'Xanh hóa' đội tàu biển: Chậm chân có thể mất sân chơi quốc tế

Bài toán lớn về vốn và công nghệ

Phát biểu tại Hội nghị tham vấn Báo cáo tổng kết thực hiện Quyết định số 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và dự thảo Quyết định phê duyệt Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực giao thông vận tải, tổ chức sáng 17/9, đại diện Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam cho biết, đội tàu biển Việt Nam hoạt động trong nước và quốc tế đang chịu sức ép ngày càng lớn từ các yêu cầu giảm phát thải của các tổ chức quốc tế và thị trường nước ngoài.

Hiệp hội Chủ tàu VN đề nghị Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, trong đó có chính sách về thuế, phí, lãi suất nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh đội tàu biển (ảnh minh hoạ).

Theo Hiệp hội, một số quốc gia đã triển khai các quy định về giảm phát thải sớm hơn Việt Nam. Nếu không đáp ứng các yêu cầu này, tàu biển có thể bị hạn chế hoặc từ chối vào cảng, thậm chí phải chịu các khoản phạt liên quan.

Tuy nhiên, Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam cho rằng việc áp dụng lộ trình chuyển đổi quá nhanh hoặc quá mạnh có thể gây tác động lớn đến doanh nghiệp, bởi phần lớn đội tàu biển Việt Nam được đầu tư từ các thế hệ trước, trong khi chuyển đổi sang công nghệ xanh đòi hỏi nguồn vốn rất lớn.

Đại diện Hiệp hội cho biết doanh nghiệp cần thực hiện chuyển đổi nhưng phải có đủ thời gian để chuẩn bị phương tiện, công nghệ và nguồn lực tài chính. Hiện Việt Nam đã thực hiện các yêu cầu của Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO) liên quan đến chỉ số cường độ carbon, trong đó mức phát thải của tàu được đánh giá dựa trên quãng đường hoạt động và xếp hạng theo mức độ phát thải.

Dù vậy, chuyển đổi toàn bộ đội tàu vẫn là thách thức lớn do tàu biển có vòng đời đầu tư dài, trong khi chi phí đầu tư ban đầu cho các giải pháp công nghệ xanh rất cao.

Từ thực tế này, Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam đề nghị giai đoạn 2026-2030 tập trung nghiên cứu, đánh giá và chuẩn bị các điều kiện cần thiết; từ năm 2031 mới từng bước lựa chọn, áp dụng các giải pháp chuyển đổi phù hợp với điều kiện thực tế của doanh nghiệp và đội tàu.

Hiệp hội cũng đề nghị Bộ Xây dựng phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, trong đó có chính sách về thuế, phí, lãi suất và các nguồn lực tài chính khác nhằm giảm áp lực trong quá trình chuyển đổi.

“Trong quá trình chuyển đổi, một số tàu cũ có thể phải loại bỏ hoặc đầu tư cải tạo, trang bị công nghệ mới. Đây là gánh nặng tài chính rất lớn, vì vậy cần có chính sách hỗ trợ để doanh nghiệp trong nước có thể duy trì hoạt động, đầu tư và phát triển”, đại diện Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam nhấn mạnh.

Lãnh đạo Cục Hàng hải và Đường thuỷ đề xuất xây dựng hệ thống đo đếm phát thải chuyên ngành để xác định mức độ giảm phát thải của từng cảng biển, cảng thủy nội địa và doanh nghiệp vận tải (ảnh minh hoạ).

Đề xuất xây dựng hệ thống đo đếm phát thải chuyên ngành

Ông Lê Minh Đạo, Phó Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, cho rằng mục tiêu đến năm 2031, 100% phương tiện, trang thiết bị tại cảng chuyển sang sử dụng điện và năng lượng xanh tại dự thảo cần được cân nhắc.

Theo ông, các phương tiện, thiết bị này chủ yếu thuộc doanh nghiệp khai thác cảng. Việc đặt mục tiêu chuyển đổi 100% trong một thời điểm cụ thể có thể tạo áp lực hành chính và tài chính lớn, trong khi cơ quan quản lý Nhà nước cũng gặp khó khăn trong việc kiểm soát mức độ thực hiện.

Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cũng đề nghị rà soát nội dung liên quan đến mục tiêu từ năm 2040, tàu biển hoạt động trên các tuyến nội địa phải chuyển đổi sang sử dụng năng lượng xanh.

Đại diện Cục cho rằng, dù áp lực về tài chính và công nghệ đối với doanh nghiệp vận tải biển rất lớn, vẫn cần xây dựng kế hoạch và lộ trình chuyển đổi phù hợp, nhằm tránh làm gia tăng chi phí khai thác đội tàu trong tương lai.

Một nội dung khác được ông Lê Minh Đạo đề xuất là xây dựng hệ thống đo đếm phát thải chuyên ngành để xác định mức độ giảm phát thải của từng cảng biển, cảng thủy nội địa và doanh nghiệp vận tải.

Theo ông, Việt Nam đã có hệ thống đo đếm tổng thể ở cấp quốc gia, nhưng cần xây dựng hệ thống chuyên ngành tại các cảng và doanh nghiệp vận tải. Đây là cơ sở để theo dõi, đánh giá và kiểm soát tiến trình thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0".

Lãnh đạo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đề nghị bổ sung nhiệm vụ xây dựng hệ thống quy phạm phục vụ đo đạc, khai báo, kiểm tra và báo cáo phát thải đối với các cơ sở, doanh nghiệp trong ngành.

Đối với doanh nghiệp, cơ sở thuộc khu vực Nhà nước, có thể xác định mục tiêu cụ thể. Với doanh nghiệp tư nhân, ông Đạo đề xuất xây dựng các tiêu chí hỗ trợ tài chính, đồng thời gắn kết quả thực hiện với các ưu đãi về thuế, phí.

Theo ông, dự thảo quyết định có thể định hướng các cơ chế ưu đãi này. Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đã đề xuất chính sách về thuế, phí, tuy nhiên dự thảo hiện giao Bộ Tài chính nghiên cứu cụ thể.

"Nếu có thể quy định rõ hơn về cơ chế ưu đãi ngay trong quyết định của Thủ tướng thì sẽ thuận lợi hơn cho quá trình triển khai sau này", ông Đạo nêu ý kiến.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn chủ trì Hội nghị tham vấn dự thảo Quyết định phê duyệt Chương trình hành động chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực GTVT.

Nghiên cứu cơ chế hỗ trợ chuyển đổi đội tàu xanh

Sau khi lắng nghe các ý kiến, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho rằng, xanh hóa đội tàu biển là nhiệm vụ khó khăn, nhất là đối với các tàu hoạt động trên tuyến quốc tế, do yêu cầu tiêu thụ năng lượng, chi phí vận hành lớn và điều kiện hoạt động xa bờ. Trong khi đó, một số quốc gia trên thế giới đã triển khai các chương trình thí điểm về phát triển đội tàu xanh.

"Nếu triển khai chậm, Việt Nam có thể bị loại khỏi sân chơi quốc tế", Thứ trưởng lưu ý.

Thứ trưởng Lê Anh Tuấn nhấn mạnh, kinh tế biển có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng GDP của đất nước. Vì vậy, cần nghiên cứu phương án phát triển, chuyển đổi đội tàu biển theo hướng xanh, phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Thứ trưởng đề nghị Vụ Khoa học Công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng tiếp thu ý kiến của Hiệp hội Chủ tàu Việt Nam, nghiên cứu, đề xuất cơ chế hỗ trợ chuyển đổi đội tàu biển xanh.

Đối với ý kiến của Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, Thứ trưởng Lê Anh Tuấn đề nghị tổ soạn thảo tiếp tục rà soát, đặc biệt đối với mục tiêu 100% phương tiện, trang thiết bị đầu tư mới trong phạm vi cảng biển chuyển đổi sang sử dụng điện, năng lượng xanh.