Sắp xếp trường học công lập: Tinh gọn đầu mối, giữ vững chất lượng giáo dục

Học sinh Trường THCS Chu Văn An (phường Phan Đình Phùng) thực hành theo mô hình giáo dục STEM.

Không giảm cơ học để đạt chỉ tiêu

Theo phương án tổng thể của UBND tỉnh Thái Nguyên, việc sắp xếp các trường học công lập được thực hiện trên cơ sở phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, quy mô dân số, không gian phát triển, điều kiện giao thông và nhu cầu học tập thực tế.

Trước mắt, các trường sau sắp xếp tiếp nhận nguyên trạng đội ngũ giáo viên, nhân viên. Mỗi trường có một hiệu trưởng, các phó hiệu trưởng và bộ phận hành chính chung; giáo viên được bố trí theo vị trí việc làm, có thể giảng dạy tại trường chính, phân hiệu và điểm trường để bảo đảm định mức.

Việc lựa chọn cán bộ quản lý được thực hiện theo nguyên tắc “có vào, có ra, có lên, có xuống”, bảo đảm tiêu chuẩn, năng lực quản trị, uy tín và khả năng điều hành cơ sở giáo dục quy mô lớn. Những trường hợp không tiếp tục giữ chức vụ sẽ được bố trí công việc phù hợp hoặc giải quyết chế độ theo quy định.

Lãnh đạo phường Vạn Xuân khảo sát cơ sở vật chất, quy mô trường lớp học để lên phương án sắp xếp mạng lưới trường học trên địa bàn

Dù quy mô sắp xếp rất lớn, quan điểm của tỉnh là không thực hiện cơ học chỉ để giảm đầu mối. Việc tổ chức lại trường lớp không được làm phát sinh rào cản về khoảng cách, chi phí, không ảnh hưởng đến công tác huy động học sinh ra lớp; đồng thời phải linh hoạt theo đặc thù từng vùng, nhất là miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và hạn chế tối đa tác động đến tâm lý giáo viên, học sinh, phụ huynh.

Trên cơ sở định hướng chung, các địa phương đã chủ động rà soát từng trường, từng điểm trường, quy mô học sinh, đội ngũ và cơ sở vật chất để xây dựng đề án phù hợp với thực tiễn, tránh áp dụng một mô hình chung cho mọi địa bàn.

Linh hoạt từ thực tiễn từng địa phương

Năm học 2025-2026, toàn phường Vạn Xuân có 15 trường công lập, 334 lớp với 11.615 học sinh; đội ngũ gồm 562 cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên. Phường dự kiến còn 8 trường, giảm 7 đầu mối (46,67%); trong đó mầm non còn 3 trường, tiểu học 3 trường, THCS 2 trường.

Đồng chí Trần Xuân Trường, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Vạn Xuân, cho biết thay đổi chủ yếu nằm ở đầu mối quản lý và mô hình quản trị, không phải thu hẹp quy mô giáo dục. Trường chính đảm nhiệm công tác điều hành, trong khi các phân hiệu và điểm trường vẫn tiếp tục tổ chức dạy học tại địa điểm phù hợp. Quá trình xây dựng phương án được thực hiện công khai, minh bạch; việc lựa chọn trường chính, phân hiệu hay điểm trường đều có căn cứ cụ thể, hướng tới thuận lợi cho người dạy và người học.

Một tiết học ngoại khóa của học sinh Trường Mầm non Quyết Thắng.

Việc giảm đầu mối cũng tác động trực tiếp đến đội ngũ cán bộ quản lý. Cô giáo Đặng Thị Huyền, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nam Tiến 2, còn khoảng 3 năm công tác, cho biết sẵn sàng xin nghỉ trước tuổi nếu điều đó tạo thuận lợi cho việc sắp xếp tổ chức và mở cơ hội cho đội ngũ cán bộ trẻ. Tinh thần chia sẻ trách nhiệm của cán bộ quản lý là yếu tố quan trọng để địa phương giải quyết bài toán nhân sự.

Còn ở xã Quang Sơn năm học 2025-2026, toàn xã có 7 trường công lập, 11 điểm trường, 95 lớp với 2.163 học sinh; đội ngũ gồm 227 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và người lao động. Xã dự kiến còn 4 trường, giảm 3 đầu mối (42,86%). Phương án được xây dựng theo hướng sắp xếp các trường cùng cấp hoặc hình thành trường liên cấp ở khu vực phù hợp, đồng thời giữ nguyên các cơ sở giáo dục bán trú đặc thù.

Điểm đáng chú ý là toàn bộ cơ sở trường học hiện có tiếp tục được sử dụng dưới hình thức trường chính, phân hiệu hoặc điểm trường. Giai đoạn 2026-2030, địa phương dự kiến không đóng cửa điểm trường; học sinh và giáo viên cơ bản vẫn học tập, công tác tại địa điểm hiện nay.

Một tiết thao giảng tại Trường Tiểu học Thần Sa (xã Thần Sa).

Đồng chí Khúc Kim Quảng, Phó Chủ tịch UBND xã Quang Sơn, cho biết địa phương đã rà soát kỹ điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý, cơ sở vật chất và khả năng tổ chức dạy học. Quan điểm là tinh gọn đầu mối quản lý nhưng không làm tăng quãng đường đến lớp, không gây gián đoạn hay xáo trộn hoạt động giáo dục.

Khi một trường độc lập trở thành phân hiệu hoặc điểm trường, phạm vi quản lý sẽ rộng hơn, đòi hỏi cán bộ quản lý tăng cường điều hành, phối hợp giữa trường chính với các cơ sở trực thuộc. Tại các trường mầm non, một số cán bộ quản lý cũng băn khoăn khi có thể trở lại trực tiếp giảng dạy. Tuy nhiên, qua tuyên truyền, trao đổi, đội ngũ cơ bản đồng thuận, xác định dù ở vị trí nào thì nhiệm vụ chăm sóc, giáo dục trẻ vẫn không thay đổi.

Tinh gọn để nâng cao hiệu quả quản trị

Nếu Quang Sơn phải giải bài toán khoảng cách thì phường Phan Đình Phùng đối diện yêu cầu quản trị một hệ thống giáo dục quy mô lớn. Hiện, phường có 27 trường công lập gồm 9 trường mầm non, 10 trường tiểu học và 8 trường THCS, với trên 24 nghìn học sinh và hơn 1.100 cán bộ quản lý, giáo viên. Địa phương dự kiến còn 14 trường, giảm khoảng 48% đầu mối. Trong đó, mầm non giảm từ 9 xuống 4 trường; tiểu học từ 10 xuống 6 trường; THCS từ 8 xuống 4 trường.

Tác động lớn nhất tại Phan Đình Phùng là đội ngũ cán bộ quản lý. Hiện, phường có 27 hiệu trưởng; theo dự thảo, sau sắp xếp dự kiến còn 14 hiệu trưởng, 13 người thuộc diện bố trí lại. Trong số 44 phó hiệu trưởng hiện có, dự kiến 39 trường hợp thuộc diện sắp xếp.

Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo kiểm tra cơ sở vật chất trường học tại xã Vô Tranh.

Đồng chí Trần Đình Thìn, Phó Chủ tịch UBND phường Phan Đình Phùng, cho biết địa phương ưu tiên lựa chọn các cơ sở gần nhau, thuận lợi cho học sinh, đồng thời tính toán quy mô học sinh, điều kiện cơ sở vật chất và khả năng quản trị sau sắp xếp. Việc lựa chọn cán bộ quản lý sẽ căn cứ vào tiêu chuẩn, phẩm chất, năng lực, uy tín, kinh nghiệm và kết quả công tác. Những trường hợp không tiếp tục giữ chức vụ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sẽ được xem xét bố trí vị trí phù hợp với chuyên môn, sở trường và yêu cầu nhiệm vụ. Đối với giáo viên và nhân viên, địa phương dự kiến cơ bản giữ ổn định. Theo đánh giá bước đầu, trước mắt cơ bản không có trường hợp phải nghỉ việc chỉ vì thực hiện sắp xếp.

Ở bậc mầm non, các trường sau sắp xếp sẽ hoạt động theo mô hình trường chính và điểm trường. Đầu mối quản lý được tinh gọn nhưng nhóm lớp, giáo viên, nhân viên và hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ cơ bản vẫn giữ ổn định. Cô giáo Cà Nguyễn Linh Phương, Hiệu trưởng Trường Mầm non 19-5, cho biết đây là yếu tố giúp đội ngũ yên tâm trong thời gian địa phương hoàn thiện phương án.

Ở cấp tiểu học, việc hợp nhất các trường có vị trí gần nhau sẽ hình thành những đơn vị có quy mô lớn hơn. Theo cô giáo Nguyễn Thị Hương, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Đội Cấn 1, điều đó cũng đồng nghĩa với việc yêu cầu quản trị, khối lượng công việc và trách nhiệm của người đứng đầu tăng lên. Các nhà trường mong muốn sớm có hướng dẫn cụ thể để mô hình mới vận hành thống nhất, hiệu quả.

Phường Phan Đình Phùng dự kiến giảm từ 8 trường trung học cơ sở xuống còn 4 trường. Trong ảnh: Cơ sở vật chất Trường THCS Trưng Vương.

Mỗi địa phương có một bài toán riêng, nhưng điểm chung là không để việc sắp xếp làm gián đoạn hoạt động dạy học, không làm giảm cơ hội đến trường và không bỏ qua tâm tư của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên. Các phương án hiện vẫn đang được hoàn thiện để trình cấp có thẩm quyền xem xét. Cùng với mục tiêu tinh gọn, việc công khai phương án, lắng nghe ý kiến từ cơ sở và giải quyết thấu đáo bài toán nhân sự sẽ quyết định hiệu quả triển khai.