Quy tắc ứng xử nhà giáo: Chuẩn mực mới cho văn hóa học đường

Cô trò Trường Tiểu học Ngô Quyền (TP Cần Thơ). Ảnh minh họa: Thành Thật

Nhiều ý kiến nhận định, văn bản này không đơn thuần mang tính quản lý hành chính mà thể hiện nỗ lực chuẩn hóa đạo đức nghề nghiệp, góp phần xây dựng hình ảnh người thầy trong xã hội hiện đại, khi yêu cầu về chuẩn mực, trách nhiệm, vai trò nêu gương ngày càng cao.

Tinh thần cốt lõi và những điểm tác động rõ nét

Ông Trần Huy Hoàng - Hiệu trưởng Trường THPT Hoàng Công Chất (tỉnh Điện Biên), nhận định, ban hành quy tắc ứng xử của nhà giáo có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện nay. Điểm nổi bật là quy định của Bộ GD&ĐT đặt phẩm chất, uy tín và hình ảnh nhà giáo làm trung tâm. Nhà giáo được yêu cầu chuẩn mực không chỉ trong giờ lên lớp, mà cả trong mối quan hệ với học sinh, phụ huynh, đồng nghiệp và cộng đồng xã hội. Đặc biệt, Thông tư đã làm rõ yêu cầu ứng xử của nhà giáo trong môi trường số - một không gian mới, nhưng có ảnh hưởng lớn đến hình ảnh người thầy và niềm tin xã hội đối với ngành Giáo dục.

Một tinh thần quan trọng xuyên suốt khác là lấy người học làm đối tượng được tôn trọng, bảo vệ và phát triển. Thông tư thể hiện rõ quan điểm chống mọi biểu hiện bạo lực học đường, áp đặt, phân biệt đối xử; đồng thời khuyến khích ứng xử sư phạm tích cực, nhân văn, vì sự tiến bộ của học sinh. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện và hạnh phúc.

Bên cạnh đó, Thông tư xác lập ranh giới rõ ràng về những hành vi nhà giáo không được làm, giúp mỗi thầy cô tự điều chỉnh hành vi nghề nghiệp; đồng thời tạo cơ sở để nhà trường quản lý, nhắc nhở và phòng ngừa vi phạm một cách minh bạch, công bằng.

Cô Phạm Nguyễn Trang Ngân - giáo viên Trường THPT A Lưới (TP Huế), bày tỏ ấn tượng khi quy tắc ứng xử của nhà giáo đặt mạnh yêu cầu về chuẩn mực đạo đức và hình ảnh của người thầy trong bối cảnh mới. Không chỉ dừng lại ở “không vi phạm”, quy tắc ứng xử nhấn mạnh tính gương mẫu, liêm chính, tôn trọng sự đa dạng và nhân phẩm của người học. Đối với giáo viên vùng cao, nơi học sinh còn nhiều thiệt thòi, việc đề cao tính nhân văn và sự bao dung này càng có ý nghĩa sâu sắc.

“Là nhà giáo, tôi ủng hộ việc Thông tư thúc đẩy văn hóa giao tiếp tích cực, ứng xử chuyên nghiệp giữa giáo viên - học sinh - phụ huynh - cộng đồng. Quy định cụ thể về ứng xử trên môi trường số cũng là điểm mới phù hợp với bối cảnh giáo viên hiện nay thường xuyên tương tác qua mạng xã hội.

Đặc biệt, tinh thần của Thông tư là “đồng hành” hơn “kiểm soát”. Nhà giáo được nhấn mạnh vai trò chủ động trong tự bồi dưỡng, tự điều chỉnh hành vi nghề nghiệp. Điều này tạo động lực để chúng tôi nâng cao hình ảnh người thầy, từ tác phong, lời nói đến phong cách làm việc hàng ngày”, cô Phạm Nguyễn Trang Ngân bày tỏ.

Cô Phạm Nguyễn Trang Ngân - Trường THPT A Lưới (TP Huế) hướng dẫn học trò trong giờ học. Ảnh: NVCC

Để quy tắc ứng xử thấm sâu vào nhà giáo

Để quy định về quy tắc ứng xử của nhà giáo đi vào cuộc sống một cách hiệu quả, ông Nguyễn Vinh San - Trưởng phòng Hành chính, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), cho rằng cần giải pháp đồng bộ từ cơ sở giáo dục và bản thân mỗi nhà giáo.

Đối với các cơ sở giáo dục, trước hết cần tổ chức tập huấn thực chất, gắn quy định với các tình huống sư phạm cụ thể, đặc biệt là tình huống liên quan đến mạng xã hội, đánh giá người học và quan hệ với phụ huynh.

Bên cạnh đó, mỗi cơ sở giáo dục cần cụ thể hóa Thông tư thành bộ quy tắc ứng xử nội bộ, phù hợp với điều kiện thực tiễn của đơn vị. Việc thiết lập cơ chế giám sát, phản hồi minh bạch, khen thưởng kịp thời và xử lý vi phạm công bằng là yếu tố then chốt để tạo niềm tin và tính răn đe. Quan trọng hơn, cần xây dựng văn hóa học đường tích cực, trong đó vai trò nêu gương của đội ngũ quản lý và nhà giáo giữ vị trí trung tâm.

Về phía nhà giáo, việc thực hiện quy tắc ứng xử đòi hỏi tự giác rèn luyện đạo đức và ứng xử nghề nghiệp như một năng lực cốt lõi. Mỗi nhà giáo cần chủ động nâng cao kỹ năng ứng xử trong môi trường số, ý thức rõ trách nhiệm xã hội của mình, thường xuyên tự soi chiếu, tự điều chỉnh hành vi nghề nghiệp.

Khi mỗi nhà giáo không chỉ “không vi phạm”, mà còn chủ động lan tỏa những giá trị tích cực, Thông tư số 03/2026/TT-BGDĐT sẽ thực sự trở thành nền tảng xây dựng hình ảnh nhà giáo chuẩn mực, chuyên nghiệp và nhân văn trong giai đoạn mới.

Cũng đề xuất giải pháp để triển khai tốt quy tắc ứng xử của nhà giáo, ông Trần Huy Hoàng nhấn mạnh yêu cầu đồng bộ, thiết thực, phù hợp với điều kiện từng địa phương.

Trước hết, việc tập huấn, quán triệt Thông tư cần đi vào chiều sâu, gắn với các tình huống sư phạm cụ thể. Thay vì chỉ phổ biến nội dung văn bản, các cơ sở giáo dục nên tổ chức sinh hoạt chuyên môn, trao đổi tình huống thực tế trong dạy học, công tác chủ nhiệm, quan hệ với phụ huynh và ứng xử trên mạng xã hội để giáo viên “hiểu đúng, làm đúng”.

Thứ hai, các nhà trường cần cụ thể hóa quy tắc ứng xử thành văn hóa học đường, lồng ghép vào quy chế nội bộ, quy tắc ứng xử của đơn vị. Đối với vùng núi, nơi học sinh chủ yếu là con em đồng bào dân tộc thiểu số, việc xây dựng văn hóa ứng xử càng cần sự gần gũi, tôn trọng bản sắc, phù hợp tâm lý lứa tuổi và điều kiện sống của học sinh.

Thứ ba, vai trò nêu gương của cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Thực tiễn cho thấy, ở những địa bàn còn nhiều khó khăn, uy tín cá nhân và sự gương mẫu của thầy, cô giáo có sức lan tỏa lớn, góp phần hình thành chuẩn mực ứng xử một cách tự giác, bền vững.

Về phía mỗi nhà giáo, việc thực hiện Thông tư 03 cần được xem là trách nhiệm nghề nghiệp và danh dự cá nhân. Nhà giáo cần chủ động tự rèn luyện kỹ năng giao tiếp sư phạm, kỹ năng ứng xử với học sinh có hoàn cảnh đặc biệt; đồng thời sử dụng mạng xã hội một cách văn minh, chuẩn mực, đúng vai trò người thầy.

Hiếu Nguyễn