng của người Vân Kiều và Pa Kô ở Quảng Trị. Trong tiến trình phát triển của quê hương, đất nước, đồng bào nơi đây luôn nỗ lực gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của trang phục dân tộc. Theo thời gian, với sự sáng tạo cùng đôi bàn tay khéo léo của những con người tâm huyết, trang phục của các dân tộc nơi đây còn được cách tân để phù hợp nhu cầu, điều kiện thực tế với nhiều mẫu mã đa dạng, phong phú nhưng vẫn giữ nét đẹp riêng.
Trong dòng chảy văn hóa của đồng bào Dao, thêu thổ cẩm là điểm nhấn độc đáo. Theo thời gian, với sự xuất hiện của quần áo may sẵn, những bộ trang phục được thêu tay truyền thống ngày càng hiếm gặp ở các bản làng vùng cao. Trước nguy cơ mất đi bản sắc, Hợp tác xã Thiên An (xã Phủ Thông) đã phối hợp tổ chức những lớp học thêu thổ cẩm.
Trong kho tàng văn hóa của mỗi dân tộc, nghệ nhân chính là 'báu vật sống'- những người nắm giữ, lưu truyền và lan tỏa các giá trị tinh thần cho bao thế hệ. Ở nhiều bon làng của tỉnh Lâm Đồng, nhờ đội ngũ nghệ nhân mà các làn điệu dân ca, nhạc cụ truyền thống, cồng chiêng vẫn được gìn giữ, phát huy.
Từ nhỏ chị Trần Thị Xuân Quỳnh (Tổ 1, phường Tân Giang) đã có niềm đam mê với những những họa tiết hoa văn tinh tế của nghề thêu thổ cẩm. Ý thức được sự mai một của nghề dệt, thêu và in hoa văn bằng sáp ong truyền thống, chị quyết tâm khôi phục giá trị bằng cách 'thổi hồn' cho thổ cẩm qua dự án 'Sắc màu thổ cẩm miền Non nước'.
Đối với đồng bào miền núi của tỉnh Quảng Trị, thổ cẩm là di sản văn hóa đặc trưng ghi dấu bản sắc của mỗi tộc người. Hoa văn trên vải thổ cẩm thường theo mô tip tượng trưng, cách điệu từ các sự vật, hiện tượng trong thiên nhiên và đời sống sinh hoạt thường ngày như: Bông hoa, chiếc lá, mặt trời và những loài vật…
Núi lửa Chư Đăng Ya, với vẻ đẹp tuyệt tác địa chất, sở hữu vẻ đẹp đầy mê hoặc của tự nhiên. Nhưng dưới chân ngọn núi lửa này lại là mảnh đất thấm đẫm bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Jrai.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi tiếng khung cửi nơi bản làng miền núi Thanh Hóa thưa dần, vẫn có một người phụ nữ lặng lẽ 'dệt' lại giấc mơ thổ cẩm.
Sau những ngày mưa, thổ cẩm, gùi được bà con phơi phóng để 'đuổi' những hơi ẩm còn sót lại. Âm vang về một buôn làng cứ thế theo nhịp khung cửi, tiếng dao chuốt từng ngọn tre.
Từ bao đời nay, dệt vải gắn bó mật thiết với đời sống người Tày ở Pác Ngòi, xã Ba Bể, là biểu tượng cho sự khéo léo và tình yêu văn hóa của phụ nữ vùng cao. Nhưng với nhịp sống hiện đại, tiếng khung cửi 'kẽo kẹt' đang ngày một thưa, đứng trước nguy cơ mai một ở miền quê nằm ngay cạnh viên ngọc xanh 'hồ Ba Bể' này...
Những bộ trang phục may từ vải thổ cẩm của đồng bào S'tiêng tại xã Tân Hưng tạo nên vẻ đẹp vừa lạ vừa quen, khiến nhiều người thích thú. Sau khi nghề dệt thổ cẩm của đồng bào S'tiêng, M'nông tại Đồng Nai được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (tháng 2-2024), phong trào bảo tồn và phát triển nghề dệt truyền thống tại các ấp, sóc trong tỉnh ngày càng khởi sắc. Đặc biệt, việc cách tân trang phục truyền thống theo xu hướng thời trang hiện đại được chú trọng.
Thôn Xí Thoại có 219 hộ dân sinh sống, chủ yếu là dân tộc Ba Na (chiếm 95%). Nghề dệt thổ cẩm ở đây được hình thành từ trước năm 1945 chủ yếu để phục vụ cho gia đình và cộng đồng dân cư.
Trong những ngày tháng 7 đầy nắng, khi những cung đường dẫn về thung lũng Mai Châu rực rỡ sắc màu của thổ cẩm và rộn rã bước chân du khách, câu chuyện về tương lai phát triển của xã Mai Châu sau sáp nhập và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp được người dân nơi đây bàn luận với một niềm hứng khởi, tin tưởng, đầy lạc quan.
Với phụ nữ Thái ở xã Phù Yên, nghề dệt là sợi dây gắn kết quá khứ với hiện tại, là mạch nguồn văn hóa được gìn giữ và truyền từ đời này sang đời khác. Mỗi ngày, bên khung cửi, những đôi bàn tay khéo léo vẫn đang cần mẫn dệt nên những tấm vải có đường nét tinh tế, mềm mại, mang đậm bản sắc dân tộc.
Nương tựa, hỗ trợ giúp nhau nâng cao tay nghề, tăng thêm thu nhập thông qua việc thành lập các tổ hợp tác, nhóm dệt thổ cẩm là cách làm hay, sáng tạo mà nhiều chị em đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng lựa chọn.
Từ xa xưa, dân tộc Pà Thẻn, xã Tân Trịnh đã hình thành và lưu giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Với hoa văn tinh xảo trong từng họa tiết, đường kim mũi chỉ, mỗi sản phẩm thổ cẩm đã dệt nên cả một kho tàng văn hóa sống động, hội tụ tinh thần, tín ngưỡng và chiều sâu tâm hồn người Pà Thẻn.
Dù tuổi đã cao, mắt đã mờ, đôi tay không còn nhanh nhẹn như trước nhưng nữ cựu chiến binh Đinh Kruinh (SN 1932, trú thôn Blôm, xã Ia Pa, tỉnh Gia Lai) vẫn miệt mài bên khung dệt để giữ gìn, truyền dạy nghề dệt thổ cẩm truyền thống.
Trang phục các dân tộc thiểu số ở Việt Nam đang đứng trước thách thức lớn trong bối cảnh đời sống xã hội phát triển với nhiều biến đổi sâu sắc. Hành trình bảo tồn tinh hoa không đơn thuần là lưu giữ nguyên trạng bộ y phục cổ truyền mà cần linh hoạt tiếp biến, thích ứng trong không gian, môi trường văn hóa đương đại.
Trong nỗ lực kết nối những cộng đồng gìn giữ di sản trên toàn cầu, Mạng lưới Công viên địa chất (CVĐC) Toàn cầu UNESCO đã phát động Dự án 'Dệt hy vọng' - một biểu tượng di sản văn hóa xuyên quốc gia, đề cao sự đa dạng và gắn kết cộng đồng CVĐC Toàn cầu UNESCO. Hưởng ứng sáng kiến này, CVĐC Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng gửi Hội nghị quốc tế lần thứ 11 của Mạng lưới CVĐC Toàn cầu UNESCO tại CVĐC Toàn cầu Kutralkura (Chi-lê) tấm thổ cẩm truyền thống của dân tộc Tày - một tác phẩm dệt nghệ thuật không chỉ thể hiện bàn tay tài hoa, khéo léo mà còn dệt nên câu chuyện văn hóa đặc sắc, giàu tính nhân văn của đồng bào dân tộc thiểu số Cao Bằng.
Nghề dệt thổ cẩm tại bản Phẩy - Thái Minh, xã Tiên Đồng (Nghệ An) từ lâu đã là niềm tự hào của phụ nữ dân tộc Thái nơi đây. Những sản phẩm thổ cẩm tinh xảo, độc đáo luôn gắn liền với đời sống và văn hóa của người Thái. Tuy nhiên, trước dòng chảy của kinh tế hiện đại, nghề truyền thống này đang đứng trước những thách thức lớn, khiến những người giữ nghề không khỏi trăn trở.
Nghệ thuật tạo hoa văn cạp váy của người Mường tỉnh Hòa Bình (cũ), nay là tỉnh Phú Thọ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là sự tôn vinh, ghi nhận và là niềm tự hào của người Mường, động lực để đồng bào tiếp tục giữ gìn và phát huy giá trị di sản.
Giữa lòng Cao nguyên đá hùng vĩ có một câu chuyện về văn hóa bản địa và hành trình vươn lên mạnh mẽ của những người phụ nữ dân tộc Mông. Từ sợi lanh truyền thống, họ đã và đang bền bỉ dệt nên sự bình đẳng, nâng tầm vị thế của mình trong cộng đồng.
Trải qua bao thăng trầm thời gian, những giá trị, tinh hoa văn hóa của các tộc người luôn được gìn giữ, trao truyền ngay trong mỗi nếp nhà, từ thế hệ này sang thế hệ khác, góp phần quan trọng bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Thổ cẩm không chỉ được sử dụng trong đời sống hàng ngày, đồng bào Mạ, phường Đông Gia Nghĩa (Lâm Đồng) đang nỗ lực đưa nét đẹp văn hóa này đến với thị trường quốc tế.
Tựa như tiếng vọng từ ngàn xưa, làng dệt thổ cẩm Châu Phong (An Giang) vẫn từng ngày ngân lên nhịp sống đầy sắc màu giữa lòng vùng biên Tây Nam. Những khung cửi kẽo kẹt, những đôi tay thoăn thoắt của người phụ nữ Chăm không chỉ đang dệt vải, mà còn dệt nên những trang sử văn hóa sống động, truyền từ đời này sang đời khác. Từ nguy cơ mai một, làng nghề hôm nay đã hồi sinh nhờ gắn kết khéo léo giữa bảo tồn văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng - một hướng đi đầy nhân văn và bền vững.
Tại thôn Nà Chang, xã Thượng Lâm, hầu hết là đồng bào Tày sống quây quần từ lâu đời. Bà con nơi đây tích cực bảo tồn, phát huy nghề dệt vải thổ cẩm, làm ra những bộ trang phục cho dân tộc mình.
Là hạt nhân phong trào xây dựng đời sống văn hóa của địa phương, những gia đình DTTS Gia Rai, Ba Na nhiều thế hệ đã cùng nhau vun đắp, trao truyền tình yêu với văn hóa truyền thống, cống hiến hết mình cho sự phát triển của buôn làng.
VHO – Trong căn phòng nhỏ nhắn, được trưng bày rất gọn gàng là nơi làm việc của cô gái Hrê Phạm Thị Y Hòa, thôn Làng Teng, xã Ba Thành, huyện Ba Tơ (Quảng Ngãi). Hiện có 2 sản phẩm cà vạt và túi xách được chế tác từ nguyên liệu vải thổ cẩm đã được chứng nhận sản phẩm OCOP 4 sao do Y Hòa là chủ thể.
Nghệ An có 15 làng nghề dệt thổ cẩm truyền thống, mỗi sản phẩm thổ cẩm được ví như 'bảo tàng sống' về văn hóa của các dân tộc anh em.
Với sự cần mẫn và sáng tạo, nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số (DTTS) ở huyện Phú Thiện (tỉnh Gia Lai) đã khởi nghiệp thành công từ nguồn tài nguyên bản địa như: làm men ủ rượu cần, dệt thổ cẩm…
Trải qua nhiều thế hệ, đồng bào M'nông tỉnh Bình Phước đã sáng tạo và tích lũy nhiều loại hình nghề thủ công truyền thống mang sắc thái đặc trưng của cộng đồng, trong đó nổi bật là nghề dệt thổ cẩm.
Hàng trăm du khách đã có cơ hội xem và trải nghiệm workshop nghệ thuật nhuộm sợi tự nhiên theo phương pháp người K'Ho và nghệ thuật dệt vải thủ công truyền thống ngay trên chính đỉnh núi Lang Biang, ở độ cao 2.167m.
Hàng trăm du khách đã có cơ hội xem và trải nghiệm workshop nghệ thuật nhuộm sợi tự nhiên theo phương pháp người K'Ho và nghệ thuật dệt vải thủ công truyền thống ngay trên chính đỉnh núi Lang Biang, ở độ cao 2.167m.
Giữ gìn nghề dệt truyền thống của người Thái xã Xuân Chinh
Ở miền Tây xứ Nghệ, nghề thổ cẩm là niềm tự hào và phần hồn văn hóa của người Thái. Gắn bó trọn đời với nghề, nghệ nhân Lô Thị Mai ở bản Na, xã Hữu Lập, huyện rẻo cao Kỳ Sơn đã góp phần gìn giữ, lan tỏa nghề truyền thống, tạo phong trào đưa bản Na trở thành một trong những làng nghề đầu tiên được công nhận của tỉnh.
Nghề dệt thổ cẩm của người Thái ở Nghệ An được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia là một sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực gìn giữ và trao truyền nghề truyền thống.
Việc bảo tồn nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Thái không chỉ gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn tạo sinh kế cho người dân, thu hút du khách đến trải nghiệm và tìm hiểu văn hóa ở miền Tây Nghệ An.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa công nhận nghề dệt thổ cẩm của người Thái ở Nghệ An là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận nghề dệt thổ cẩm của người Thái ở Nghệ An là Di sản Văn hóa phi Vật thể cấp Quốc gia, là cơ hội để phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế cho người dân.
Tại một góc bản làng của tỉnh Lâm Đồng, giữa nhịp sống hiện đại đang len lỏi vào từng nếp nhà, còn đó một cô gái người H'Mông âm thầm may vá, thêu thùa, níu giữ những nét văn hóa thổ cẩm truyền thống.
Giữa núi rừng xanh thẳm của huyện Thường Xuân (Thanh Hóa), nơi gần 60% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, có một người phụ nữ dân tộc Thái đang ngày ngày miệt mài gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống bằng tình yêu mãnh liệt và tinh thần đổi mới không ngừng.
Giữa dòng chảy hiện đại, khi nhiều nghề thủ công truyền thống đang dần mai một, hai phụ nữ dân tộc Nùng gồm chị Mông Thị Dương (thôn Tồng Riền) và chị Lý Thị Yến (thôn Co Riềng), xã Hải Yến, huyện Cao Lộc đã lựa chọn khởi nghiệp từ nghề thêu, dệt thổ cẩm, nghề truyền thống do cha ông để lại. Xuất phát từ tình yêu dành cho những sản phẩm thủ công mang đậm bản sắc dân tộc, các chị đã góp phần hồi sinh nghề truyền thống, tạo việc làm cho phụ nữ địa phương và đưa thổ cẩm Nùng ra thị trường.
Tại huyện Bù Đăng, Bình Phước, người dân tộc S'tiêng vẫn giữ nét đẹp dệt thổ cẩm truyền thống. Theo già làng Điểu Lên, sóc Bom Bo, xã Minh Hưng, thổ cẩm là dệt vải lấy sợi chỉ từ trồng bông. Trồng bông là truyền thống của đồng bào S'tiêng ở đây lâu đời, sau này phải truyền cho con cháu giữ được. Ông Điểu Oanh, sóc Bom Bo cũng cho rằng phải truyền dạy lại nghề cho con cháu sau này biết và gìn giữ, phát huy nét đẹp nghề truyền thống cũng như các văn hóa của dân tộc mình tránh bị mai một.
Tựa lưng vào dãy núi mờ xanh phía Tây Phú Thọ, xã Kim Thượng (huyện Tân Sơn) mang trong mình những giá trị văn hóa đặc sắc của người Mường. Trong đó, nghề dệt thổ cẩm, một di sản quý giá của cha ông từng có lúc đứng bên bờ lãng quên. Hơn ai hết, chính những nghệ nhân cao tuổi nơi đây gánh vác sứ mệnh giữ sợi, giữ nghề, thắp lên ngọn lửa truyền thống giữa đời sống hiện đại.
Dọc theo dòng sông Hiếu êm đềm quanh năm, hành trình xuôi ngược miền Tây xứ Nghệ đưa chúng tôi đến với vùng đất Hoa Tiến, xã Châu Tiến (huyện Quỳ Châu, tỉnh Nghệ An) - nơi được mệnh danh là cái nôi văn hóa của người Thái cổ. Mảnh đất này vẫn lưu giữ nguyên vẹn những giá trị văn hóa truyền thống độc đáo của đồng bào Thái, thể hiện qua những ngôi nhà sàn vững chãi, hương men nồng nàn của ché rượu cần và đặc biệt là nghề dệt thổ cẩm truyền thống - một làng nghề lâu đời đã trở thành điểm đến quen thuộc của bao du khách gần xa.
Để giúp phụ nữ vùng cao có thêm việc làm, tăng thu nhập thời gian qua, Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) xã Sùng Phài (thành phố Lai Châu) đã phối hợp với các ban, ngành tổ chức các lớp đào tạo nghề ngắn hạn, trong đó có đào tạo nghề thêu, dệt thổ cẩm. Nhờ đó, mở ra cơ hội vươn lên thoát nghèo, làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.
Hơn 50 năm qua, nghệ nhân Rơ Châm En (SN 1949, làng Bàng, xã Ia Nhin, huyện Chư Păh, tỉnh Gia Lai) vẫn miệt mài 'giữ lửa' cho nghề dệt thổ cẩm truyền thống của dân tộc.
Dự án 6 về 'Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch', đã khơi dậy tình yêu giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng.
Tại sóc Bom Bo, xã Bình Minh, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước, nghề dệt thổ cẩm truyền thống được đồng bào dân tộc S'tiêng lưu giữ từ bao đời nay.
Cuộc thi nghề đan lát, dệt thổ cẩm và ẩm thực truyền thống phục vụ du lịch là dịp hội ngộ của những nghệ nhân giỏi tay nghề toàn tỉnh Gia Lai, đồng thời là hành trình khơi dậy kho tàng văn hóa, kết tinh thành sản phẩm quà tặng mang dấu ấn riêng của vùng đất cao nguyên.